Ένα έργο ζωτικής σημασίας για τους κατοίκους της Διποταμίας στον δήμο Νεστορίου, στην Καστοριά, παραμένει εδώ και πολλά χρόνια ανεκτέλεστο, παρότι διακρίθηκε σε διεθνή επιστημονικά συνέδρια (όπως το AdaptToClimate) ως ένα υποδειγματικό μοντέλο πράσινης μετάβασης για απομονωμένους οικισμούς της Ευρώπης. Πρόκειται για τη Μονάδα Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης (ΣΗΘΥΑ), η οποία θα εξασφάλιζε φθηνή τηλεθέρμανση για τα νοικοκυριά με την αξιοποίηση υπολειμμάτων βιομάζας.
Η περίπτωση του δήμου Νεστορίου αναδεικνύει το μεγάλο παράδοξο που αντιμετωπίζουν οι ΟΤΑ της επαρχίας: να διαθέτουν ώριμες, βραβευμένες μελέτες, οι οποίες όμως «ακυρώνονται» στην πράξη λόγω έλλειψης ηλεκτρικού χώρου.
Ο δήμος Νεστορίου, ορεινός ακριτικός δήμος στα ελληνοαλβανικά σύνορα, έχει έκταση 618.500 στρέμματα, εκ των οποίων πάνω από το 60% (δηλαδή πάνω από 400.000 στρέμματα) είναι δάση, δημόσια και δημοτικά, υπό διαχείριση.
Αν το έργο υλοποιηθεί, η μονάδα ΣΗΘΥΑ θα προσφέρει:
– Ταυτόχρονη Παραγωγή: Ηλεκτρική ενέργεια (προς πώληση ή συμψηφισμό) και θερμική ενέργεια (ζεστό νερό).
– Τηλεθέρμανση: Δημιουργία τοπικού δικτύου για τη θέρμανση των σπιτιών του οικισμού με ελάχιστο κόστος.
– Κοινωνική Θωράκιση: Σημαντική ελάφρυνση του κόστους διαβίωσης σε μια ορεινή, ακριτική και ψυχρή περιοχή.
Σημαντικοί στόχοι του έργου:
1) Μείωση ενεργειακού κόστους: Να μειωθεί το ενεργειακό κόστος του δήμου, καθώς τα δημοτικά κτήρια της συγκεκριμένης Δημοτικής Ενότητας θα έχουν δωρεάν θέρμανση και ρεύμα και
2) Συνεισφορά στην πολιτική προστασία: Να αξιοποιούνται τα υπολείμματα των υλοτομιών και να προστατεύονται έτσι τα δάση, γιατί μέχρι σήμερα παραμένουν εντός των οικοσυστημάτων και αποτελούν εύφλεκτη πρώτη ύλη, ενώ η απομάκρυνσή τους θα μειώσει αισθητά τον κίνδυνο πυρκαγιών.
Σύμφωνα με τον δήμαρχο Νεστορίου, Χρήστο Γκοσλιόπουλο, τo κόστος λειτουργίας μιας τέτοιου είδους μονάδας θα είναι πάρα πολύ χαμηλό έως μηδενικό, γιατί η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια θα πωλείται στον πάροχο ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ) και από τα έσοδα που θα προκύπτουν θα καλύπτονται οι δαπάνες λειτουργίας. Η οριστική μελέτη θα δείξει ότι, εφόσον απαιτείται να υπάρχει και αποθήκευση, αυτό θα συμπεριληφθεί στο έργο. Επίσης, το έργο αυτό, με τη χρήση βιομάζας, θα είναι ενεργειακό έργο, με μηδενικό ισοζύγιο CO2, δηλαδή ένα εξόχως πράσινο έργο, το οποίο θα συμβάλλει επιπλέον και στην υποχρέωση μείωσης του ανθρακικού αποτυπώματος που έχουν οι δήμοι της χώρας, μέσω της κατάρτισης των Δημοτικών Σχεδίων Μείωσης Εκπομπών (Δη.Σ.Μ.Ε.). Στο πλαίσιο της απολιγνιτοποίησης, ως γνωστόν, προέκυψε το πρόγραμμα ΕΣΠΑ-ΔΑΜ, το οποίο, ουσιαστικά αφορούσε ενεργειακά έργα. Οι δύο προτάσεις που υπέβαλε ο δήμος Νεστορίου ήταν οι παρακάτω:
1) Τη μονάδα συμπαραγωγής Διποταμίας με προϋπολογισμό περίπου 5 εκατ. ευρώ (από τα αρχικά, γιατί αφαιρέθηκαν οι ενεργειακές αναβαθμίσεις των ιδιωτικών οικιών, που δεν ήταν τότε επιλέξιμες, καθώς στο μεταξύ είχε ήδη εμφανιστεί το πρόγραμμα ”ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ” και
2) Ένα μικρό Υδροηλεκτρικό έργο στο Νεστόριο, ισχύος 500-600 KW, με προϋπολογισμό περίπου 1,5 εκατ. ευρώ, το οποίο θα έλυνε οριστικά το ενεργειακό πρόβλημα του δήμου, αφού θα μηδενίσει το κόστος του ρεύματος και θα έδινε τη δυνατότητα στον δήμο να μοιράσει επιπλέον περίπου 1,5 εκατομμύρια KWh σε ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ως ισχυρό κίνητρο να παραμείνουν στον δήμο.
«Ως προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση της εκπόνησης των μελετών, μέσω εταιρειών που η ΕΥΔΑΜ συνεργάζεται, θέτουν, η διαχειριστική αρχή του ΕΣΠΑ-ΔΑΜ και ο διοικητής της ΕΥΔΑΠ Πελοπίδας Καλλίρης, την ύπαρξη όρων σύνδεσης του δήμου από την ΔΕΔΔΗΕ. Αυτό όμως είναι σχήμα οξύμωρο και ανέφικτο για τον δήμο», λέει ο κ. Γκοσλιόπουλος. Για να καταθέσει ο δήμος φακέλους για όρους σύνδεσης με τον ΔΕΔΔΗΕ για τα δύο έργα πρέπει να προηγηθούν ουσιαστικά τα 2 από τα 3 στάδια των έργων, δηλαδή να έχουν εγκριθεί οι περιβαλλοντικοί όροι, να έχουν ουσιαστικά εκπονηθεί οι μελέτες κ.λ.π, γεγονός που προϋποθέτει μεγάλο κόστος για τον δήμο, το οποίο δεν μπορεί να επωμιστεί, σύμφωνα με τον δήμαρχο.
Την περίοδο, λοιπόν, 2011-2014 βγήκε μια πρόσκληση προϋπολογισμού 50 εκατ. ευρώ από το τομεακό πρόγραμμα του ΥΠΕΝ (ΕΣΠΑ) για τέτοιου είδους έργα που αφορούσαν δήμους. Υποβλήθηκαν 44 προτάσεις, αξιολογήθηκαν θετικά οι 7 από το σύνολο των προτάσεων, μεταξύ των οποίων και αυτή του δήμου Νεστορίου (με προϋπολογισμό 8 εκατ. ευρώ). «Αναμέναμε, επομένως, την ένταξη του έργου, που δεν έγινε ποτέ, για άγνωστους λόγους. Για να αξιολογηθούν, καταθέσαμε, όπως απαιτούνταν, προμελέτη του έργου και όλες τις αδειοδοτήσεις (ΑΕΠΟ, έγκριση από ΡΑΕ, φάκελο για όρου σύνδεσης κ.ο.κ.). Πήραμε προσωρινούς όρους σύνδεσης, οι οποίοι, όπου είναι φυσικό, ακυρώθηκαν μετά από κάποια χρόνια, καθόσον το έργο δεν προχώρησε», υπογραμμίζει ο κ. Γκοσλιόπουλος.
Η θέση της ΕΛΕΑΒΙΟΜ, του θεσμικού φορέα του κλάδου αξιοποίησης βιομάζας
Θετική θέση για το έργο διατυπώνει και η Ελληνική Εταιρεία Ανάπτυξης Βιομάζας (ΕΛΕΑΒΙΟΜ), Σύνδεσμος ΑΠΕ που εκπροσωπεί τις θέσεις του κλάδου αξιοποίησης στερεής βιομάζας και προωθεί βιώσιμες καλές πρακτικές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, επισημαίνοντας ότι η μονάδα ΣΗΘΥΑ και το δίκτυο τηλεθέρμανσης της Διποταμίας δεν αποτελούν μία συνηθισμένη ενεργειακή επένδυση, αλλά ένα έργο κοινής ωφέλειας με σημαντική κοινωνική, περιβαλλοντική και αναπτυξιακή διάσταση για μια ορεινή και παραμεθόρια περιοχή.
Όπως υπογραμμίζει η ΕΛΕΑΒΙΟΜ, η αξιοποίηση τοπικών υπολειμμάτων μέσω βιώσιμης δασικής διαχείρισης μπορεί να συμβάλει ταυτόχρονα στη μείωση του ενεργειακού κόστους των κατοίκων, στην πρόληψη δασικών πυρκαγιών μέσω απομάκρυνσης της συσσωρευμένης καύσιμης ύλης, αλλά και στη δημιουργία τοπικής οικονομικής δραστηριότητας και θέσεων εργασίας. Η ΕΛΕΑΒΙΟΜ καλεί το ΥΠΕΝ, τον ΔΕΔΔΗΕ και την ΕΥΔΑΜ να αντιμετωπίσουν το έργο με όρους στρατηγικής δημόσιας ωφέλειας και περιφερειακής ανθεκτικότητας, διευκολύνοντας την ωρίμανση και την αδειοδοτική του πορεία, ώστε να αποτελέσει πρότυπο βιώσιμης ενεργειακής μετάβασης για ορεινούς δήμους της χώρας.
Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Όπως λέει ο δήμαρχος, επειδή τα έργα είναι πρωτοποριακά -ΑΠΕ με χρήση βιομάζας και υδροηλεκτρικό, με ισχύ το καθένα μικρότερη του 1MW- προηγούνται άλλων παρόμοιων προτάσεων. Επίσης, επειδή ο ηλεκτρικός χώρος που πρέπει να δεσμευτεί για τα έργα αυτά είναι μικρός και στην Καστοριά, με πρόσφατη νομοθεσία, απελευθερώθηκε ισχύς άνω των 14 MW από το Υδροηλεκτρικό του φράγματος Νεστορίου, «μπορεί και πρέπει να δεσμευτεί το ΥΠΕΝ προς το ΔΑΜ ότι θα συμβάλλει, ώστε να δοθούν οι όροι σύνδεσης, όταν έρθει η ώρα».
Έτσι ο δήμος, με την οικονομική βοήθεια της διαχειριστικής αρχής, θα μπορεί πλέον να προχωρήσει στην εκπόνηση της ΜΠΕ, στην ωρίμανση του έργου και στη διαμόρφωση του φακέλου για την ΑΕΠΟ. Στη συνέχεια ο δήμος θα υποβάλει τον φάκελο στον ΔΕΔΔΗΕ για έγκριση των όρων σύνδεσης.
«Εκτιμώ ότι, εφόσον υπάρχει η πολιτική βούληση, τα έργα μπορούν να προχωρήσουν. Εξάλλου, σήμερα η διαχειριστική αρχή, για να χρηματοδοτήσει τις σχετικές μελέτες, δεν ζητά όρους σύνδεσης, αλλά τη δέσμευση του ΔΕΔΔΗΕ ή του ΥΠΕΝ ότι όταν κατατεθούν οι φάκελοι οι όροι σύνδεσης θα δοθούν. Τα δύο έργα αυτά είναι πολύ σημαντικά για τον δήμο, καθώς θα βοηθήσουν στην εύρυθμη λειτουργία του, αλλά θα αποτελέσουν και ισχυρά κίνητρα για να παραμείνουν οι δημότες στον τόπο τους να σταματήσει αυτό το γαϊτανάκι που οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο», σημειώνει ο δήμαρχος Νεστορίου.