Σπουδαία ανακάλυψη σε αρχαία ελληνική πόλη – Ανασκαφές έφεραν στο φως εντυπωσιακά θερμά λουτρά 1.850 ετών
Η αρχαία ελληνική πόλη Μύρα, εξακολουθεί να φέρνει στο φως κομμάτια από το ελληνιστικό, βυζαντινό και το ρωμαϊκό παρελθόν της. H Μύρα ήταν αρχαία ελληνική πόλη της Λυκίας, στη νότια ακτή της Μικράς Ασίας — στο σύγχρονο χωριό Demre στην επαρχία Αττάλειας. Ήταν σημαντικό αστικό και θρησκευτικό κέντρο κατά την ελληνιστική, ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο.
Η Μύρα είναι γνωστή για το επιβλητικό αρχαίο θέατρο της, τους λαξευτούς στους βράχους τάφους, τη σχέση της με τον Άγιο Νικόλαο, επίσκοπο της πόλης τον 4ο αιώνα, τη συμμετοχή της στην ελληνιστική πολιτισμική παράδοση της Λυκίας. Η πόλη διατηρούσε ελληνική ταυτότητα και γλώσσα, ενώ ενσωματώθηκε σταδιακά στη ρωμαϊκή και βυζαντινή αυτοκρατορία, παραμένοντας ενεργό πνευματικό και εμπορικό κέντρο για αιώνες.
Πρόσφατα, αρχαιολόγοι στη νότια Τουρκία έφεραν στο φως μια εξαιρετική ρωμαϊκή δομή θερμών λουτρών, 1.850 ετών στην αρχαία πόλη των Μύρων, μια ανακάλυψη που οι ειδικοί περιγράφουν ως απαράμιλλη για την περιοχή. Το σπάνιο αυτό συγκρότημα, που βρίσκεται στην περιοχή Demre της Αττάλειας, ρίχνει νέο φως στις θεραπευτικές πρακτικές της ρωμαϊκής εποχής και στην αρχιτεκτονική των υδάτων.
Η δομή, η οποία χρονολογείται από τον 2ο αιώνα μ.Χ., χτίστηκε απευθείας πάνω σε μια ενεργή πηγή ιαματικών υδάτων, πλούσια σε μέταλλα και ιχνοστοιχεία όπως μαγνήσιο, σίδηρο, θείο και φώσφορο. Οι ανασκαφές διεξάγονται υπό δύσκολες συνθήκες, καθώς ο αρχαιολογικός χώρος γεμίζει συνεχώς με νερό και λάσπη από τις πηγές που παραμένουν ενεργές κάτω από αυτόν.
Παρά τις δυσκολίες, οι αρχαιολόγοι έχουν φέρει στο φως δύο δεξαμενές, μια μεγάλη και μια μικρή. Φωτογραφία: ΙΗΑ
Σύμφωνα με τον καθηγητή δρα Nevzat Çevik, επικεφαλής των ανασκαφών στα Μύρα, η τοποθεσία ήταν γνωστή στους μελετητές εδώ και χρόνια, παρέμενε όμως ανέγγιχτη λόγω των σύγχρονων βιομηχανικών κτιρίων που την περιέβαλαν. «Είχαμε υπόψη μας τη δομή από τότε που ξεκινήσαμε τις ανασκαφές το 2009», δήλωσε ο Çevik. «Ωστόσο, κατέστησα σαφές ότι δεν θα αρχίζαμε το σκάψιμο μέχρι να απομακρυνθεί πλήρως η παρακείμενη βιομηχανική ζώνη. Περίμενα 15 χρόνια για αυτή τη στιγμή».
Το 2025, οι τοπικές αρχές εκκένωσαν επιτέλους την περιοχή, επιτρέποντας στους αρχαιολόγους να ξεκινήσουν τις ανασκαφές στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Κληρονομιά για το Μέλλον» της Τουρκίας, υπό την καθοδήγηση του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού.
Για δεκαετίες, η δομή είχε χαρακτηριστεί στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία ως νυμφαίο, ένα μνημειώδες σιντριβάνι που συναντάται συχνά στις ρωμαϊκές πόλεις. Ωστόσο, οι συνεχιζόμενες ανασκαφές αποκάλυψαν ότι αυτή η κατηγοριοποίηση ήταν λανθασμένη.
«Όταν αποκαλύφθηκε το πλήρες σχέδιο, συνειδητοποιήσαμε ότι δεν επρόκειτο ούτε για ρωμαϊκό λουτρό ούτε για ένα κλασικό νυμφαίο», εξήγησε ο Çevik. «Πρόκειται για έναν εντελώς πρωτότυπο τύπο ρωμαϊκής θερμικής δομής, σχεδιασμένο απευθείας γύρω από μια πηγή ιαματικού νερού. Δεν υπάρχει τίποτα παρόμοιο σε αυτή την περιοχή»
Το συγκρότημα περιλαμβάνει δεξαμενές, κανάλια νερού, αψίδες και διασυνδεδεμένους χώρους που λειτουργούσαν από κοινού ως ένα ολιστικό θεραπευτικό κέντρο, παρά ως μια συμβατική εγκατάσταση λουτρών.
Η ομάδα των ανασκαφών αντιμετωπίζει ακραίες συνθήκες. Καθώς αφαιρούνται τα στρώματα του εδάφους, ιαματικό νερό αναβλύζει αμέσως από πολλαπλά σημεία, πλημμυρίζοντας την τοποθεσία. «Αντλούμε το νερό κάθε μέρα, ανασκάπτουμε, και μέχρι το βράδυ η περιοχή γεμίζει ξανά», δήλωσε ο Çevik. «Το πρωί, ξεκινάμε από την αρχή. Αυτός ο κύκλος συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ανασκαφής».
Για την προστασία των αρχαίων πλίθινων τοίχων και την αποτροπή της επανεισροής επιφανειακών υδάτων στον χώρο, κατασκευάστηκε ένας προστατευτικός τοίχος-φράγμα ύψους 2,5 μέτρων γύρω από τη δομή. Παρά τις δυσκολίες, οι αρχαιολόγοι κατάφεραν να αποκαλύψουν δύο πισίνες, μία μεγάλη και μία μικρή. Τα ευρήματα δείχνουν ότι και οι δύο ήταν κάποτε επενδυμένες με μάρμαρο, τμήματα του οποίου παραμένουν στη θέση τους (in situ) μέχρι σήμερα.
Η ανακάλυψη επιβεβαιώνει επίσης την αρχαία προέλευση των υδάτων “Burguç”, τα οποία χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες από τους ντόπιους για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες. «Οι κάτοικοι στο Demre εξακολουθούν να επισκέπτονται τις πισίνες Burguç για λόγους υγείας», δήλωσε ο Çevik. «Αυτή η δομή είναι η αρχική πηγή αυτών των υδάτων. Η ίδια πλούσια σε μέταλλα ιαματική πηγή εκτιμήθηκε κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, ακριβώς όπως και σήμερα».
Το νερό διατηρεί σταθερή θερμοκρασία 16,5°C καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, προσφέροντας ανακούφιση ακόμα και κατά τις περιόδους με καύσωνα στο Demre, όπου η θερμοκρασία μπορεί να ξεπεράσει τους 40°C.
Ένας προστατευτικός τοίχος-φράγμα ύψους 2,5 μέτρων περιβάλλει τη δομή, διασφαλίζοντας τους αρχαίους πλίθινους τοίχους και εμποδίζοντας τα επιφανειακά ύδατα να πλημμυρίσουν τον χώρο. Πηγή: İHA
Απαγορευμένη η πρόσβαση του κοινού λόγω προδιαγραφών ασφαλείας
Λόγω του μεταβαλλόμενου βάθους του νερού και των συνεχιζόμενων κινδύνων της ανασκαφής, ο χώρος είναι προς το παρόν κλειστός για το κοινό και περιβάλλεται από περίφραξη. «Αυτή η περιοχή είναι επικίνδυνη στην τωρινή της κατάσταση”, προειδοποίησε ο Çevik. «Οποιαδήποτε μελλοντική δημόσια χρήση θα εξαρτηθεί εξ ολοκλήρου από προσεκτικό σχεδιασμό και επίσημη έγκριση. Προτεραιότητά μας αυτή τη στιγμή είναι η διατήρηση και η βιωσιμότητα».
Τα σχέδια περιλαμβάνουν τη δημιουργία διαδρομών περιήγησης, εξεδρών παρατήρησης και προστατευτικών υποδομών, ώστε να επιτραπεί στους επισκέπτες να βιώσουν με ασφάλεια τον χώρο χωρίς να του προκαλέσουν φθορές.
Μόλις ολοκληρωθούν οι ανασκαφές, το θερμικό συγκρότημα αναμένεται να αποτελέσει μέρος ενός ευρύτερου αρχαιολογικού πάρκου, το οποίο θα είναι ενοποιημένο με την Αρχαία Πόλη των Μύρων, το λιμάνι της Ανδριάκης και το Μουσείο Λυκιακών Πολιτισμών.
Το έργο στοχεύει να μεταμορφώσει το Demre σε έναν σημαντικό πολιτιστικό προορισμό, αναδεικνύοντας την πλούσια κληρονομιά της περιοχής στην αρχιτεκτονική των υδάτων και τις αρχαίες θεραπευτικές παραδόσεις. Οι ανασκαφές πρόκειται να συνεχιστούν και το επόμενο έτος (2026), με τους ερευνητές να έχουν ήδη εντοπίσει πρόσθετες ρωμαϊκές δομές σχετιζόμενες με το νερό σε κοντινή απόσταση, συμπεριλαμβανομένου ενός λουτρού.
Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η περιοχή λειτουργούσε κάποτε ως ένα σημαντικό θερμικό και υδραυλικό κέντρο της αρχαιότητας. Όπως τόνισε ο καθηγητής δρ Çevik: «Δεν φέρνουμε στο φως απλώς ένα κτίριο —ανακαλύπτουμε μια αρχαία παράδοση υγείας, νερού και αρχιτεκτονικής που επιβίωσε κάτω από την επιφάνεια για σχεδόν δύο χιλιετίες».