Νέα αλλά δύσκολη προσπάθεια αποκλιμάκωσης της έντασης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι την Τρίτη θα πραγματοποιηθεί συνάντηση των δύο πλευρών στην Ντόχα του Κατάρ, μετά την επικίνδυνη αναζωπύρωση των συγκρούσεων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ που έφερε τη διμερή συμφωνία ένα βήμα πριν από την κατάρρευση. Ads «Το Ιράν ζήτησε συνάντηση. Θα πραγματοποιηθεί αύριο στην Ντόχα», έγραψε ο Τραμπ στην πλατφόρμα Truth Social. Ads Ωστόσο, μέχρι στιγμής η Τεχεράνη δεν έχει επιβεβαιώσει ότι θα πραγματοποιηθεί η συνάντηση. Ads Αντίθετα, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, δήλωσε πως δεν έχει προγραμματιστεί καμία τεχνική συνάντηση μεταξύ των δύο πλευρών μέσα στην εβδομάδα για την εφαρμογή της συμφωνίας. Ads Εφόσον τελικά πραγματοποιηθούν συνομιλίες, το βασικό αντικείμενο θα είναι το μέλλον των Στενών του Ορμούζ, καθώς το Ιράν εξακολουθεί να επιμένει ότι διατηρεί τον έλεγχο της στρατηγικής θαλάσσιας οδού και σκοπεύει, μετά τη λήξη της 60ήμερης περιόδου διαπραγματεύσεων, να επιβάλει δικούς του κανόνες και τέλη διέλευσης στα εμπορικά πλοία.
Η Ουάσιγκτον έχει καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Διαβάστε επίσης: Στενά του Ορμούζ / Αναστολή απομάκρυνσης πλοίων από τον ΟΗΕ – Ιράν: Επιτρέπονται μόνο εγκεκριμένες θαλάσσιες διαδρομές
Η συμφωνία που έφερε προσωρινή εκεχειρία
Η σημερινή κρίση έχει τις ρίζες της στο Μνημόνιο Κατανόησης 14 σημείων που υπέγραψαν στις 17 Ιουνίου ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν.
Η συμφωνία προέβλεπε τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων, την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τη σταδιακή άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, καθώς και την έναρξη 60ήμερων διαπραγματεύσεων για τις κυρώσεις, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και το νέο καθεστώς ασφαλείας στη θαλάσσια περιοχή.
Παράλληλα, η Τεχεράνη δεσμευόταν να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση των εμπορικών πλοίων και να αποκατασταθεί η ομαλή ναυσιπλοΐα.
Διαβάστε επίσης: ΗΠΑ – Ιράν / Αποφασίστηκε οδικός χάρτης 60 ημερών για τελική συμφωνία
Οι πρώτες εντάσεις
Η εφαρμογή της συμφωνίας άρχισε να δοκιμάζεται σχεδόν αμέσως.
Στις 19 Ιουνίου, η συνέχιση των συγκρούσεων μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ στον Λίβανο προκάλεσε τις πρώτες σοβαρές διαφωνίες.
Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι η συμφωνία προέβλεπε τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων «σε όλα τα μέτωπα», συμπεριλαμβανομένου και του Λιβάνου, κατηγορώντας το Ισραήλ ότι υπονομεύει τη διαδικασία ειρήνευσης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απέρριψαν τους ισχυρισμούς, επιμένοντας ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται κανονικά.
Μία ημέρα αργότερα, στις 20 Ιουνίου, το Ιράν κατηγόρησε ανοιχτά την Ουάσιγκτον ότι ενεργεί «με κακή πίστη», υποστηρίζοντας πως διατηρεί ισχυρή στρατιωτική παρουσία στην περιοχή και δεν εφαρμόζει βασικές δεσμεύσεις της συμφωνίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Η αμερικανική πλευρά απάντησε ότι η διεθνής ναυσιπλοΐα παραμένει ανοιχτή και ασφαλής.
Η επίθεση στο Ever Lovely
Η μεγαλύτερη κρίση ξέσπασε στις 25 Ιουνίου, όταν το φορτηγό πλοίο Ever Lovely, με σημαία Σιγκαπούρης, δέχθηκε πλήγμα ενώ έπλεε κοντά στις ακτές του Ομάν, διασχίζοντας τα Στενά του Ορμούζ.
Οι βρετανικές ναυτικές αρχές ανακοίνωσαν ότι το πλοίο χτυπήθηκε από άγνωστο βλήμα, ενώ δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι απέδωσαν την επίθεση στο Ιράν.
Η δε Τεχεράνη δεν ανέλαβε ποτέ την ευθύνη για το πλήγμα.
Η γέφυρα του πλοίου υπέστη περιορισμένες ζημιές, ωστόσο και τα 21 μέλη του πληρώματος παρέμειναν ασφαλή.
Το περιστατικό ανάγκασε τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) να αναστείλει προσωρινά την επιχείρηση ασφαλούς διέλευσης πλοίων μέσω των Στενών.
Διαβάστε επίσης: Wall Street Journal / Ιρανική επίθεση σε εμπορικό πλοίο στα Στενά του Ορμούζ απειλεί να εκτροχιάσει τη συμφωνία με τις ΗΠΑ
Η αμερικανική απάντηση
Οι Ηνωμένες Πολιτείες χαρακτήρισαν την επίθεση ευθεία παραβίαση της συμφωνίας.
Στις 26 και 27 Ιουνίου, η Κεντρική Διοίκηση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (CENTCOM) εξαπέλυσε αεροπορικά πλήγματα εναντίον ιρανικών στρατιωτικών στόχων, καταστρέφοντας εγκαταστάσεις αποθήκευσης drones και πυραύλων, παράκτια ραντάρ, συστήματα επιτήρησης, αντιαεροπορικές υποδομές και δυνατότητες τοποθέτησης ναρκών.
Ο Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε ευθέως την Τεχεράνη ότι παραβίασε τη συμφωνία επιτιθέμενη στην εμπορική ναυτιλία, ενώ η CENTCOM υποστήριξε ότι το Ιράν είχε την ευκαιρία να σεβαστεί την εκεχειρία αλλά επέλεξε την κλιμάκωση.
Διαβάστε επίσης: Haaretz / Ο πραγματικός και μοναδικός νικητής του πολέμου στο Ιράν
Η Τεχεράνη απαντά
Το Ιράν απέρριψε πλήρως την αμερικανική εκδοχή των γεγονότων, υποστηρίζοντας ότι οι ίδιες οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές αποτελούν την πραγματική παραβίαση του Μνημονίου Κατανόησης.
Σύμφωνα με την Τεχεράνη, οι διαφορές θα έπρεπε να είχαν επιλυθεί μέσω των μηχανισμών διαβούλευσης που προβλέπει η συμφωνία και όχι με στρατιωτικές επιχειρήσεις, προειδοποιώντας ότι οι επιθέσεις θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων.
Νέα ανταλλαγή πληγμάτων
Η κρίση κορυφώθηκε στις 28 Ιουνίου.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν νέο κύμα επιδρομών εναντίον ιρανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων, με τον Ντόναλντ Τραμπ να υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη παραβίασε εκ νέου τη συμφωνία.
Το Ιράν απάντησε εκτοξεύοντας βαλλιστικούς πυραύλους και drones εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο Μπαχρέιν και στο Κουβέιτ, προειδοποιώντας ότι η ειρηνευτική διαδικασία μπορεί να οδηγηθεί σε πλήρη κατάρρευση εάν συνεχιστούν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Την ίδια ημέρα, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι η χώρα του δεν πρόκειται να εγκαταλείψει το στρατηγικό πλεονέκτημα που διαθέτει στα Στενά του Ορμούζ, προειδοποιώντας πως κάθε προσπάθεια εκτροπής της ναυσιπλοΐας χωρίς την έγκριση της Τεχεράνης ενδέχεται να οδηγήσει σε νέα επικίνδυνη κλιμάκωση.
Το «αγκάθι» των Στενών του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν εξελιχθεί στο βασικότερο σημείο αντιπαράθεσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με τις χώρες του Κόλπου, υποστηρίζουν τη δημιουργία διεθνούς ναυτιλιακού διαδρόμου υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, ο οποίος θα κινείται κοντά στις ακτές του Ομάν και θα διασφαλίζει την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων όσο συνεχίζονται οι επιχειρήσεις εκκαθάρισης ναρκών.
Αντίθετα, η Τεχεράνη επιμένει ότι διατηρεί κυριαρχικά δικαιώματα στη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά και έχει προειδοποιήσει ότι κανένα πλοίο δεν θα πρέπει να χρησιμοποιεί συγκεκριμένες διαδρομές χωρίς προηγούμενη έγκριση των ιρανικών αρχών.