Ο επικεφαλής της μελέτης, Τζέισον Μ. Ναγκάτα, αναπληρωτής καθηγητής Παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, ανέλυσε μαζί με την ερευνητική του ομάδα δεδομένα από τη μεγάλη έρευνα «Adolescent Brain Cognitive Development Study» («Μελέτη για τη Γνωστική Ανάπτυξη του Εγκεφάλου των Εφήβων»), εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι νυχτερινές συνήθειες της χρήσης κινητού επηρεάζουν τον ύπνο των εφήβων.
Η εικόνα ενός εφήβου που χαζεύει ασταμάτητα στο κινητό του αργά τη νύχτα έχει γίνει πλέον συνηθισμένη στα περισσότερα σπίτια.
ΣΥΝΟΨΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΑΙ Νέα έρευνα στις ΗΠΑ αποκαλύπτει ότι πάνω από οι μισοί έφηβοι χρησιμοποιούν το κινητό τους για τουλάχιστον μία ώρα κατά τις νυχτερινές ώρες, χάνοντας πολύτιμο χρόνο από τις συνιστώμενες οκτώ με δέκα ώρες ύπνου. Η στέρηση ύπνου επηρεάζει αρνητικά τη μάθηση και τη μνήμη, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει την ευερεθιστότητα, το άγχος και τον κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων κατάθλιψης, καθιστώντας τους εφήβους συναισθηματικά ασταθείς. Εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης, όπως το YouTube και το TikTok, διεγείρουν τον εγκέφαλο, εμποδίζοντας τη χαλάρωση, ενώ οι συνεχείς ειδοποιήσεις διακόπτουν τον ύπνο, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο νυχτερινής χρήσης. Οι ειδικοί προτείνουν την υιοθέτηση οικογενειακών κανόνων, με τους γονείς να δίνουν το σωστό παράδειγμα και να θεσπίζουν ένα κοινό σημείο αποθήκευσης, ένα «lockbox», για όλα τα κινητά πριν τον ύπνο.
Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η συνήθεια αυτή δεν επηρεάζει μόνον τις αναγκαίες ώρες ξεκούρασης, αλλά μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στη μάθηση, τη συμπεριφορά και την ψυχική υγεία των νέων, όπως σημειώνει το CNN.
Νέα έρευνα στις Ηνωμένες Πολιτείες έδειξε ότι περισσότεροι από τους μισούς εφήβους χρησιμοποιούν το κινητό τους για έως και μία ώρα ή και περισσότερο μεταξύ 10 το βράδυ και 6 το πρωί τις σχολικές ημέρες. Παράλληλα, πάνω από τους μισούς παραδέχθηκαν ότι χρησιμοποιούν το τηλέφωνό τους ακόμη και μέσα στη νύχτα, ανάμεσα στα μεσάνυχτα και τις 04:00 τα ξημερώματα.
Οι συστάσεις της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής και της Αμερικανικής Ακαδημίας Ιατρικής Ύπνου αναφέρουν ότι οι έφηβοι χρειάζονται οκτώ έως δέκα ώρες ύπνου κάθε βράδυ – κάτι που φαίνεται να γίνεται ολοένα δυσκολότερο στην εποχή των social media και της συνεχούς συνδεσιμότητας.
Αν και η
συγκεκριμένη έρευνα δεν αποδεικνύει άμεση σχέση ανάμεσα στη χρήση κινητού τη
νύχτα και σε βλαβερές επιπτώσεις, προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η
έλλειψη ύπνου μπορεί να προκαλέσει σημαντικά προβλήματα.
«Όταν ο χρόνος
ύπνου περιορίζεται, γίνεται εξαιρετικά δύσκολο για τους εφήβους να κοιμηθούν
επαρκώς και αυτό έχει συνέπειες στη συμπεριφορά τους κατά τη διάρκεια της
ημέρας, κάτι που γνωρίζουμε εδώ και πολλά χρόνια», εξηγεί η δρ Μαίρη Α.
Καρσκέιντον, καθηγήτρια Ψυχιατρικής και Ανθρώπινης Συμπεριφοράς στο
Πανεπιστήμιο Μπράουν, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη.
Επιπτώσεις στη μάθηση και τη συναισθηματική ισορροπία των εφήβων
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η έλλειψη ύπνου επηρεάζει άμεσα τη γνωστική λειτουργία. Ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να επεξεργαστεί και να συγκρατήσει πληροφορίες που αποκτήθηκαν μέσα στην ημέρα – ένα ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα σε μια περίοδο ζωής όπου η μάθηση βρίσκεται στο επίκεντρο.
«Ένα από τα βασικά “καθήκοντα” της εφηβείας είναι η μάθηση», σημειώνει η δρ Καρσκέιντον. «Είτε πρόκειται για το σχολείο είτε για τον αθλητισμό είτε για τις κοινωνικές σχέσεις, οι έφηβοι χτίζουν συνεχώς νέες δεξιότητες και εμπειρίες».
Η έλλειψη ύπνου, ωστόσο, δεν επηρεάζει μόνο τη συγκέντρωση. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι έφηβοι που κοιμούνται λιγότερο γίνονται πιο ευερέθιστοι, αγχώδεις και συναισθηματικά ασταθείς.
Σε πείραμα του
2013, έφηβοι ηλικίας 14 έως 17 ετών κοιμούνταν για μία εβδομάδα μόλις 6,5 ώρες
τη νύχτα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου δήλωσαν ότι τους διακατείχε
περισσότερο άγχος, θυμός, σύγχυση και κόπωση σε σύγκριση με τις ημέρες επαρκούς
ύπνου.
«Όσο λιγότερο
κοιμάται ένας έφηβος, τόσο πιο ευερέθιστος γίνεται», υπογραμμίζει η δρ
Καρσκέιντον. «Οι γονείς το διαπιστώνουν εύκολα στην καθημερινότητά τους».
Παράλληλα ο
καθηγητής Ναγκάτα επισημαίνει ότι προηγούμενες έρευνες συνδέουν τη χρόνια
στέρηση ύπνου με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους.
Σε πιο ευάλωτους νέους, η έλλειψη ύπνου μπορεί να αυξήσει ακόμη και τον κίνδυνο
αυτοκαταστροφικών σκέψεων ή παρορμητικών συμπεριφορών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης οι έφηβοι αφιερώνουν τον περισσότερο χρόνο τους σε εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης, ψυχαγωγίας, gaming και μουσικής. Κατά μέσο όρο, περνούν 33 λεπτά κάθε βράδυ σε πλατφόρμες όπως το YouTube, το Instagram και το TikTok.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι αυτές οι εφαρμογές δεν καθυστερούν μόνο την ώρα του ύπνου, αλλά αυξάνουν και τη διέγερση του εγκεφάλου.
«Όταν το σώμα
πρέπει να προετοιμαστεί για ύπνο, τα επίπεδα διέγερσης θα έπρεπε να μειώνονται.
Αυτού του είδους οι αλληλεπιδράσεις όμως κάνουν ακριβώς το αντίθετο και
δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τον ύπνο», αναφέρει η δρ Καρσκέιντον.
Επιπλέον, οι
ειδοποιήσεις, οι ήχοι και το φως της οθόνης διακόπτουν τον ύπνο μέσα στη νύχτα,
δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο συνεχούς ελέγχου του κινητού.
Σε ξεχωριστή
ανάλυση του 2023, ο Ναγκάτα διαπίστωσε ότι το 17% των εφήβων ξυπνά τουλάχιστον
μία φορά κάθε βράδυ από κλήσεις, μηνύματα ή emails, ενώ το 20% χρησιμοποιεί το κινητό του όταν ξυπνά
μέσα στη νύχτα.
«Ξαφνικά βλέπουν
νέα μηνύματα και αυτό τους επαναφέρει σε κατάσταση εγρήγορσης, δυσκολεύοντάς
τους να ξανακοιμηθούν», εξηγεί ο Ναγκάτα.
Ο ρόλος των γονιών και το «οικογενειακό lockbox» για τα κινητά
Οι ειδικοί επιμένουν ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στους εφήβους. Η αλλαγή πρέπει να ξεκινήσει από ολόκληρη την οικογένεια.
«Είναι σημαντικό
οι γονείς να δίνουν το παράδειγμα υγιούς χρήσης των οθονών», σημειώνει ο Ναγκάτα.
«Μάλιστα, διαπιστώσαμε ότι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που
προβλέπουν τη χρήση οθονών από τους εφήβους είναι η ίδια η χρήση των γονιών
τους».
Οι ειδικοί
προτείνουν τη δημιουργία ενός «οικογενειακού πλάνου χρήσης μέσων», με σαφείς
κανόνες για τις ώρες και τους χώρους όπου απαγορεύονται οι οθόνες.
Η δρ Καρσκέιντον προτείνει ακόμη και τη χρήση ενός «οικογενειακού media lockbox», ενός σημείου όπου όλα τα μέλη του σπιτιού θα αφήνουν τα κινητά τους πριν από τον ύπνο.
«Δεν είναι μόνο θέμα των εφήβων. Είναι οικογενειακό ζήτημα», καταλήγει η ίδια.