Είναι 1944. Στο Αρσάκειο του Ψυχικού, το οποίο έχει επιταχθεί από τα κατοχικά στρατεύματα και λειτουργεί ως στρατιωτικό νοσοκομείο, πέντε Γερμανοί ποζάρουν σε μια αναμνηστική φωτογραφία. Στο μέσον, ο κάτοχος της φωτογραφικής μηχανής, ο λοχίας Χέρμαν Χόιερ, σίγουρα δεν φαντάζεται πως 82 χρόνια μετά κάποια στιγμιότυπα που αποτυπώνει σε αυτή θα προκαλέσουν ρίγη συγκίνησης και θα γίνουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων.
Είναι το φιλμ με τις 262 φωτογραφίες, στις οποίες περιλαμβάνονται, για πρώτη φορά στην Ιστορία, εικόνες από την εκτέλεση 200 Ελλήνων κομμουνιστών -και όχι μόνο- στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944. Το άλμπουμ του Χόιερ στο οποίο περιλαμβάνονται αυτές οι ιστορικές εικόνες περιέχει πλήθος φωτογραφιών της περιόδου 1943-44. Το άλμπουμ, αφού κρίθηκε αυθεντικό από την επιτροπή εμπειρογνωμόνων του ΥΠΠΟ, που ταξίδεψε στο Βέλγιο και στο δημαρχείο του Εβεργκεμ, έρχεται Ελλάδα, καθώς ο Βέλγος συλλέκτης συμφώνησε με το υπουργείο στις διαπραγματεύσεις τις οποίες είχε αναλάβει προσωπικά η υπουργός Λίνα Μενδώνη.
Ο Γερμανός λοχίας Χέρμαν Χόιερ, στο μέσο της φωτογραφίας, κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του στο επιταγμένο από τους ναζί Αρσάκειο Ψυχικού, που τότε το χρησιμοποιούσαν ως στρατιωτικό νοσοκομείο
Υπεγράφη προσύμφωνο με τον Βέλγο συλλέκτη Τιμ ντε Κρεν, ο οποίος δηλώνει «χαρούμενος και ανακουφισμένος» που η συλλογή έρχεται στο ελληνικό κράτος. Το συνολικό κόστος για την απόκτηση των φωτογραφιών, σύμφωνα με εκτιμήσεις, θα ανέλθει στα 100.000 ευρώ και η διαδικασία αναμένεται να ολοκληρωθεί τις επόμενες εβδομάδες.
Τα ντοκουμέντα
Στο ιστορικό ντοκουμέντο που παρουσιάζει σήμερα το «ΘΕΜΑ» από το αναρτηθέν υλικό του Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κρεν -ο οποίος είναι και ο νόμιμος κάτοχος του φιλμ με τους 200 εκτελεσθέντες στην Καισαριανή-, με τη βοήθεια του ερευνητή και συλλέκτη Αλέξιου Γ. Κατεφίδη εντοπίζεται και παρουσιάζεται για πρώτη φορά το πρόσωπο που αποτύπωσε την απόδειξη του εγκλήματος.
Τον λοχία του Τάγματος 1012, Χέρμαν Χόιερ, με καταγωγή από το Μπίρκενφιλντ της Γερμανίας, ο οποίος με μια φωτογραφική μηχανή στα χέρια γέμισε φιλμ με εικόνες από τα μέρη που πέρασε ως κατακτητής -π.χ. τον Ισθμό της Κορίνθου, την Πάτρα, το Χαϊδάρι-, αλλά και τεκμηριώνει ιστορικά ντοκουμέντα.
Κλείσιμο
Από την υποδοχή του υποστράτηγου της Βέρμαχτ Φραντς Κρεχ με υδροπλάνο στην ενέδρα που κόστισε τη ζωή του, όπως και σε τέσσερις στρατιώτες-συνοδούς του, στην κηδεία τους στην Αθήνα (βλέπουμε τις εικόνες από τα φέρετρα που είναι καλυμμένα με τη σημαία του Γ’ Ράιχ), στη διαταγή των «αντιποίνων», τις σχετικές δημοσιεύσεις και την εκτέλεση των 200 πατριωτών στην Καισαριανή.
Ο λοχίας Χόιερ αποτύπωσε στον φακό του και στιγμιότυπα από την κηδεία του Γερμανού υποστράτηγου Φραντς Κρεχ. Ο Κρεχ εκτελέστηκε από τους αντάρτες με το που πάτησε στους Μολάους και κηδεύτηκε στην Αθήνα
Δημοσίευμα γερμανικής εφημερίδας που προανήγγειλε την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής
Η φωτογραφία αυτή, όπως εξηγεί στο «ΘΕΜΑ» ο κ. Κατεφίδης, προέρχεται από ένα βραχύ χρονικό διάστημα στο οποίο ο Χόιερ, όπως προκύπτει, νοσηλεύτηκε στο Αρσάκειο. Ο Γερμανός λοχίας, για τον οποίο αρχικά υπήρχε σύγχυση με τον λοχαγό Χέρμαν Οτο Χόιερ, έχει τραβήξει με τη μικρή φωτογραφική του μηχανή -πιθανότατα Leica- 262 φωτογραφίες που διασώζονται: κάποιες από το Αρσάκειο, πολλές από το Τάγμα/Φρουρά 1012 ή 1012 Festungs-Batallion με έδρα τη Μαλακάσα, το οποίο σε μεγάλο βαθμό αποτελούνταν από «ανεπιθύμητους», τα Ισθμια, αλλά και από όλα τα μέρη που πέρασε.
Για πρώτη φορά έρχεται στο φως της δημοσιότητας το πρόσωπο του λοχία Χέρμαν Χόιερ, ο οποίος κατέγραψε με τον φακό του τους ήρωες που εκτέλεσαν οι ναζί – Στο φως σπάνια ιστορικά ντοκουμέντα που περιλαμβάνουν επίσης στιγμιότυπα από την κηδεία του στρατηγού Κρεχ, ο οποίος σκοτώθηκε στους Μολάους, αλλά και από τη μονάδα στη Μαλακάσα
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Στρατιώτες της Βέρμαχτ στη μονάδα της Μαλακάσας
Με βάση το βιογραφικό του Χόιερ -προκύπτει από το solderbuch (στρατιωτικό βιβλιάριο), το οποίο έχει στη διάθεσή του ο πωλητής των φωτογραφιών-, ο λοχίας συμμετείχε στον πόλεμο με αυτό τον βαθμό και ως διμοιρίτης από το 1939 και τη γερμανική επίθεση στην Πολωνία. Ο Χόιερ είχε πλούσια πολεμική δράση, αφού υπηρέτησε στη Γραμμή Ζίγκφριντ και στις εκστρατείες σε Ολλανδία, Βέλγιο και Γαλλία.
Ακολούθησε μια περίοδος απραξίας, καθώς αποστρατεύτηκε το καλοκαίρι του 1940 και επέστρεψε στη δράση επιστρατευόμενος τον Σεπτέμβριο του 1943. Στα τέλη εκείνης της χρονιάς συμμετείχε στην εκστρατεία στη Γιουγκοσλαβία και στον Στρατό Κατοχής στην Ελλάδα. Από τη χώρα μας και τα Βαλκάνια αποχώρησε τον Σεπτέμβριο του 1944, ημερομηνία κατά την οποία έχει φωτογραφίσει, μεταξύ άλλων, και τον Ισθμό της Κορίνθου μόλις έναν μήνα πριν τον ανατινάξουν οι Γερμανοί αποχωρώντας από την Ελλάδα. Σύμφωνα με τον πωλητή, ο λοχίας επέζησε του πολέμου.
Τι δεν έχουμε δει ακόμα και ενδεχομένως να μη δούμε ποτέ; Το λεγόμενο «aftermath», δηλαδή τους τυφεκισθέντες πατριώτες να πέφτουν και έπειτα τα σώματά τους να κείτονται νεκρά. Θεωρείται βέβαιο ότι ο Χόιερ φωτογράφισε τις παραπάνω ανατριχιαστικές σκηνές, ότι τις τύπωσε και τις κόλλησε στο αναμνηστικό άλμπουμ που συνήθιζαν να φτιάχνουν οι Γερμανοί στρατιώτες.
«Οι Γερμανοί», λέει στο «ΘΕΜΑ» ο κ. Κατεφίδης, ο οποίος έχει τεράστια εμπειρία στο ζήτημα των ιστορικών φωτογραφιών που διακινούνται καθώς ανήκει στην πολύ μικρή κοινότητα των Ελλήνων ερευνητών, ιστορικών και συλλεκτών που προσπαθούν με τα δικά τους μέσα να διασώσουν τα ιστορικά ντοκουμέντα που διακινούνται, «συνήθιζαν να τεκμηριώνουν σε επίπεδο επιχειρησιακό και στρατηγικό τα πάντα». Αυτός είναι και ο λόγος που έχουμε δει και συνεχίζουμε να βλέπουμε ιστορικά τεκμήρια εγκλημάτων πολέμου.
Κάπως έτσι, υποθέτουμε ότι στο άλμπουμ που βρέθηκε στα χέρια του Ντε Κρεν είχαν τοποθετηθεί οι φωτογραφίες του εγκλήματος. Είναι πιθανό ο ίδιος ο Χόιερ, αντιλαμβανόμενος ότι επρόκειτο για πειστήρια σκληρών εγκλημάτων πολέμου, να τις ξεκόλλησε και να τις εξαφάνισε, ή αυτό να το έκανε κάποιος από τους «ενδιάμεσους» μέχρι να φτάσουν στον Ντε Κρεν. Δηλαδή κάποιος από τους συγγενείς ή από την εταιρεία δημοπρασιών από την οποία, πληροφορείται το «ΘΕΜΑ», αγόρασε η Crain’s Militaria το συγκεκριμένο άλμπουμ, μαζί με άλλα αντικείμενα του Χόιερ.
Μια άλλη πιθανότητα είναι να έχει ήδη πουλήσει τις συγκεκριμένες φωτογραφίες ο Ντε Κρεν ή να μην τις εμφανίζει, καθώς γνωρίζει ότι πειστήρια εγκλημάτων πολέμου δεν είναι δυνατό να πουληθούν. Το τελευταίο σενάριο, δηλαδή να τις κρατά κρυμμένες ώστε να τις πουλήσει αργότερα σε πρόθυμους συλλέκτες, ολοένα απομακρύνεται, με τις μαρτυρίες συλλεκτών και ερευνητών να συνηγορούν υπέρ του επαγγελματισμού του. «Εχει στη διάθεσή του περίπου 27.000 φωτογραφίες. Δεν πρόκειται για κάποιον τυχαίο, είναι σοβαρός επαγγελματίας», εξηγεί ο κ. Κατεφίδης.
Χιλιάδες φωτογραφίες που μιλάνε για όσους αναρωτιούνται για τον ντόρο που έγινε με τις 12 φωτογραφίες από την εκτέλεση των Ελλήνων κομμουνιστών στην Καισαριανή, το σημαντικό δεν είναι ότι βλέπουμε κάποιες από τις χιλιάδες φωτογραφίες του Πολέμου και της Κατοχής. Αλλά ότι είναι ένα μοναδικό ντοκουμέντο που μας δείχνει τα πρόσωπα των εκτελεσθέντων λίγο πριν από τον τυφεκισμό, για τον οποίο δεν υπήρχαν άλλα οπτικά τεκμήρια πέρα από περιγραφές.
Αρκεί να σκεφτεί κανείς τη συγκίνηση, την υγρασία που προκαλεί στα μάτια κάποιου το να δει έναν από τους προγόνους του, για παράδειγμα τον παππού ή τον προπάππου του, να κοιτά αγέρωχος το εκτελεστικό απόσπασμα. Είναι οι εικόνες των προσώπων λοιπόν που προκάλεσαν αυτό τον «σεισμό».
Υπάρχουν άλλες;
Χιλιάδες, είναι η απάντηση, η οποία εκ πρώτης όψεως μπορεί να μοιάζει υπερβολική, αλλά δεν είναι. Σκεφτείτε ότι μόνο στο ebay, αυτή τη στιγμή πωλούνται περισσότερες από 2.500 φωτογραφίες, οι οποίες αφορούν την Ελλάδα και την περίοδο της εισβολής και της Κατοχής. Υπάρχουν δεκάδες ακόμα πλατφόρμες, όπως οι PicClick και Jp-militaria στη Γερμανία, που εμπορεύονται τέτοια -και όχι μόνο- ντοκουμέντα, αλλά και οι ιστοσελίδες των δημοπρατών, αντικέρ και παλαιοπωλών στο Βέλγιο, στη Γερμανία και άλλες χώρες εντός κι εκτός Ευρώπης.
Είναι εκατοντάδες χιλιάδες, αν όχι εκατομμύρια, οι φωτογραφίες από την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και δεκάδες χιλιάδες αυτές που αφορούν την Ελλάδα. Οι τιμές τους κυμαίνονται από 3 μέχρι και πάνω από 30 ευρώ.
«Είναι ζήτημα κουλτούρας, όσο και αν μας φαίνεται παράξενο», λέει ο κ. Κατεφίδης, εξηγώντας ότι στη γερμανική κουλτούρα είναι διασκέδαση το να διαμοιράζονται λεπτομέρειες -διαφάνειες μέχρι πρόσφατα που αντικαταστάθηκαν πλήρως από τα ψηφιακά μέσα αποτύπωσης- από τις διακοπές ή τα ταξίδια τους εντός κι εκτός Γερμανίας.
Γιατί όμως να κρατούν φωτογραφίες εκτελέσεων και εκτελεσθέντων; Σίγουρα, σε κάποιες -ίσως τις περισσότερες- περιπτώσεις επρόκειτο περί διαστροφής που δεν χρειάζεται να αναλυθεί. Σε κάποιες άλλες, κρατήθηκαν ως πολύτιμα πειστήρια που πρέπει να μεταφερθούν στις επόμενες γενιές. Σε άλλες, οι κάτοχοί τους έβλεπαν τα ντοκουμέντα ψυχρά, ως μια αποτύπωση των εμπειριών και των περιπετειών τους στην εκστρατεία.
Υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει πληθώρα τέτοιων ντοκουμέντων, κάποια εκ των οποίων είναι συγκλονιστικά, καθώς καταγράφουν φρικιαστικά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διέπραξαν οι ναζί στην Ελλάδα, ενώ κάποια άλλα, όπως περιγράφει ο κ. Κατεφίδης, έχουν ιστορική σημασία για όλη την ανθρωπότητα για άλλους λόγους. Κατά καιρούς, έχουν βγει στην επιφάνεια και προς πώληση συγκλονιστικά τέτοια ντοκουμέντα της ελληνικής ιστορίας, τα περισσότερα από τα οποία διασώθηκαν από τη μικρή αυτή κοινότητα των ειδικών.
Από την ευρύτερη περιοχή των Μετεώρων, τόπο καταγωγής του γράφοντος, υπάρχει έγχρωμη φωτογραφία η οποία τραβήχτηκε σε έγχρωμο φιλμ και τυπώθηκε σε τέτοιο χαρτί το 1941, λέει ο κ. Κατεφίδης. Πρόκειται για φωτογραφία της Luftwaffe, της γερμανικής Πολεμικής Αεροπορίας, η οποία αποτελεί ένα ιστορικό τεκμήριο παγκοσμίου επιπέδου, αφού είναι μία από τις ελάχιστες έγχρωμες φωτογραφίες εκείνης της δεκαετίας σε όλο τον πλανήτη που μας δείχνει την τεχνολογία που «έτρεχαν» οι ναζί στα ζητήματα προπαγάνδας.
Ομως κατά καιρούς έχουν δει το φως της δημοσιότητας και άλλα συγκλονιστικά φωτογραφικά τεκμήρια από τις σκοτεινές και αιματοβαμμένες σελίδες της γερμανικής, ιταλικής και βουλγαρικής εισβολής στην Ελλάδα. Πριν από μερικά χρόνια, για παράδειγμα, αγοράστηκαν αθόρυβα από Ελληνες συλλέκτες φωτογραφίες από τη μοναδική διαδήλωση στην Αθήνα του 1943 κατά της επέκτασης της βουλγαρικής κατοχής στη χώρα μας.
Οι άλλες φωτογραφίες-ντοκουμέντα που περιμένουν να δουν το φως προέρχονται από σφαγές σε Αγρίνιο, Φλώρινα, Δίστομο και Λήμνο. Υπάρχουν επίσης δεκάδες φωτογραφίες από τη γερμανική επέλαση στην Κρήτη και από τη σφαγή του Βιάννου – και όχι μόνο. Υπάρχουν ντοκουμέντα από τις σφαγές στο Κοντομαρί, στα Κερδύλια, στο Δομένικο της Λάρισας (από Ιταλούς μελανοχίτωνες), στην Κλεισούρα, στην Κεφαλονιά, στην Κατράνιτσα, στη Θεσσαλονίκη, στη Θεσσαλία, σε όλη την Ελλάδα ολοκαυτώματα.
Συγγενείς των θυμάτων αναζητούν απεγνωσμένα μια εικόνα των δικών τους ανθρώπων, συχνά χωρίς τύχη. Οπως για παράδειγμα στο Ολοκαύτωμα της Βασιλικής, όπου οι Γερμανοί δεν εκτέλεσαν μόνο 33 γενναίους πατριώτες, αλλά έκαψαν συθέμελα το χωριό, παραδίδοντας στις φλόγες όποια φωτογραφία υπήρχε, αλλά και όλα τα ληξιαρχικά και άλλα αρχεία. Μέχρι σήμερα δεν έχει έρθει στο φως κάποια φωτογραφία από εκείνη την αποφράδα μέρα.
Σε άλλες περιπτώσεις, η τύχη -αν μπορεί κανείς να την πει έτσι- χαμογελάει ξαφνικά, όπως έγινε με τα ντοκουμέντα της Καισαριανής. Αυτές τις μέρες, δε, από άλλο πωλητή και συλλέκτη, από την Αυστραλία, έχουν έρθει στο φως αδημοσίευτα ντοκουμέντα από την εποχή του Εμφυλίου. Από κάθε γωνιά του κόσμου αναδύονται ντοκουμέντα, που περιμένουν τη σειρά τους για να διασωθούν ή για να δουν το φως της δημοσιότητας.
Πώς γίνεται όμως ο εντοπισμός των φωτογραφιών; Εάν εξαιρέσει κανείς τις φωτογραφίες που υπάρχουν στο Ομοσπονδιακό Αρχείο της Γερμανίας, όπως στο Βερολίνο, στο Φράιμπουργκ, στο Κέμπλεντζ και αλλού, στη συντριπτική τους πλειονότητα, εξηγεί ο κ. Κατεφίδης, τα στοιχεία αυτά, δηλαδή οι φωτογραφίες και τα έγγραφα, προέρχονται είτε από τους κληρονόμους των στρατιωτών των κατοχικών στρατευμάτων, είτε από εταιρείες οι οποίες αναλαμβάνουν τον καθαρισμό και τις ανακαινίσεις κατοικιών ανθρώπων που έφυγαν από τη ζωή.
Στην πρώτη περίπτωση, είναι οι κληρονόμοι που αναζητούν τους αντικέρ και τους συλλέκτες για να πουλήσουν τα προσωπικά αντικείμενα -στα οποία περιλαμβάνονται και τα φωτογραφικά άλμπουμ- των προγόνων τους αντί να τα πετάξουν. Στη δεύτερη, οι κληρονόμοι που δεν θέλουν να ασχοληθούν αναθέτουν στις εξειδικευμένες εταιρείες που υπάρχουν στη Γερμανία γι’ αυτό τον σκοπό να καθαρίσουν το σπίτι του συγγενή τους που έφυγε από τη ζωή προκειμένου να το διαθέσουν άμεσα για ενοικίαση. Συχνά, δε, γνωρίζουν τι υπάρχει μέσα σε αυτό.
Δημοπρασίες
Οπως και να ’χει, οι εταιρείες αυτές διοργανώνουν δημοπρασίες για τα αντικείμενα αυτών των ανθρώπων, τα οποία συνήθως πάνε πακέτο: εκτός των άλμπουμ, υπάρχουν παράσημα ή μετάλλια, στρατιωτικές στολές, ξίφη, πακέτα τσιγάρων, προπαγανδιστικά φυλλάδια και, φυσικά, έγγραφα. Εγγραφα όπως το Soldbuch, το οποίο αποδεικνύει την ύπαρξη και την πορεία κάθε στρατιώτη ή στρατιωτικού με βάση και την πορεία της μονάδας του. Στις δημοπρασίες συμμετέχουν συνήθως αντικέρ και κάπως έτσι οδηγούμαστε στο Βέλγιο όπου κατέληξαν οι φωτογραφίες της Καισαριανής.
«Το Βέλγιο είναι η πρωτεύουσα των αντικέρ της Ευρώπης, τα παζάρια τους είναι παγκοσμίως γνωστά, αφού βρίσκει θησαυρούς κανείς εκεί», μας λέει ο κ. Κατεφίδης. Είναι κυριολεκτικά χιλιάδες οι αντικέρ, οι οποίοι είναι και πολύ δραστήριοι.
Για παράδειγμα, στην περίπτωση του Χόιερ, ο ιδιοκτήτης της Crain’s Militaria «χτύπησε» στη δημοπρασία τα αντικείμενα του λοχία (διαθέτει εκατοντάδες τέτοιες συλλογές, συχνά με καταγραφή εγκλημάτων πολέμου από τους ναζί και σε άλλες χώρες εκτός της Ελλάδας, ενώ διαθέτει περισσότερες από 70 συλλογές από την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου).
Δηλαδή, τις 262 φωτογραφίες, διαταγές και εφημερίδες της εποχής, όπως π.χ. αυτές της αναγγελίας της εκτέλεσης, το Soldbuch του Χόιερ και άλλα προσωπικά του αντικείμενα έναντι ποσού που εικάζεται ότι κινήθηκε περί τα 4.000-5.000 ευρώ. Από το Soldbuch οι ερευνητές και ιστορικοί μπορούν να βρουν τα απαραίτητα στοιχεία που αποδεικνύουν και έμμεσα την αυθεντικότητα των φωτογραφιών, αφού προκύπτει ότι υπηρέτησε στη συγκεκριμένη μονάδα, η οποία μετακινήθηκε εκείνες τις ημέρες στην Αθήνα, η νοσηλεία του (μάλιστα καταγράφεται η υποψία ότι υποκρίθηκε πως ήταν ασθενής, γεννώντας απορίες ως προς το αν ήταν πραγματικός ναζί) στο Αρσάκειο, αλλά και η παρουσία του σε γεγονότα χρονικά κοντά στην εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή.
Οι αγοραστές των φωτογραφιών έχουν τη δυνατότητα, με τη χρήση του Soldbuch και άλλων στρατιωτικών εγγράφων, να απευθυνθούν στις αρμόδιες ομοσπονδιακές υπηρεσίες στη Γερμανία και να επιβεβαιώσουν εάν τα αναφερόμενα σε αυτά είναι πραγματικά ή πλαστά.
Η πιστοποίηση της αυθεντικότητας, η τεκμηρίωση είναι ένα σημαντικότατο, σύνθετο και πολύ δύσκολο βήμα, καθώς κυκλοφορούσαν και κυκλοφορούν διεθνώς πολλές fake φωτογραφίες. Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις για τις οποίες υπάρχει μεγάλη ζήτηση και άρα γίνονται εύκολα δεκτά και αντίγραφα -όχι τα αυθεντικά φιλμ δηλαδή-, υπάρχουν και πολλοί… καλοθελητές που θα δημιουργήσουν πλαστές φωτογραφίες με σκοπό τον προσπορισμό κέρδους. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των 120 εκτελεσθέντων του Αγρινίου, για τους οποίους οι ειδικοί αναφέρουν ότι μονταρισμένη και ψεύτικη φωτογραφία έφτασε μέχρι και σε μουσείο!
Το καλό σενάριο, λοιπόν, είναι τα ντοκουμέντα, να καταλήξουν στα χέρια ερευνητών και συλλεκτών που έχουν το μεράκι της διάσωσης κομματιών της Ιστορίας μιας χώρας ή ενός λαού. Κάποιες αναρτώνται δημόσια από σελίδες όπως η Greece at WWII Archives στο Facebook, από ομάδες όπως η Αιτωλία και Ακαρνανία στο Πέρασμα του Χρόνου (παλιότερα ανέβασε μοναδικές φωτογραφίες, όπως από τα μπλόκα του 1944 στη Ναύπακτο και τη φονική κάθοδο της 104 Jager Division στο Αγρίνιο τον Ιούλιο του 1943, φωτογραφίες που δημοπρατήθηκαν στο ebay) και στους προσωπικούς λογαριασμούς συλλεκτών, ερευνητών και ιστορικών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η ανεύρεση των τραγικών-φρικιαστικών φωτογραφιών από το κρέμασμα 15 Ελλήνων πατριωτών από τους ναζί στην Κλαδοράχη Φλώρινας, στις 8 Αυγούστου 1943.
Μία από τις χιλιάδες φωτογραφίες που κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο και απεικονίζει απαγχονισμένους Ελληνες πατριώτες από τους ναζί στη Φλώρινα
Αναγνωρίστηκαν και ταυτοποιήθηκαν και οι 15 εκτελεσθέντες που απεικονίζονται στις φωτογραφίες. Το άλμπουμ του εγκλήματος συμπληρώθηκε σε δύο δόσεις, η πρώτη από το ΕΑΜ το 1946 και η δεύτερη από γερμανικό αρχείο που… έδωσε και τις υπόλοιπες φωτογραφίες που έλειπαν μετά από πρόσφατη δημοπρασία.
Ο ερευνητής Μανώλης Κασιμάτης της εταιρείας Φωτογραφίζοντας, ο οποίος ανάρτησε τη φωτοσειρά του εγκλήματος στη Φλώρινα, λέει ότι «επειδή οι φωτογραφήσεις εκτελεσμένων και από γερμανοναζιστές και από ιταλοφασίστες και από βουλγαροφασίστες έχουν γίνει σε πολλούς τόπους της Ελλάδας και υπάρχουν ερευνητές που τις τεκμηρίωσαν, εδώ και τώρα το κράτος πρέπει να ενδιαφερθεί σοβαρά για όλο το φωτογραφικό και κινηματογραφικό υλικό, όπως και όλοι οι φορείς – είτε τοπικοί, είτε φωτογραφικοί, είτε πολιτικοί. Ανοιχτά τα αρχεία στους ερευνητές».
Η περίπτωση των 12 -ενδεχομένως και περισσότερων- φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 πατριωτών στην Καισαριανή δεν ήταν διαφορετική από αυτές που περιγράφονται παραπάνω. Η διαφορά είναι ότι εντοπίστηκε από Ελληνα ιστορικό, ο οποίος το δημοσίευσε στη σελίδα του στο Facebook και ότι εκτός της μικρής κοινότητας των συλλεκτών πήρε μεγάλη δημοσιότητα όταν ανέβηκε στη σελίδα Greece at WWII Archives του Facebook, η οποία είναι μαζικότερης απήχησης.
Από εκεί και πέρα, οι εξελίξεις ήταν δραματικές, καθώς τα «χτυπήματα» των ιστορικών φωτογραφιών, που φαίνεται ότι γίνονταν συντονισμένα από τους Ελληνες συλλέκτες, έγιναν εκατοντάδες. Και όσο το θέμα αποκτούσε μεγαλύτερη δημοσιότητα, τόσο πολλαπλασιάζονταν τα «χτυπήματα», εκτοξεύοντας την τιμή κάθε εικόνας που δημοπρατούνταν από την Crain’s Militaria στο ebay μέχρι και πάνω από τα 2.100 ευρώ – από τα 36,50 της τιμής εκκίνησης.
Αναγνωρίσεις
Καθώς λοιπόν φούντωνε η συζήτηση για το ζήτημα της εμπορικής διακίνησης ιστορικού υλικού που συνδέεται με εγκλήματα πολέμου και άνοιξε μετά την αποκάλυψη της δημοπρασίας, οι συγγενείς των εκτελεσθέντων άρχισαν ο ένας μετά τον άλλο να αναγνωρίζουν τα πρόσωπα των δικών τους ανθρώπων στους εκτελεσθέντες που είχαν απαθανατιστεί. Το ΚΚΕ, με βάση την έρευνά του, ταυτοποίησε τον Θρασύβουλο Καλαφατάκη και τον Δημήτρη Παπαδόπουλο. Συγγενείς αναγνώρισαν τον Βασίλη Παπαδήμο και τον Ηλία Ρίζο. Εχουν ακολουθήσει και άλλοι.
Μετά την έκταση που πήρε το ζήτημα, τη δημοσιότητα και την πολιτική χροιά, ο Βέλγος δημοπράτης/αντικέρ της Crain’s Militaria Τιμ ντε Κρεν έδειξε εξαιρετικά αντανακλαστικά. Ενώ η δημοπρασία των συγκεκριμένων φωτογραφιών συνεχιζόταν με επιτυχία, αυτός τη διέκοψε μία εβδομάδα πριν από το προγραμματισμένο τέλος της.
Ετσι, μετά από μια σύντομη δήλωση, στην οποία ξεκαθάρισε ότι είναι ο κύριος των φωτογραφιών και αντιτίθεται στην αυθαίρετη αφαίρεση των υδατογραφημάτων του από τις φωτογραφίες (από την οποία προέκυψε παραμόρφωση που οδήγησε σε αμφισβήτηση της αυθεντικότητάς τους), είπε ότι είναι ανοιχτός να συζητήσει με τις ελληνικές αρχές.
Στην Ελλάδα, από την άλλη, όλα έγιναν όπως πρέπει να γίνουν. Πρώτα, το υπουργείο Πολιτισμού επικοινώνησε μαζί του και έκλεισε συνάντηση. Επειτα, οι φωτογραφίες κηρύχθηκαν μνημείο από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων και κλείστηκε ραντεβού στον Ντε Κρεν με το κλιμάκιο των εμπειρογνωμόνων της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του υπουργείου. Την όλη υπόθεση πήρε πάνω της, χειριζόμενη προσωπικά κάθε πτυχή της, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. Η συνέχεια είναι γνωστή…
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή