Η Ζιζέλ Πελικό έγινε παγκόσμιο σύμβολο της αντίστασης απέναντι στη σεξουαλική βία. Η εικόνα μιας γυναίκας που στάθηκε δημόσια απέναντι στον σύζυγό της και δεκάδες άνδρες που συμμετείχαν στους βιασμούς της, συγκλόνισε τη Γαλλία και ολόκληρο τον κόσμο.
Ωστόσο, το βιβλίο της «Ύμνος στη ζωή – Η ιστορία μου» (εκδόσεις Ψυχογιός) δεν είναι το μανιφέστο που πολλοί περίμεναν. Είναι κάτι πιο δύσκολο, πιο σύνθετο, πιο πολυδιάστατο και βαθύ. Είναι μια εξερεύνηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η άρνηση και οι μηχανισμοί επιβίωσης.
Η υπόθεση είναι γνωστή. Για περισσότερο από μία δεκαετία, ο σύζυγός της, Ντομινίκ Πελικό, τη νάρκωνε και επέτρεπε σε δεκάδες άνδρες να τη βιάζουν ενώ βρισκόταν σε κατάσταση αναισθησίας. Εκείνη υπέφερε από ανεξήγητα προβλήματα υγείας, απώλειες μνήμης και βαθιά σύγχυση, χωρίς να γνωρίζει τι πραγματικά συνέβαινε γι’αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο που η έννοια της μνήμης είναι κεντρική στην αφήγηση της.
Όταν αποκαλύφθηκε η αλήθεια, η δημόσια δίκη μετατράπηκε σε γεγονός εμβληματικής σημασίας.
Η φράση της «η ντροπή πρέπει να αλλάξει πλευρά» έγινε σύνθημα ενός νέου φεμινιστικού κύματος στη Γαλλία. Πολλοί διάβασαν το βιβλίο της αποκλειστικά μέσα από αυτό το πρίσμα, ως μια ιστορία ηρωισμού και θάρρους της επιζήσασας. Αυτή η ανάγνωση είναι όμως μονοδιάστατη.
Διαβάστε: Η άποψή μας / Ζιζέλ Πελικό: η γυναίκα της χρονιάς
Η Πελικό δεν γράφει απλώς ως θύμα ή ως επιζήσασα. Γράφει ως ο τόπος όπου διαπράχθηκε το έγκλημα. Δεν προσπαθεί μόνο να καταγράψει τα γεγονότα αλλά να κατανοήσει πώς είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να ζει δίπλα σε έναν άνθρωπο που την κακοποιεί χωρίς να αντιλαμβάνεται τίποτα. Πως είναι δυνατόν να είναι μπροστά της μια αλήθεια που δεν μπορεί να δει.
Όταν ο αστυνομικός την κάλεσε στο τμήμα και την ρώτησε τη γνώμη της για τον σύζυγό της είπε πως είναι «ευγενικός και στοργικός. Ένας υπέροχος άνθρωπος, γι’ αυτό είμαστε ακόμα μαζί». Λίγο παρακάτω γράφει: «Με ρώτησε αν πίστευα ότι ήξερα τον άντρα μου αρκετά καλά ώστε να μην μπορεί να μου κρύψει τίποτα. Είπα ναι».
Στις σελίδες του βιβλίου επιστρέφει διαρκώς στο ίδιο ερώτημα: «υπήρχαν σημάδια που αγνόησα;». Όχι όμως για να μεταφέρει ευθύνες στον εαυτό της ή να δικαιολογήσει τον σύζυγό της, αλλά για να κατανοήσει τους μηχανισμούς της άγνοιας και της αυτοπροστασίας. Πώς λειτουργεί το μυαλό όταν μια αλήθεια είναι τόσο οδυνηρή ώστε γίνεται σχεδόν αδύνατο να γίνει αποδεκτή;
Το βιβλίο αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάθος όταν η Πελικό συνδέει την πρόσφατη τραγωδία με το προσωπικό της παρελθόν. Η μητέρα της πέθανε όταν εκείνη ήταν μόλις εννέα ετών. Η απώλεια αυτή σημάδεψε ολόκληρη τη ζωή της. Η εμπειρία του πένθους που έζησε ως παιδί, η αδυναμία κατανόησης του θανάτου και η συνήθεια να αποφεύγει οδυνηρές αλήθειες επανεμφανίζονται ως κεντρικά θέματα στην αφήγησή της.
Ασχολείται όμως και με το παρελθόν του Ντομινίκ, του άνδρα της, ψάχνοντας τον μίτο στον λαβύρινθο. Παιδί ψυχολογικά και σωματικά κακοποιημένο στο σπίτι και στο σχολείο, πιθανώς βιασμένο από έναν νοσηλευτή που μεγάλωσε με έναν βίαιο πατέρα ο οποίος, με το που πέθανε η σύζυγος και μητέρα του γιου του, παντρεύτηκε την υιοθετημένη κόρη του η οποία είχε νοητική αναπηρία. Η συγγραφέας γράφει πως πιθανά την κακοποιούσε σεξουαλικά από τα 5 της χρόνια και έβγαινε στο χωριό να καυχηθεί πόσο ωραίο είναι να έχεις στο κρεβάτι σου μια γυναίκα 30 χρόνια μικρότερή σου!
Ωστόσο, όταν ερωτεύτηκε τον Ντομινίκ πίστεψε ότι τον έσωσε από το παρελθόν αυτό.
Η ίδια αναγνωρίζει ότι η ζωή της είχε οικοδομηθεί πάνω στην πεποίθηση πως μπορούσε να ξεφύγει από τις σκιές του παρελθόντος. Ο γάμος της με τον Ντομινίκ έμοιαζε να επιβεβαιώνει αυτή την ελπίδα. Η οικογενειακή ευτυχία λειτουργούσε ως απόδειξη ότι τα τραύματα της παιδικής ηλικίας είχαν μείνει πίσω. Η αποκάλυψη της αλήθειας γκρέμισε αυτή την κατασκευή πάνω στην οποία είχε οικοδομήσει όλη της τη ζωή. Δεν είχε λοιπόν να αντιμετωπίσει μόνο το τεράστιο τραύμα των βιασμών, αλλά και ένα μεγάλο υπαρξιακό δράμα μετά από αυτή τη ματαίωση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση της απέναντι στην κόρη της, Καρολίν. Μετά τη σύλληψη του Ντομινίκ, η κόρη της πείστηκε ότι είχε υπάρξει και η ίδια θύμα σεξουαλικής κακοποίησης από τον πατέρα της. Η Πελικό δυσκολεύτηκε να αποδεχθεί αυτό το ενδεχόμενο. Παρότι αναγνώριζε πως υπήρχε σοβαρή πιθανότητα, ζητούσε αποδείξεις. Η στάση της προκάλεσε ένταση και προσωρινή ρήξη στη σχέση της με την κόρη της.
Μέσα από την εξιστόρηση της κρίσης της σχέσης της με την κόρη της, η συγγραφέας όχι απλά δεν προσπαθεί να εμφανιστεί ως αλάνθαστη ή ηρωίδα αλλά εκθέτει τις αντιφάσεις της και φανερώνει πως η ανάγκη της να προστατέψει το παιδί μετατράπηκε σε έναν ακόμα μηχανισμό άρνησης.
Η Πελικό στο βιβλίο της πηγαίνει πέρα από την συγκεκριμένη προσωπική της υπόθεση επιλέγοντας έναν δύσκολο δρόμο. Δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις ούτε επιδιώκει να μετατραπεί σε σύμβολο. Αντίθετα, καταγράφει τη δύσκολη διαδικασία με την οποία ένας άνθρωπος προσπαθεί να ανακτήσει τον έλεγχο της δικής του ζωής και ιστορίας και να κατανοήσει τα ανεξερεύνητα πεδία του ίδιου του νου. Σκάβει βαθιά πάνω στη λειτουργία της μνήμης, της άρνησης και της ικανότητας που έχουμε να επιβιώνουμε ακόμη και όταν η πραγματικότητα μοιάζει με κάτι που είναι αδύνατο να αντέξει κανείς.