Ο Πούτιν κλιμακώνει τις επιχειρήσεις στην Ουκρανία αλλά η κόπωση της Μόσχας είναι εμφανής και γίνεται ο χειρότερος εχθρός του – Κάτω από την επιφάνεια εμφανίζεται ένα νέο ερώτημα: πόσο μπορεί να αντέξει η Ρωσία έναν πόλεμο χωρίς καθαρό τέλος;
Και η φθορά, στη ρωσική ιστορία, δεν εκδηλώνεται πάντα ανοιχτά. Συχνά μαζεύεται σιωπηλά κάτω από την επιφάνεια.
Κλιμάκωση αντί για αναδίπλωση
Η απάντηση του Κρεμλίνου σε αυτή την πίεση δεν είναι η αποκλιμάκωση. Είναι η κλιμάκωση. Οι πρόσφατες μεγάλης κλίμακας επιθέσεις σε ουκρανικές πόλεις δείχνουν ότι ο Πούτιν δεν σκοπεύει να πάει στο Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης με μήνυμα υποχώρησης. Το αντίθετο. Θα επιχειρήσει να δείξει ότι η Ρωσία αντέχει και ότι η Ουκρανία πρέπει να αποδεχθεί τους ρωσικούς όρους. Η επίσημη γραμμή παραμένει αμετακίνητη: η Ουκρανία πρέπει να παραχωρήσει στη Ρωσία ολόκληρο το Ντονμπάς.
Αυτό δεν είναι βάση συμβιβασμού. Είναι απαίτηση νίκης. Και όσο αυτή η απαίτηση παραμένει, το τέλος του πολέμου μοιάζει μακρινό. Το Κρεμλίνο απορρίπτει την ευθύνη για την κλιμάκωση. Υποστηρίζει ότι απαντά σε ουκρανικές επιθέσεις, μεταξύ των οποίων και το χτύπημα στο Σταρομπίλσκ, στην κατεχόμενη ανατολική Ουκρανία, όπου οι ρωσικές αρχές ανέφεραν τον θάνατο 21 φοιτητών. Η ουκρανική πλευρά δήλωσε ότι έπληξε το αρχηγείο της ρωσικής επίλεκτης μονάδας drones «Ρούμπικον», χωρίς να επιβεβαιώσει αν επρόκειτο για το ίδιο κτίριο που παρουσίασε η Μόσχα.
Η λογική είναι γνωστή: κάθε χτύπημα δικαιολογεί το επόμενο. Κάθε απάντηση γίνεται επιχείρημα συνέχισης. Κάθε νεκρός εντάσσεται σε ένα αφήγημα εθνικής αντοχής. Έτσι ο πόλεμος αναπαράγει τον εαυτό του.
Οι πρώτες ρωγμές στον ελεγχόμενο δημόσιο λόγο
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο δεν βρίσκεται στις επίσημες δηλώσεις του Πούτιν. Βρίσκεται σε αυτό που αρχίζει να γράφεται, έστω με προσοχή, μέσα στη Ρωσία. Σε ένα αυστηρά ελεγχόμενο μιντιακό τοπίο, εμφανίζονται πλέον φωνές που δεν αμφισβητούν ευθέως τον Πούτιν, αλλά θέτουν το ερώτημα της διάρκειας.
Ο πολιτικός επιστήμονας Βασίλι Κάσιν έγραψε στο περιοδικό Russia in Global Affairs ότι ο στόχος της εξάλειψης του «αντιρωσικού καθεστώτος» στην Ουκρανία είναι, στο σημερινό στάδιο, ουσιαστικά ανέφικτος χωρίς πλήρη στρατιωτική κατοχή ολόκληρης της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της δυτικής Ουκρανίας, για μεγάλο χρονικό διάστημα – κάτι που, όπως σημείωσε, είναι τεχνικά αδύνατο για τη Ρωσία. Η διατύπωση είναι προσεκτική, αλλά το συμπέρασμα βαρύ. Αν ο πλήρης στόχος είναι ανέφικτος, τότε το Κρεμλίνο βρίσκεται μπροστά σε τρεις επιλογές: να συνεχίσει έναν πόλεμο χωρίς τελικό ορίζοντα, να περιορίσει τους στόχους του ή να αναζητήσει έναν συμβιβασμό που δεν θα μπορεί να παρουσιαστεί εύκολα ως νίκη.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι η φιλοκρεμλινική εφημερίδα Moskovsky Komsomolets φιλοξένησε απόψεις που περιέγραφαν διχασμό στην κοινότητα των ειδικών. Από τη μία όσοι θέλουν συνέχιση της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» μέχρι την επίτευξη των στόχων. Από την άλλη όσοι θεωρούν ότι το χειρότερο σενάριο δεν είναι καν η ήττα, αλλά μια ατελείωτη επιχείρηση.
Για τη Ρωσία του Πούτιν, αυτή η φράση είναι σχεδόν αιρετική. Διότι μετατοπίζει τον φόβο. Δεν λέει ότι η ήττα είναι το απόλυτο κακό. Λέει ότι το αδιέξοδο μπορεί να είναι χειρότερο. Το άρθρο που εξαφανίστηκε
Ακόμη πιο αποκαλυπτική ήταν η παρέμβαση του δικηγόρου Ντμίτρι Κράσνοφ, ο οποίος υποστήριξε ότι στη ρωσική ιστορία οι χαμένοι πόλεμοι και οι ταπεινωτικές ανακωχές συχνά οδήγησαν σε μεταρρυθμίσεις, νέες νίκες και αναγέννηση. Σε μια χώρα όπου η εθνική ιδέα έχει δομηθεί γύρω από τη νίκη, αυτό ήταν εντυπωσιακό. Σχεδόν εκρηκτικό.
Ήταν υπαινιγμός ότι η Ρωσία μπορεί να χρειαστεί να τελειώσει τον πόλεμο χωρίς να πετύχει τους στόχους της; Ίσως. Το βέβαιο είναι ότι λίγες ημέρες αργότερα το άρθρο δεν ήταν πλέον διαθέσιμο. Αδιάψευστος μάρτυρας το μήνυμα «Error 404. Page not found». Η συζήτηση υπάρχει. Αλλά έχει όρια. Και τα όρια τα καθορίζει ακόμη το Κρεμλίνο.
Αυτό είναι ίσως το πιο ακριβές στιγμιότυπο της σημερινής Ρωσίας. Δεν υπάρχει ανοιχτή αμφισβήτηση. Δεν υπάρχει οργανωμένο αντιπολεμικό ρεύμα που να απειλεί άμεσα τον Πούτιν. Υπάρχουν όμως δοκιμαστικές φράσεις, υπαινιγμοί, ελεγχόμενες διαρροές σκέψης. Ένα σύστημα που θέλει να ξέρει μέχρι πού μπορεί να πάει η συζήτηση χωρίς να μετατραπεί σε πολιτικό κίνδυνο.
Το δίλημμα του Πούτιν
Ο Πούτιν βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Αν συνεχίσει τον πόλεμο, μπορεί να διατηρήσει την εικόνα της αδιαλλαξίας, αλλά αυξάνει το οικονομικό, στρατιωτικό και κοινωνικό κόστος. Αν αναζητήσει συμβιβασμό, πρέπει να τον παρουσιάσει ως νίκη, ακόμη κι αν δεν έχει πετύχει τους αρχικούς του στόχους. Αν περιμένει τη Δύση να κουραστεί, ρισκάρει να κουραστεί πρώτα η ίδια η Ρωσία.
Η μέχρι τώρα επιλογή του είναι σαφής: συνέχιση και πίεση. Περισσότερα χτυπήματα στην Ουκρανία. Διατήρηση των μέγιστων απαιτήσεων. Προβολή διεθνούς αντοχής μέσω φόρουμ όπως αυτό της Αγίας Πετρούπολης. Καμία ένδειξη δημόσιας μεταμέλειας. Καμία αναγνώριση λάθους. Όμως η στρατηγική αυτή βασίζεται σε μια προϋπόθεση: ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ της Ρωσίας. Αυτό ήταν το μεγάλο στοίχημα του Κρεμλίνου από την πρώτη στιγμή που η γρήγορη νίκη χάθηκε. Ότι η Ουκρανία θα εξαντληθεί. Ότι η Ευρώπη θα κουραστεί. Ότι οι ΗΠΑ θα αλλάξουν προτεραιότητες. Ότι η ρωσική κοινωνία θα αντέξει περισσότερο από τις δυτικές κοινωνίες.
Σήμερα, αυτή η υπόθεση δεν έχει καταρρεύσει. Αλλά δεν είναι πια τόσο βέβαιη. Η Ρωσία δεν βρίσκεται κοντά σε πολιτική ανατροπή. Δεν υπάρχει ένδειξη ότι ο Πούτιν ετοιμάζεται να αλλάξει στρατηγική. Δεν υπάρχει σοβαρό σήμα ότι το Κρεμλίνο θα εγκαταλείψει τις απαιτήσεις του για το Ντονμπάς ή θα αποδεχθεί μια συμφωνία που δεν θα μπορεί να πουληθεί στο εσωτερικό ως ρωσική επιτυχία.
Υπάρχει όμως κάτι διαφορετικό: μια αίσθηση κόπωσης που αρχίζει να διατυπώνεται, έστω έμμεσα, μέσα στο ίδιο το ρωσικό σύστημα. Το ερώτημα δεν είναι πια μόνο πώς θα νικήσει η Ρωσία. Είναι και πόσο μπορεί να συνεχίσει έναν πόλεμο που δεν κερδίζει καθαρά, αλλά δεν μπορεί και να σταματήσει χωρίς κόστος.
Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα του Πούτιν. Έχει χτίσει όλη την πολιτική του εικόνα πάνω στην ιδέα ότι η Ρωσία δεν υποχωρεί. Όμως ένας πόλεμος χωρίς τέλος μπορεί να γίνει απειλή όχι επειδή φέρνει άμεσα ήττα, αλλά επειδή διαβρώνει αργά την ίδια την υπόσχεση ισχύος πάνω στην οποία στηρίζεται το καθεστώς.
Η Ρωσία του Πούτιν εξακολουθεί να δείχνει σκληρή. Εξακολουθεί να βομβαρδίζει. Εξακολουθεί να απαιτεί. Εξακολουθεί να λέει στον κόσμο ότι δεν ντρέπεται γι’ αυτό που είναι. Αλλά κάτω από αυτή τη σκληρότητα αρχίζει να ακούγεται κάτι πιο ανησυχητικό για το Κρεμλίνο: όχι η φωνή της ήττας, αλλά ο ψίθυρος της εξάντλησης.
Φωτογραφία: Reuters
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή