Οι υψηλές θερμοκρασίες που σαρώνουν τη δυτική Ευρώπη εκτιμάται ότι θα προκαλέσουν χιλιάδες θανάτους. Η Ευρώπη παρουσιάζει δυσανάλογα υψηλό αριθμό θανάτων από τη ζέστη σε σχέση με άλλες περιοχές του κόσμου και οι επιστήμονες αναζητούν ήδη τις αιτίες, τους επιβαρυντικούς παράγοντες και τις πιθανές λύσεις.
Στη Γαλλία η άσφαλτος αρχίζει να λιώνει σε ορισμένες περιοχές, στη Βρετανία αρκετά σχολεία κλείνουν και νοσοκομεία αναβάλλουν προγραμματισμένα ραντεβού, ενώ οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα σοβαρές.
Οι ανθρώπινες τραγωδίες γίνονται ήδη πρωτοσέλιδα στη Γαλλία. Ένας ηλικιωμένος που εργαζόταν σε εξωτερικό χώρο πέθανε την Κυριακή, δύο μικρά παιδιά έχασαν τη ζωή τους από καρδιακή ανακοπή μέσα σε αυτοκίνητο που είχε υπερθερμανθεί, ενώ ένα τρίχρονο αγόρι βρέθηκε νεκρό μέσα σε ζεστό αυτοκίνητο όπου είχε κρυφτεί από τους γονείς του για να γλιτώσει από τον μεσημεριανό ύπνο.
Οι θάνατοι από τη ζέστη δεν είναι κάτι πρωτοφανές για τις ευρωπαϊκές αρχές. Το 2003 περίπου 70.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας του καύσωνα, γεγονός που οδήγησε πολλές κυβερνήσεις να λάβουν μέτρα αντιμετώπισης του φαινομένου.
Γιατί όμως η Ευρώπη πλήττεται τόσο έντονα; Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, οι βασικοί λόγοι είναι κυρίως τέσσερις.
Η υπερθέρμανση καταπονεί την καρδιά και άλλα όργανα, καθώς το σώμα προσπαθεί να αποβάλει τη θερμότητα. Οι ηλικιωμένοι, ιδιαίτερα όσοι πάσχουν από χρόνια νοσήματα, κινδυνεύουν περισσότερο και αποτελούν την πιο ευάλωτη κατηγορία πληθυσμού.
Η επιστήμονας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, Aleksandra Kazmierczak, σχολίασε: «Κανένας δεν περίμενε θερμοκρασίες με 40°C από τον Ιούνιο. Ζούμε πρωτοφανείς αλλαγές στο κλίμα και ταυτόχρονα συμβαίνουν έντονες δημογραφικές αλλαγές. Ο συνδυασμός τους δημιουργεί τεράστια προβλήματα».
Διαβάστε: Καύσωνας στην Ευρώπη / Πάνω από 200 νεκροί στην Ισπανία – Ρεκόρ θερμοκρασιών σε Γαλλία και Βρετανία
Οι περισσότεροι άνθρωποι περνούν περίπου το 90% του χρόνου τους μέσα σε κτίρια. Τα ευρωπαϊκά σπίτια ωστόσο έχουν σχεδιαστεί για να διατηρούν τη θερμότητα τον χειμώνα, όχι για να παραμένουν δροσερά το καλοκαίρι.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο εκτιμάται ότι έως το 2050 το 92% των κατοικιών υπερθερμαίνεται. Στο Παρίσι, οι χαρακτηριστικές στέγες μετατρέπουν πολλά διαμερίσματα σε «φούρνους».
Ο καθηγητής Jeroen Kluck τονίζει ότι «χτίσαμε τις πόλεις μας για το κλίμα του παρελθόντος». Ακόμη και με σκίαση και φυσικό αερισμό, όλο και περισσότερα σπίτια θα γίνονται υπερβολικά ζεστά τα καλοκαίρια και στο μέλλον θα χρειάζονται ψύξη.
Μόλις το 20% των ευρωπαϊκών νοικοκυριών διαθέτει κλιματισμό, έναντι περίπου 90% στις Ηνωμένες Πολιτείες. «Ο κλιματισμός σώζει ζωές. Στην Ευρώπη η κάλυψη είναι πολύ μικρότερη και αυτό αποτελεί σοβαρό πρόβλημα», σχολίασε στο Politico η Fleur Monasso από τον Ερυθρό Σταυρό.
Η έλλειψη ψύξης δεν αφορά μόνο τις κατοικίες αλλά και πολλά εργοστάσια, σχολεία, τρένα, ακόμη και νοσοκομεία. Αυτή την εβδομάδα χιλιάδες σχολεία έκλεισαν λόγω υπερβολικής ζέστης στις αίθουσες, το Βέλγιο απέσυρε από την κυκλοφορία τρένα χωρίς κλιματισμό, ενώ μία γαλλική κλινική ανακοίνωσε ότι ασθενής πέθανε επειδή ο θάλαμος ήταν υπερβολικά ζεστός.
Διαβάστε: Καύσωνας / Οι τρεις λόγοι που ταλαιπωρεί τόσο τους Ευρωπαίους
Η Ευρώπη έχει λάβει ορισμένα μέτρα όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης με συναγερμούς, κλιματιζόμενους δημόσιους χώρους και έχει προχωρήσει σε επενδύσεις για την ψύξη σχολείων. Όμως, τα μέτρα διαφέρουν σημαντικά από περιοχή σε περιοχή και δεν εφαρμόζονται παντού με τον ίδιο τρόπο.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η κλιματική κρίση εξελίσσεται ταχύτερα από την προσαρμοστικότητα των κοινωνιών.
Η μεγαλύτερη αύξηση της θνησιμότητας εκτιμάται ότι θα καταγραφεί στο Παρίσι, όπου ο κίνδυνος θανάτου θα μπορούσε να αυξηθεί περισσότερο από 300%.
Οι θερμοκρασίες στην πόλη βρίσκονται πολύ πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα που είχαν καταγραφεί την περίοδο 2000-2019.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το Παρίσι εμφανίζει διαχρονικά υψηλότερη θνησιμότητα κατά τη διάρκεια καυσώνων, πιθανώς επειδή οι χαρακτηριστικές γκρίζες στέγες των κτιρίων ενισχύουν το φαινόμενο της συσσώρευσης θερμότητας.
Στο Λονδίνο ο κίνδυνος θανάτου εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθεί περίπου κατά 200%, ενώ στο Μιλάνο κατά περίπου 170%.
Το 2023 ο Πιερ Μασλό και οι συνεργάτες του από τη Σχολή Υγιεινής και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου ανέλυσαν τη σχέση ανάμεσα στη θερμοκρασία και τη θνησιμότητα σε 854 ευρωπαϊκές πόλεις.
Η μελέτη τους έδειξε ότι όταν μια πόλη βιώνει θερμοκρασίες πολύ υψηλότερες από τις συνηθισμένες, οι θάνατοι αυξάνονται σημαντικά.
Έτσι, μια ημέρα με 30 βαθμούς Κελσίου στο Μάντσεστερ μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο επικίνδυνη απ’ ό,τι μία μέρα με την ίδια θερμοκρασία στη Μαδρίτη. Οι κάτοικοι, αλλά και οι ίδιες οι πόλεις, δεν είναι εξίσου προσαρμοσμένοι στη ζέστη.
Τα πυκνά δομημένα αστικά κέντρα, το τσιμέντο και η άσφαλτος απορροφούν και διατηρούν περισσότερη θερμότητα σε σχέση με τους χώρους πρασίνου, ενώ η ατμοσφαιρική ρύπανση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις επιπτώσεις του καύσωνα.
Για να εκτιμήσουν τις πιθανές συνέπειες του φετινού καύσωνα, οι ερευνητές συνδύασαν το μαθηματικό μοντέλο του δρ Μασλό με τις προβλεπόμενες μέσες θερμοκρασίες για το διάστημα 24 έως 26 Ιουνίου, όταν το κύμα ζέστης κορυφωνόταν.
Η προσέγγιση αυτή δεν λαμβάνει υπόψη ορισμένους παράγοντες, όπως η υγρασία, ωστόσο ενσωματώνει τις υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες, οι οποίες θεωρούνται ιδιαίτερα επικίνδυνες, επειδή δεν επιτρέπουν στον ανθρώπινο οργανισμό να ανακάμψει από τη ζέστη της ημέρας.
Με βάση το μοντέλο, υπολογίζεται ότι μέσα σε μόλις τρεις ημέρες ο καύσωνας θα μπορούσε να προκαλέσει περίπου 12.000 επιπλέον θανάτους στην Ευρώπη, σε σύγκριση με περιόδους όπου επικρατούν φυσιολογικές θερμοκρασίες.
Οι ειδικοί θεωρούν ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να περάσουν από τις έκτακτες παρεμβάσεις σε μια μόνιμη στρατηγική προσαρμογής, η οποία θα περιλαμβάνει ανακαίνιση και θερμική αναβάθμιση των κτιρίων, περισσότερους χώρους πρασίνου στις πόλεις, δημιουργία κέντρων δροσιάς, αλλαγές στα ωράρια εργασίας κατά τους καύσωνες, αλλά και ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών ώστε να ελέγχουν ηλικιωμένους και άλλες ευάλωτες ομάδες.
Διαβάστε: Καύσωνες / Οι πόλεις «βράζουν» και η κλιματική ανισότητα είναι ταξική
Η εκτίμηση του διευθυντή της υπηρεσίας κλιματικής αλλαγής Copernicus, Κάρλο Μπουοντέμπο, για το κύμα καύσωνα που πλήττει την Ευρώπη είναι ανησυχητική. Όπως τονίζει, η ήπειρος βρίσκεται αντιμέτωπη με φαινόμενα που δεν είναι μεμονωμένα, αλλά επαναλαμβανόμενα και επικίνδυνα.
«Πρέπει να αναπτύξουμε στρατηγικές για να αντιμετωπίσουμε αυτά τα ακραία φαινόμενα, καθώς μπορούν να μας σκοτώσουν», είπε χαρακτηριστικά στην εκπομπή Europe Today του Euronews. Σύμφωνα με τον Μπουοντέμπο, οι αυξημένες θερμοκρασίες αποτελούν άμεση συνέπεια της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Όπως εξήγησε, έχουν αλλάξει όχι μόνο η ένταση αλλά και η «συχνότητα, η διάρκεια και η έναρξη» για τους καύσωνες, καθιστώντας τους πιο απρόβλεπτους και πιο επικίνδυνους από ποτέ.
Απευθυνόμενος σε αρχές και πολίτες, υπογράμμισε την ανάγκη καλύτερου σχεδιασμού των πόλεων, αλλά και καθημερινών πρακτικών προστασίας από τη ζέστη.
«Συνήθειες και πρακτικές» σε ατομικό επίπεδο μπορούν να κάνουν τη διαφορά και να βοηθήσουν τους ανθρώπους να παραμένουν ασφαλείς σε ακραίες θερμοκρασίες. Παράλληλα, σημείωσε ότι τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν «να μειώσουν τη θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη, η οποία στην Ευρώπη έχει αυξηθεί κατά 30% τα τελευταία 20 χρόνια».
Παρά το δυσοίωνο πλαίσιο, ο Μπουοντέμπο υπογράμμισε τη σημασία της επιστημονικής γνώσης. «Μπορούμε να αξιοποιήσουμε τις πληροφορίες που είναι ανοιχτές και δωρεάν για όλους για να λάβουμε μέτρα. Αν δεν τις είχαμε, θα κινούμασταν στα τυφλά και θα αντιμετωπίζαμε ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο».