Η επιμονή του Ντόναλντ Τραμπ ότι το Ιράν «δεν έχει κανένα [διαπραγματευτικό] χαρτί» αντιμετωπίζεται από πολλούς ως επιθετική ρητορική χωρίς περιεχόμενο, ωστόσο, πίσω από τις δηλώσεις κρύβεται μια πολύ πιο σκληρή πραγματικότητα – ότι το ιρανικό πετρελαϊκό σύστημα πιέζεται όχι μόνο από τον αμερικανικό στόλο, αλλά από τους αδυσώπητους αριθμούς, γράφει το περιοδικό Newsweek σε ειδικό άρθρο του.
Με τις εξαγωγές να περιορίζονται, τους αποθηκευτικούς χώρους να γεμίζουν γρήγορα και τα ώριμα κοιτάσματα να μην μπορούν να παραμένουν κλειστά για μεγάλο διάστημα χωρίς μόνιμες ζημιές, η Τεχεράνη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα χρονόμετρο που δεν μπορεί να σταματήσει.
Όσο διατηρείται ο αποκλεισμός, η διαπραγματευτική ισχύς του Ιράν μειώνεται, η πιθανότητα αναγκαστικών περικοπών παραγωγής αυξάνεται και μεγαλώνει η ανάγκη για μελλοντικές παραχωρήσεις ώστε να εξασφαλιστούν άρση κυρώσεων και επενδύσεις για την αποκατάσταση της οικονομίας.
Ένα καθεστώς με λιγότερους πόρους για να στηρίζει τον μηχανισμό του γίνεται αυτομάτως πιο ευάλωτο.
Με μια πρώτη ματιά, το Ιράν δεν δείχνει εγκλωβισμένο.
Δεξαμενόπλοια συνεχίζουν να κινούνται γύρω από το Νησί Χαργκ, από όπου περνά το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών της χώρας, ενώ η επίσημη ρητορική παρουσιάζει εικόνα αντοχής.
Όμως η πραγματική εικόνα είναι πιο σύνθετη. Η εταιρεία αναλύσεων Kpler εκτιμά ότι περίπου 1,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως που άλλοτε εξάγονταν πρέπει πλέον να αποθηκεύονται εντός της χώρας, ενώ οι διαθέσιμοι χερσαίοι χώροι φτάνουν περίπου τα 39 εκατομμύρια βαρέλια.
Αυτό σημαίνει ότι, αν οι εξαγωγές παραμείνουν σχεδόν παγωμένες, το Ιράν μπορεί να εξαντλήσει τις δυνατότητες αποθήκευσης μέσα σε είκοσι έως είκοσι τέσσερις ημέρες.
Αν ως αφετηρία ληφθεί η 26η Απριλίου, τότε η κρίσιμη περίοδος τοποθετείται περίπου από τις 16 έως τις 20 Μαΐου.
Εκείνη τη στιγμή η ιρανική ηγεσία θα πρέπει είτε να βρει τρόπο να διοχετεύσει σημαντικές ποσότητες πετρελαίου στο εξωτερικό – κυρίως προς την Κίνα – είτε να ξεκινήσει μαζικό κλείσιμο γεωτρήσεων.
Το πραγματικό πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι η στιγμή που γεμίζουν οι δεξαμενές, αλλά ό,τι ακολουθεί.
Η διακοπή παραγωγής σε ώριμα πετρελαϊκά πεδία δεν μοιάζει με το πάτημα ενός διακόπτη.
Πρόκειται για πολύπλοκα συστήματα που βασίζονται στη σωστή πίεση του υπεδάφους και συχνά σε τεχνικές έγχυσης νερού για να διατηρούν την απόδοσή τους.
Αν μείνουν κλειστά για μεγάλο διάστημα ή αν η διακοπή γίνει ανοργάνωτα, η παραγωγική ικανότητα μπορεί να υποχωρήσει μόνιμα και η επανεκκίνηση να αποδειχθεί δύσκολη και εξαιρετικά ακριβή.
Η Kpler προειδοποιεί ότι τα ώριμα κοιτάσματα του Ιράν είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε τέτοιου είδους φθορά.
Η Τεχεράνη προσπαθεί να κερδίσει χρόνο. Δορυφορικά δεδομένα και ναυτιλιακές πληροφορίες δείχνουν ότι συνεχίζει να φορτώνει αργό πετρέλαιο σε όσα δεξαμενόπλοια μπορεί να εξασφαλίσει, χρησιμοποιώντας τα πλοία ως πλωτές αποθήκες αντί για μέσα εξαγωγής.
Παράλληλα, θα μπορούσε να μειώσει προληπτικά την παραγωγή για να προστατεύσει τα κοιτάσματα, όμως αυτό θεωρείται πολιτικά επώδυνο.
Τα πετρελαϊκά έσοδα στηρίζουν τον κρατικό προϋπολογισμό, χρηματοδοτούν κοινωνικές ισορροπίες και αποτελούν κρίσιμο εργαλείο σταθερότητας για το καθεστώς.
Έτσι, η ηγεσία της χώρας βρίσκεται παγιδευμένη ανάμεσα στην προστασία του μέλλοντος και στην ανάγκη επιβίωσης του παρόντος.
Σε αυτό το σημείο ο ρόλος της Κίνας γίνεται καθοριστικός.
Για χρόνια, το Πεκίνο λειτουργούσε ως βασική βαλβίδα εκτόνωσης για το ιρανικό πετρέλαιο, απορροφώντας το μεγαλύτερο μέρος των εξαγόμενων ποσοτήτων.
Η Κίνα είναι ο μοναδικός παράγοντας που μπορεί πραγματικά να αλλάξει το χρονοδιάγραμμα της κρίσης.
Αν συνεχίσει να αγοράζει σε σημαντικούς όγκους, η συσσώρευση αποθεμάτων επιβραδύνεται και η κρίσιμη στιγμή μετατίθεται.
Αν όμως μειώσει τις αγορές στο ελάχιστο, τότε τα μέσα Μαΐου μετατρέπονται σε σημείο αναγκαστικών αποφάσεων.
Το σημαντικό είναι πως το Πεκίνο δεν κινείται με βάση τη στήριξη προς την Τεχεράνη, αλλά με βάση το δικό του συμφέρον.
Η κινεζική ηγεσία ενδιαφέρεται για φθηνή ενέργεια και για περιορισμό της έκθεσης σε αμερικανικές οικονομικές πιέσεις.
Αν το ρίσκο αγοράς ιρανικού πετρελαίου αυξηθεί υπερβολικά, μπορεί να στραφεί σε άλλους προμηθευτές, να αξιοποιήσει αποθέματα ή να παγώσει αγορές μέχρι να εξασφαλίσει ακόμη καλύτερους όρους.
Το Ιράν, αντίθετα, δεν μπορεί να παγώσει τον χρόνο.
Αυτό εξηγεί γιατί ο Ντόναλντ Τραμπ επιλέγει σκληρή γραμμή.
Το Ιράν διαθέτει όντως μέσα πίεσης: μπορεί να απειλήσει, να κλιμακώσει στρατιωτικά ή να προκαλέσει αναστάτωση στις αγορές.
Όμως κανένα από αυτά δεν δημιουργεί νέο αποθηκευτικό χώρο, δεν αναιρεί τη φθορά των κοιτασμάτων και δεν υποχρεώνει την Κίνα να συνεχίσει τις αγορές της.
Αν οι κινεζικές εισαγωγές δεν επανεκκινήσουν ουσιαστικά σύντομα, τότε τα μέσα Μαΐου θα σηματοδοτήσουν την κρίση αποθήκευσης, ενώ τα τέλη Ιουνίου και ο Ιούλιος μπορεί να μετατρέψουν μια προσωρινή διαταραχή σε μακροχρόνια ενεργειακή ζημιά.
Στο τέλος, το πιο κρίσιμο κοινό αυτής της αναμέτρησης δεν βρίσκεται ούτε στην Ουάσιγκτον ούτε στην Τεχεράνη. Βρίσκεται στο Πεκίνο.
Και αν το Πεκίνο αποφασίσει ότι η αναμονή κοστίζει λιγότερο από τη σύγκρουση, τότε το πετρελαϊκό ρολόι θα συνεχίσει να μετρά αντίστροφα εις βάρος του Ιράν.