Με διαφορετικές ταχύτητες κινούνται οι ελληνικές βιομηχανίες, όσον αφορά την υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), με κάποιες από τις μεγαλύτερες να έχουν πραγματοποιήσει άλματα στη χρήση της και άλλες -κυρίως τις μικρότερες- να βραδυπορούν, θέτοντας άλλες προτεραιότητες και προτιμώντας να επενδύσουν στην ικανοποίηση πιο πιεστικών αναγκών στη λειτουργία τους.
«Μιλώντας πολύ ειλικρινά, θα έλεγα ότι η υστέρηση αυτή έχει να κάνει με το ότι θεωρείται πολυτέλεια η επένδυση στην ΤΝ, όταν η βιομηχανία στην Ελλάδα εδώ και δύο χρόνια έχει να αντιμετωπίσει το υπέρογκο ενεργειακό κόστος. Και υπάρχουν βιομηχανίες σοβαρές, όχι πολύ μεγάλες, οι οποίες είναι ενεργοβόρες και δυσκολεύονται πραγματικά να ανταποκριθούν. Ματώνουν, να το πω έτσι, για να σταθούν, οπότε όσο και να βλέπουν ότι θα υστερήσουν αν δεν υιοθετήσουν την ΤΝ ή την υιοθετήσουν πιο αργά, πραγματικά δεν μπορούν να το κάνουν» επισημαίνει.
Το κόστος της υστέρησης και ο μεγάλος πόνος των νεκρών χρόνων
Ποιο είναι το κόστος για τις βιομηχανίες που δεν θα υιοθετήσουν την ΤΝ στα επόμενα χρόνια, δεδομένου ιδίως ότι ο ανταγωνισμός δεν περιμένει; «Είναι σίγουρο ότι το κόστος μεταφράζεται καταρχήν σε όρους οικονομικούς. Οπωσδήποτε όσοι δεν υιοθετήσουν την ΤΝ θα υστερήσουν κοστολογικά. Αλλά είναι και στρατηγικό το πρόβλημα, διότι οι ανταγωνιστές που θα την έχουν υιοθετήσει θα έχουν προβάδισμα σε πολλά επίπεδα» σημειώνει η κα Σαράντη.
Όπως εξηγεί, μέρος της χρησης της ΤΝ στη βιομηχανία αφορά το smart manufacturing, που επιτρέπει να μειωθεί το κόστος. Η ΤΝ μπορεί ν’ αναλύσει δεδομένα από μια γραμμή παραγωγής, συνδυάζοντας σε πραγματικό χρόνο στοιχεία παραγωγικότητας και πρώτων υλών, αλλά και στοιχεία από αισθητήρες και ρομποτικούς βραχίονες. Επιπλέον, η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει στην προληπτική συντήρηση, δηλαδή να αξιολογήσει την ανάγκη παρεμβάσεων σε μια μηχανή, ώστε αυτή να μην υποστεί κάποια κοστοβόρο βλάβη, που θα έχει ως αποτέλεσμα να σταματήσει επί μακρόν η λειτουργία της.
«Σε εμάς στη βιομηχανία, ο μεγάλος πόνος είναι οι νεκροί χρόνοι. Δηλαδή, όταν σταματάει μια γραμμή παραγωγής θα πρέπει να ξαναμπεί σε λειτουργία όσο πιο γρήγορα γίνεται. Οπότε σε αυτόν τον νεκρό χρόνο, αν η ΤΝ θα προβλέψει κάποια πράγματα που αφορούν τη συντήρηση, έχεις τη δυνατότητα να κάνεις περισσότερες εργασίες κι αυτό μπορεί να σου μειώσει το κόστος δραστικά» εξηγεί.
Ωστόσο, προσθέτει, για να γίνουν όλα αυτά -όχι μόνο για την ΤΝ, αλλά και γενικά για τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την τεχνολογική αναβάθμιση- χρειάζονται γνώσεις, πόροι και εκπαίδευση. «Χρειαζόμαστε περισσότερα χρηματοδοτικά εργαλεία, από το κράτος, από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ώστε μια επιχείρηση να μπορεί, για παράδειγμα, να αναβαθμίσει τις γραμμές παραγωγής της, εισαγάγοντας ΤΝ» επισημαίνει.
Διαθέτουν οι ελληνικές βιομηχανίες επαρκές δυναμικό, ικανό να χρησιμοποιήσει εργαλεία ΤΝ και να συνεργαστεί με αντίστοιχα συστήματα; «Δεν υπάρχει αρκετό προσωπικό. Στην υψηλή εξειδίκευση είμαστε καλά, αλλά στις μεσαίες ειδικότητες, για παράδειγμα στους μηχανικούς παραγωγής, δεν υπάρχει η εκπαίδευση που απαιτείται και πρέπει οπωσδήποτε να τρέξουμε γρήγορα, για να κάνουμε upskilling και reskilling κι επιπλέον να φροντίσουμε ακόμη περισσότερο να έρθουν κοντά τα πανεπιστήμια με τις επιχειρήσεις, γιατί ακόμη και σήμερα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα παράγουν χιλιάδες ανθρώπους, που δεν έχουν καμία σχέση με την ΤΝ. Αν λοιπόν δεν υπάρξει κάποια όσμωση, αυτό το θέμα της έλλειψης δυναμικού δεν θα λυθεί» απαντά και υπενθυμίζει και τη μελέτη που έκανε το Ινστιτούτο του ΣΒΕ, από κοινού με τη Deloitte, η οποία ανέδειξε τα κενά ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση εργασίας στην αγορά.
Μπορεί η ίδια η ΤΝ, μέσω για παράδειγμα AI agents*, να κλείσει κάποια από τα κενά που εντοπίζονται σήμερα στην προσφορά εργασίας σε συγκεκριμένες ειδικότητες; «Πιστεύω ότι ο ανθρώπινος παράγοντας είναι ανυπέρβλητος, ότι το μεγαλύτερο κεφάλαιο κάθε επιχείρησης είναι το ανθρώπινο δυναμικό. Αυτό δεν αλλάζει εύκολα» τονίζει και προσθέτει πως ίσως η ΤΝ να μπορεί να αξιοποιηθεί σε επαναλαμβανόμενες εργασίες ρουτίνας. Σε κάθε περίπτωση όμως, «στόχος και κατεύθυνση πρέπει να είναι να εκπαιδευτούν όσο γίνεται περισσότεροι άνθρωποι. Οι επιχειρήσεις να αφομοιώσουν αυτά τα τεχνολογικά επιτεύγματα ώστε να μπορούν να έχουν περισσότερα έσοδα, για να δημιουργήσουν καλύτερες και περισσότερες θέσεις εργασίες, καλύτερα αμειβόμενες».
Ολοένα περισσότεροι αναλυτές προτείνουν τη φορολόγηση των ρομπότ στη βιομηχανία, ώστε τα έσοδα από τη χρήση τους να επενδυθούν σε κοινωνικά προγράμματα για τους ανθρώπους που θα χάσουν την δουλειά τους. Ποια είναι η γνώμη της; «Δεν πιστεύω ότι είναι προς τη σωστή κατεύθυνση το να φορολογήσεις την τεχνολογία. Όταν θέλουμε να αυξήσουμε την παραγωγικότητα στην Ελλάδα, η οποία είναι χαμηλή σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ, πρέπει να έχουμε κατά νου ότι η παραγωγικότητα αυξάνεται μέσω επενδύσεων στη βιομηχανία. Η βιομηχανία, όταν επενδύει σήμερα, οπωσδήποτε χρησιμοποιεί προηγμένη τεχνολογία και ΤΝ. Αλίμονο αν πάμε αυτό να το φορολογήσουμε. Είναι πολύ πιο σημαντικό να φορολογήσουμε τις αποδόσεις παρά να τιμωρήσουμε κατά κάποιο τρόπο την επένδυση στην τεχνολογία» υπογραμμίζει.
Kατά την κα Σαράντη, συνολικά παρατηρείται μια μετάβαση, για την ομαλότητα της οποίας θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, με τρεις πυλώνες: ο πρώτος θα μπορούσε να αφορά την καλύτερη απόδοση των εργαζομένων, σε σχέση με την παραγωγικότητα, ο δεύτερος τη δίκαιη φορολόγηση, πχ, των κερδών και όχι της τεχνολογίας και ο τρίτος την επανεκπαίδευση, ώστε να μπορούν γρήγορα να καλυφθούν θέσεις εργασίας σε νέους ρόλους, που τώρα δημιουργούνται.
Η πρόεδρος του ΣΒΕ αναφέρεται επίσης στο ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ για την ΤΝ, το οποίο κατά πολλούς είναι τόσο ασφυκτικό, ώστε «φρενάρει» την ανάπτυξη της καινοτομίας στην Ευρώπη. «Μιλώντας με Έλληνες ερευνητές τελευταία, μου λένε “αισθανόμαστε μειονεκτικά εδώ στην Ευρώπη”. Αντίθετα, η Αμερική και η Κίνα δίνουν φοβερή αβάντα στους ερευνητές. Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα» παρατηρεί και προσθέτει ότι ως χώρα θα πρέπει να εξετάσουμε σοβαρά πώς θα το αντιμετωπίσουμε.
«Βεβαίως ακολουθούμε την Ευρωπαϊκή Ένωση σε αυτό, αλλά θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο ώστε οι ερευνητές να μη φοβούνται να πειραματιστούν, όπως τα sandboxes** που δημιουργεί η ΕΕ, στα οποία μπορεί μια επιχείρηση να εφαρμόσει καινούργιες τεχνικές, χωρίς να επιβαρύνεται ακόμη οικονομικά και φορολογικά και χωρίς να φοβάται ότι θα βγει από το πλαίσιο της ασφάλειας» σημειώνει και προσθέτει πως το θέμα αυτό απασχολεί ήδη το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, υπό τον Δημήτρη Παπαστεργίου.
Λεξιλόγιο επεισοδίου
*AI Agent (Πράκτορας ΑΙ): Ένα αυτόνομο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που αντιλαμβάνεται το περιβάλλον του, λαμβάνει αποφάσεις και εκτελεί ενέργειες για να επιτύχει έναν στόχο χωρίς συνεχή ανθρώπινη καθοδήγηση.
**Sandbox (Δοκιμαστικό Περιβάλλον) — Ένα απομονωμένο, ελεγχόμενο περιβάλλον εκτέλεσης όπου ο κώδικας ή οι ενέργειες ενός AI agent τρέχουν με ασφάλεια, χωρίς να επηρεάζουν πραγματικά συστήματα ή δεδομένα.