Σε μια ψηφοφορία που αποτυπώνει τη σαφή μετατόπιση των ευρωπαϊκών συσχετισμών προς πιο σκληρές πολιτικές στο μεταναστευτικό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τον νέο Κανονισμό για τις Επιστροφές, ανοίγοντας τον δρόμο για ταχύτερες απελάσεις μεταναστών χωρίς νόμιμο δικαίωμα παραμονής και για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής εκτός των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ads Η νομοθεσία εγκρίθηκε με 418 ψήφους υπέρ, 218 κατά και 30 αποχές, χάρη στη σύμπραξη του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR), των ακροδεξιών ομάδων «Πατριώτες για την Ευρώπη» (PfE) και «Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών» (ESN), ενώ υπέρ τάχθηκαν και αρκετοί ευρωβουλευτές της φιλελεύθερης ομάδας Renew Europe. Ads Μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος επικράτησαν έντονες αντιδράσεις στην αίθουσα. Οι υποστηρικτές της νομοθεσίας χειροκρότησαν, ενώ από τα δεξιά έδρανα ακούστηκαν συνθήματα όπως «στείλτε τους πίσω», προκαλώντας την αντίδραση ευρωβουλευτών της αριστεράς και της κεντροαριστεράς, οι οποίοι απάντησαν φωνάζοντας «ντροπή». Ads Τα νέα «κέντρα επιστροφής» εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης
Το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο του νέου πλαισίου αφορά τη δυνατότητα των κρατών-μελών να συνάπτουν συμφωνίες με τρίτες χώρες για τη δημιουργία των λεγόμενων «κόμβων επιστροφής» (return hubs). Ads Οι εγκαταστάσεις αυτές θα μπορούν να λειτουργούν είτε ως κέντρα προσωρινής παραμονής πριν από την απέλαση είτε ως χώροι μακροχρόνιας κράτησης μεταναστών που δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.
Μάλιστα, επικριτές της νομοθεσίας προειδοποιούν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι παραμονές θα μπορούσαν να παρατείνονται χωρίς σαφές χρονικό όριο ή εγγυήσεις για την τελική επιστροφή των ανθρώπων στις χώρες καταγωγής τους.
Από τη ρύθμιση εξαιρούνται μόνο οι ασυνόδευτοι ανήλικοι. Αντίθετα, οικογένειες με παιδιά θα μπορούν να μεταφέρονται στα συγκεκριμένα κέντρα.
Σύμφωνα με το κείμενο, οι σχετικές συμφωνίες θα επιτρέπονται μόνο με χώρες που σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, το διεθνές δίκαιο και την αρχή της μη επαναπροώθησης, ενώ τα κράτη-μέλη θα υποχρεούνται να ενημερώνουν εκ των προτέρων την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα υπόλοιπα κράτη της Ένωσης.
Ήδη χώρες όπως η Ελλάδα, η Γερμανία, η Αυστρία, η Ολλανδία και η Δανία έχουν εξετάσει σενάρια δημιουργίας τέτοιων δομών.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δηλώσει πρόσφατα ότι στόχος είναι οι πρώτες συμφωνίες να ολοκληρωθούν μέσα στο 2026 ώστε οι εγκαταστάσεις να τεθούν σε λειτουργία από το 2027.
Διαβάστε: Θάνος Πλεύρης / Προανήγγειλε «κέντρα επιστροφής» μεταναστών σε χώρες εκτός ΕΕ – Σκληραίνει η πολιτική για το μεταναστευτικό
Αυστηρότερες κρατήσεις και μεγαλύτερες απαγορεύσεις εισόδου
Ο νέος κανονισμός προβλέπει σημαντική αυστηροποίηση και στο καθεστώς κράτησης.
Η μέγιστη διάρκεια κράτησης μεταναστών που βρίσκονται σε διαδικασία επιστροφής αυξάνεται από τους έξι μήνες στα δύο χρόνια.
Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα παράτασης για ακόμη έξι μήνες, ενώ για άτομα που χαρακτηρίζονται απειλή για την ασφάλεια προβλέπεται κράτηση χωρίς συγκεκριμένο ανώτατο χρονικό όριο.
Αυστηρότερο γίνεται και το πλαίσιο των απαγορεύσεων εισόδου.
Η συνήθης διάρκεια αποκλεισμού από την ΕΕ αυξάνεται από πέντε σε δέκα χρόνια, ενώ για πρόσωπα που θεωρούνται κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια μπορεί να επιβάλλεται ακόμη και ισόβια απαγόρευση εισόδου.
Νέες εξουσίες ελέγχου και έρευνας
Οι νέοι κανόνες δίνουν επίσης στις αρχές ευρύτερες δυνατότητες εντοπισμού παράτυπων μεταναστών.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η δυνατότητα ερευνών σε κατοικίες ή άλλους χώρους που συνδέονται με υπηκόους τρίτων χωρών, καθώς και κατάσχεσης προσωπικών αντικειμένων στο πλαίσιο διαδικασιών επιστροφής.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ΜΚΟ υποστηρίζουν ότι οι διατάξεις αυτές παραπέμπουν σε πρακτικές αντίστοιχες με εκείνες που εφαρμόζει η αμερικανική υπηρεσία μετανάστευσης ICE στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αλλαγές στις προσφυγές κατά των απελάσεων
Σημαντική μεταβολή επέρχεται και στη δικαστική προστασία των μεταναστών.
Μέχρι σήμερα, η κατάθεση προσφυγής κατά μιας απόφασης απέλασης συνεπαγόταν αυτόματα την αναστολή της επιστροφής μέχρι να εκδοθεί δικαστική απόφαση.
Με το νέο πλαίσιο, η αυτόματη αυτή προστασία καταργείται. Στο εξής, τα δικαστήρια θα αποφασίζουν κατά περίπτωση εάν η απέλαση πρέπει να «παγώσει» μέχρι την ολοκλήρωση της δικαστικής διαδικασίας.
Έντονες πολιτικές αντιδράσεις
Η ψήφιση του κανονισμού ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη διαμόρφωση μιας νέας δεξιότερης πλειοψηφίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο γύρω από το μεταναστευτικό.
Παρότι το ΕΛΚ συνεχίζει επισήμως να απορρίπτει τη συνεργασία με κόμματα όπως η γερμανική AfD και ο γαλλικός Εθνικός Συναγερμός, στην πράξη οι ψήφοι των δεξιών και ακροδεξιών ομάδων αποδεικνύονται καθοριστικές για την έγκριση αυστηρότερων μέτρων.
Ο επικεφαλής της ομάδας του ΕΛΚ, Μάνφρεντ Βέμπερ, έχει επανειλημμένα αποκλείσει επίσημες συμμαχίες με ακραίες πολιτικές δυνάμεις, ωστόσο η συγκεκριμένη ψηφοφορία επιβεβαίωσε ότι στο μεταναστευτικό συγκροτείται συχνά μια εναλλακτική πλειοψηφία πέρα από την παραδοσιακή συνεργασία ΕΛΚ, Σοσιαλιστών και Renew.
Ο Γάλλος ευρωβουλευτής Φρανσουά Ζαβιέ Μπελαμί χαρακτήρισε την απόφαση «ιστορικό βήμα για την Ευρώπη», τονίζοντας ότι αποδεικνύει πως «η αλλαγή είναι εφικτή».
Από την άλλη πλευρά, οι Σοσιαλιστές, η Αριστερά και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι η νομοθεσία ενδέχεται να οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των μεταναστών.
Η αντιπρόεδρος της ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, Άνα Καταρίνα Μέντες, δήλωσε ότι ο κανονισμός κινδυνεύει να νομιμοποιήσει πρακτικές που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο ευρωβουλευτής Αλεσάντρο Ζαν χαρακτήρισε τη μεταρρύθμιση «σκοτεινό κεφάλαιο για την Ευρώπη», υποστηρίζοντας ότι ανοίγει τον δρόμο για αναγκαστικές απελάσεις, επεμβατικούς ελέγχους και διευρυμένες κρατήσεις ανθρώπων που δεν έχουν διαπράξει κάποιο ποινικό αδίκημα.
Ανάλογες ανησυχίες εξέφρασε και η Human Rights Watch, με την Ίσκρα Κιρόβα να προειδοποιεί ότι οι «κόμβοι επιστροφής» θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε υπεράκτια κέντρα κράτησης μεταναστών σε τρίτες χώρες με προβληματικό ιστορικό σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τι ακολουθεί
Μετά την έγκρισή του από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το κείμενο θα πρέπει να λάβει και την τυπική έγκριση του Συμβουλίου της ΕΕ και να δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ώστε να τεθεί σε ισχύ.
Ορισμένες διατάξεις, όπως εκείνες που αφορούν τα κέντρα επιστροφής, την εκτίμηση ηλικίας ανηλίκων και τη συνεργασία με τρίτες χώρες, θα εφαρμοστούν άμεσα.
Άλλες προβλέψεις που απαιτούν διοικητική προετοιμασία θα τεθούν σε εφαρμογή δώδεκα μήνες μετά την έναρξη ισχύος του νέου κανονισμού.