Οι Κλάες – Μίκαελ Σταλ και Τζούλιο Ρομάνι από την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC) γράφουν στο Social Europe για την προσοχή που πρέπει να δίνεται στα μέτρα ασφαλείας παρά την αυξημένη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), ενώ προχωρούν σε μια σημαντική καταγγελία για το πώς έχει κινηθεί σε αυτό το ζήτημα η ΕΕ.
«Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να αναγκάζονται να ανακαλύπτουν τα όρια ενός συστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης λίγα δευτερόλεπτα πριν από ένα ατύχημα»
«Φανταστείτε το εξής: εργάζεστε εδώ και χρόνια ως χειριστής κλαρκ σε αποθήκη, βασιζόμενος στο ένστικτο και την εμπειρία σας για να αντιλαμβάνεστε τον κίνδυνο και να τον αποφεύγετε. Πρόσφατα, όμως, εκπαιδευτήκατε να χειρίζεστε ένα όχημα που χρησιμοποιεί Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) για να ανιχνεύει αν επίκειται σύγκρουση και, σε αυτή την περίπτωση, να ενεργοποιεί το σύστημα πέδησης έκτακτης ανάγκης.
Μια μέρα, ένας συνάδελφος βγαίνει απροσδόκητα από πίσω από μια στοίβα κιβωτίων. Το σύστημα δεν αναγνωρίζει το άτομο και η πέδηση έκτακτης ανάγκης δεν ενεργοποιείται ποτέ. Δεν υπάρχει καμία προειδοποίηση που να εξηγεί γιατί το σύστημα απέτυχε, ούτε καταγραφή που θα επέτρεπε στον οδηγό ή σε έναν υπεύθυνο ασφάλειας να διαπιστώσει αν το σφάλμα οφειλόταν στους αισθητήρες, στα δεδομένα εκπαίδευσης ή στο ίδιο το σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης. Πατάτε απότομα το φρένο λίγα μέτρα πριν από τη σύγκρουση. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν έσωσε τον συνάδελφό σας — εσείς τον σώσατε», γράφουν χαρακτηριστικά τα δύο στελέχη της ETUC.
Τα ειδικά μέτρα προστασίας για την AI είναι σημαντικά
«Αυτό το σενάριο καταδεικνύει την αυξανόμενη σημασία της Τεχνητής Νοημοσύνης σε μηχανήματα κρίσιμης σημασίας για την ασφάλεια — καθώς και τις συνέπειες όταν τέτοια συστήματα παρουσιάζουν βλάβη. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο τα ειδικά μέτρα προστασίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη είναι σημαντικά. Οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποι ασφάλειας πρέπει να γνωρίζουν ότι τα συστήματα κρίσιμης σημασίας για την ασφάλεια έχουν δοκιμαστεί κατάλληλα, ότι λειτουργούν αξιόπιστα σε πραγματικές συνθήκες εργασίας, ότι οι αστοχίες μπορούν να εντοπιστούν και να διερευνηθούν και ότι παραμένει δυνατή η αποτελεσματική ανθρώπινη εποπτεία.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη καθίσταται αναπόσπαστο μέρος των μηχανημάτων, εκτελώντας όλο και περισσότερες λειτουργίες που παλαιότερα εκτελούσαν μηχανικά μέτρα προστασίας ή η ανθρώπινη κρίση. Δεν αποτελεί πλέον προαιρετικό πρόσθετο· πλέον εκτελεί έναν αυξανόμενο αριθμό λειτουργιών κρίσιμης σημασίας για την ασφάλεια. Εάν η ΤΝ παρουσιάσει βλάβη, οι εργαζόμενοι ενδέχεται να υποστούν σοβαρούς τραυματισμούς ή να χάσουν τη ζωή τους. Όπου η ΤΝ είναι υπεύθυνη για την προστασία των εργαζομένων, η διασφάλιση της συμμόρφωσής της με αυστηρές απαιτήσεις ασφάλειας δεν αποτελεί διοικητικό βάρος· αποτελεί αναγκαιότητα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η απόφαση να αφαιρεθεί ο κανονισμός για τα μηχανήματα από το παράρτημα Ι, τμήμα Α, του νόμου για την ΤΝ είναι τόσο ανησυχητική».
Εργαζόμενος με προστατευτικό εξοπλισμό επιθεωρεί μηχανήματα σε εξωτερικό χώρο.
Η καταγγελία
«Το ‘Digital Omnibus on AI’, το οποίο συμφωνήθηκε τον Μάιο του 2026 και έχει πλέον τεθεί σε ισχύ, υιοθετήθηκε από τους νομοθέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Σχεδιάστηκε, μεταξύ άλλων, για να παρέχει ‘απλούστερους, φιλικούς προς την καινοτομία κανόνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη’ και, ως εκ τούτου, εξαιρεί τα μηχανήματα, καθώς και τα εξαρτήματα ασφαλείας που βασίζονται στην ΤΝ στα μηχανήματα, από το άμεσο πεδίο εφαρμογής του Νόμου για την ΤΝ και τις αυστηρές απαιτήσεις υψηλού κινδύνου που αυτός προβλέπει.
Ο νόμος για την Τεχνητή Νοημοσύνη θεσπίζει νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, καλύπτοντας θέματα όπως η διαχείριση των δεδομένων, η μεροληψία, η κυβερνοασφάλεια και η διαχείριση της ποιότητας· ο κανονισμός για τα μηχανήματα, στην παρούσα μορφή του, δεν περιέχει αντίστοιχες υποχρεώσεις που αφορούν ειδικά την Τεχνητή Νοημοσύνη. Με τη διαγραφή της αναφοράς στον κανονισμό για τα μηχανήματα από τον νόμο για την Τεχνητή Νοημοσύνη, οι εν λόγω υποχρεώσεις δεν ισχύουν πλέον για τα εξαρτήματα ασφαλείας που βασίζονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη στα μηχανήματα», καταγγέλλουν Κλάες – Μίκαελ Σταλ και Τζούλιο Ρομάνι.
Τι υποστηρίζει η ΕΕ
Τα στελέχη της ETUC σημειώνουν: «Ο φαινομενικός λόγος για αυτή την ‘αφαίρεση’ ήταν η αποφυγή αλληλεπικάλυψης μεταξύ του Κανονισμού για τα Μηχανήματα (ΕΕ) 2023/1230 και του Κανονισμού για την ΤΝ (ΕΕ) 2024/1689, αλλά στην πραγματικότητα αυτό αφήνει προσωρινά τους κατασκευαστές μηχανημάτων χωρίς ένα ισοδύναμο νομικό καθεστώς ειδικά για την ΤΝ, το οποίο να διέπει τις λειτουργίες ασφαλείας. Για να καλύψει αυτό το κανονιστικό κενό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε πρόταση τροποποίησης του Κανονισμού για τα Μηχανήματα, ώστε να συμπεριληφθούν απαιτήσεις σχετικά με τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης υψηλού κινδύνου που ενσωματώνονται στα μηχανήματα. Μέσω μιας λεγόμενης ‘κατ’ εξουσιοδότηση νομοθεσίας’, η Επιτροπή θα έχει στη διάθεσή της δύο χρόνια για να ενσωματώσει στον Κανονισμό για τα Μηχανήματα τις βασικές απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας που ισχύουν για τα εξαρτήματα ασφάλειας της Τεχνητής Νοημοσύνης, χωρίς να χρειαστεί να αναδιατυπώσει ολόκληρο τον Κανονισμό».
Τι ζητούν τα συνδικάτα
«Η ευθύνη βαραίνει πλέον κατά κύριο λόγο την Κομισιόν. Πρέπει να εξασφαλίσει ότι κάθε σχετική διασφάλιση που προβλέπεται στον νόμο για την AI θα ενσωματωθεί πλήρως και πιστά στον Κανονισμό για τα Μηχανήματα. Η διαδικασία απαιτεί ένα σαφές χρονοδιάγραμμα, τη συμμετοχή των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των εμπειρογνωμόνων σε θέματα επαγγελματικής ασφάλειας, καθώς και πλήρη διαφάνεια όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστεί κάθε απαίτηση. Στη συνέχεια, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πρέπει να ασκήσουν τις εποπτικές τους εξουσίες, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι το τελικό πλαίσιο θα παρέχει πραγματικά ισοδύναμη προστασία — χωρίς παραλείψεις και χωρίς αποδυνάμωση», τονίζουν τα στελέχη της ETUC.
«Δεν πρόκειται απλώς για μια τεχνική διαδικασία μεταφοράς απαιτήσεων από τη μία νομοθετική πράξη στην άλλη. Πρόκειται για μια δοκιμασία μιας θεμελιώδους αρχής: όταν μια νέα τεχνολογία δημιουργεί νέους κινδύνους στην εργασία, η ευθύνη πρέπει να παραμένει σε όσους τη σχεδιάζουν, την κατασκευάζουν και την εφαρμόζουν και να μην μεταφέρεται στους εργαζόμενους που εργάζονται μαζί της. Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να αναγκάζονται να ανακαλύπτουν τα όρια ενός συστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης λίγα δευτερόλεπτα πριν από ένα ατύχημα», προσθέτουν.
«Η Επιτροπή έχει υποσχεθεί προστασία σύμφωνα με τον νόμο για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Τώρα πρέπει να μετατρέψει αυτή την υπόσχεση σε σαφείς και εφαρμόσιμους κανόνες. Η απλοποίηση μπορεί να αλλάξει τη ρυθμιστική πορεία, αλλά δεν πρέπει ποτέ να αλλάξει τον προορισμό: το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ασφάλειας για τους εργαζόμενους. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να εξελίσσεται με γρήγορους ρυθμούς· η προστασία των εργαζομένων δεν μπορεί να μείνει πίσω», καταλήγουν.