Το ρητό του Θουκυδίδη μετέφερε ο Καναδός πρωθυπουργός στο Νταβός, για να περιγράψει τη νέα τάξη πραγμάτων – Το CNN παραλλήλισε τη στάση της αρχαίας Αθήνας απέναντι στη Μήλο με αυτήν του Τραμπ προς τη Γροιλανδία και τους συμμάχους του
«Μας λένε να προσαρμοστούμε, να αποφύγουμε τη σύγκρουση, να ελπίζουμε ότι η υποχώρηση θα μας προστατεύσει» σημείωσε. Και απάντησε ο ίδιος με σαφήνεια: «Δεν θα το κάνει».
Για τον Καναδό πρωθυπουργό, η επιστροφή στη θουκυδίδεια λογική δεν είναι θεωρητική συζήτηση, αλλά καθημερινή εμπειρία: δασμοί που χρησιμοποιούνται ως πολιτικό όπλο, χρηματοπιστωτικά συστήματα ως μέσα πίεσης, αλυσίδες εφοδιασμού ως μοχλοί εξαναγκασμού. Σε έναν τέτοιο κόσμο, η ιδέα της αμοιβαίας ωφέλειας καταρρέει.
Δείτε ολόκληρη την ομιλία του Κάρνεϊ
Από τον Θουκυδίδη στον Χάβελ: «Ζωή μέσα στο ψέμα»
Από τον αρχαίο ιστορικό, ο Κάρνεϊ πέρασε στον Βάτσλαβ Χάβελ, για να εξηγήσει πώς τα συστήματα ισχύος αναπαράγονται όχι μόνο μέσω της βίας, αλλά και μέσω της σιωπηρής αποδοχής. Επικαλέστηκε το γνωστό παράδειγμα του μανάβη που εκθέτει ένα σύνθημα που δεν πιστεύει, απλώς για να αποφύγει τα προβλήματα.
Όπως είπε, για δεκαετίες πολλές χώρες -ανάμεσά τους και ο Καναδάς- «έβαζαν την πινακίδα στο παράθυρο»: επαινούσαν μια τάξη βασισμένη σε κανόνες, ενώ γνώριζαν ότι οι κανόνες εφαρμόζονταν επιλεκτικά. Το σύστημα λειτουργούσε όχι επειδή ήταν δίκαιο, αλλά επειδή όλοι συμπεριφέρονταν σαν να ήταν. Η θουκυδίδεια πραγματικότητα, όμως, επανέρχεται ακριβώς τη στιγμή που αυτή η προσποίηση καταρρέει.
Η τάξη που «δεν λειτουργεί πλέον»
Ο Κάρνεϊ αναγνώρισε ότι η παλιά διεθνής τάξη παρείχε πραγματικά οφέλη: σταθερότητα, ανοιχτές αγορές, ασφάλεια, προβλεψιμότητα. Παραδέχθηκε όμως ότι η αφήγηση ήταν ελλιπής. Οι ισχυροί εξαιρούνταν, το διεθνές δίκαιο εφαρμοζόταν άνισα και οι θεσμοί λειτουργούσαν όσο τους το επέτρεπε η ισχύς.
«Αυτή η συμφωνία δεν λειτουργεί πλέον» είπε, επιστρέφοντας ουσιαστικά στον Θουκυδίδη: όταν η ισχύς παύει να καλύπτεται από κανόνες, οι κανόνες χάνουν τη δύναμή τους. Οι αλλεπάλληλες κρίσεις των τελευταίων 20 ετών αποκάλυψαν, σύμφωνα με τον ίδιο, πόσο ευάλωτη είναι η υπερβολική παγκόσμια ολοκλήρωση. Το νέο στοιχείο είναι ότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν προσπαθούν καν να κρύψουν τη χρήση της ισχύος. Η «ζωή μέσα στο ψέμα» δεν είναι πλέον βιώσιμη.
Σε έναν κόσμο που θυμίζει όλο και περισσότερο τον θουκυδίδειο ανταγωνισμό, ο Κάρνεϊ εξήγησε γιατί οι μεσαίες δυνάμεις αναζητούν στρατηγική αυτονομία: ενέργεια, τρόφιμα, κρίσιμα ορυκτά, άμυνα, εφοδιαστικές αλυσίδες. Το χαρακτήρισε κατανοητό, αλλά επικίνδυνο. Ένας κόσμος όπου όλοι χτίζουν φρούρια, προειδοποίησε, θα είναι φτωχότερος, πιο ασταθής και πιο επιρρεπής σε συγκρούσεις -ακριβώς όπως μας έχει διδάξει η Ιστορία.
«Αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού»
Σε αυτό το σημείο, ο Κάρνεϊ διατύπωσε τη φράση που έγινε viral και συμπύκνωσε τη θουκυδίδεια λογική για τον 21ο αιώνα: «Αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού». Οι μεγάλες δυνάμεις, είπε, μπορούν να κινούνται μόνες τους. Οι μεσαίες όχι. Όταν διαπραγματεύονται διμερώς με ηγεμονίες, το κάνουν από θέση αδυναμίας. Αυτό που παρουσιάζεται ως κυριαρχία είναι συχνά απλώς η αποδοχή όρων.
Η απάντηση, κατά τον ίδιο, δεν είναι η απομόνωση αλλά η συλλογική δράση: συμμαχίες, κοινά πρότυπα, επενδύσεις στην ανθεκτικότητα, συνασπισμοί που λειτουργούν στην πράξη.
Κλείνοντας, ο Κάρνεϊ επέστρεψε στην ουσία της θουκυδίδειας σκέψης: να βλέπεις τον κόσμο όπως είναι, όχι όπως θα ήθελες να είναι. Να ονομάζεις την πραγματικότητα χωρίς αυταπάτες. Να εφαρμόζεις τα ίδια μέτρα και σταθμά σε φίλους και αντιπάλους. Και να χτίζεις θεσμούς που περιορίζουν την ισχύ, αντί να προσποιούνται ότι την αγνοούν.
«Η παλιά τάξη δεν θα επιστρέψει και δεν πρέπει να τη θρηνούμε» είπε. «Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική».
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή