Για πολλά χρόνια η επικρατούσα αντίληψη στην ιατρική κοινότητα ήταν πως οι πνεύμονες, σε αντίθεση με άλλα όργανα του σώματος, δεν μπορούν να αναγεννηθούν μετά από σοβαρή βλάβη. Σήμερα, όμως, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και αισιόδοξη. Οι πνεύμονες διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες αυτοΐασης, ιδιαίτερα όταν ένας άνθρωπος σταματήσει το κάπνισμα.
Η δρ Σάρλοτ Ντιν, επικεφαλής στο Imperial College του Λονδίνου, εξηγεί ότι οι πνεύμονες έχουν εξελιχθεί ώστε να αντέχουν και να επουλώνονται από καθημερινές επιθέσεις, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, τα βακτήρια και οι ιοί. Επειδή αποτελούν ζωτικό όργανο για την επιβίωση, το σώμα έχει αναπτύξει μηχανισμούς άμυνας και αποκατάστασης των ιστών τους.
Το κάπνισμα, ωστόσο, υπερφορτώνει αυτούς τους μηχανισμούς. Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει χιλιάδες χημικές ουσίες και τοξικά σωματίδια που προκαλούν φλεγμονή, βλάβες στους αεραγωγούς και αλλοιώσεις στο γενετικό υλικό των κυττάρων. Όταν κάποιος σταματά να καπνίζει, οι πνεύμονες αρχίζουν σταδιακά να ανακάμπτουν. Η φλεγμονή μειώνεται, η αναπνευστική λειτουργία βελτιώνεται και υγιή κύτταρα μπορούν να αντικαταστήσουν μέρος των κατεστραμμένων ιστών.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι όλες οι βλάβες εξαφανίζονται ή ότι ο οργανισμός επιστρέφει πλήρως στην κατάσταση ενός ανθρώπου που δεν κάπνισε ποτέ. Η δρ Ντιν προειδοποιεί μιλώντας στο Guardian ότι το κάπνισμα μπορεί να έχει ήδη προκαλέσει μόνιμες μεταλλάξεις ή σοβαρές καταστροφές στους ιστούς. Αυτές οι αλλοιώσεις ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα ή χρόνιων αναπνευστικών νοσημάτων, ακόμη και μετά τη διακοπή του καπνίσματος.
Η δυνατότητα αποκατάστασης διαφέρει επίσης από άνθρωπο σε άνθρωπο. Γενετικοί παράγοντες, ηλικία, συνολική κατάσταση υγείας και χρόνια έκθεση στον καπνό επηρεάζουν το πόσο αποτελεσματικά θα επουλωθούν οι πνεύμονες. Κάποιοι πρώην καπνιστές καταφέρνουν να ανακτήσουν μεγάλο μέρος της πνευμονικής τους λειτουργίας, ενώ άλλοι εμφανίζουν μη αναστρέψιμες βλάβες, όπως χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι όσο νωρίτερα διακόψει κάποιος το κάπνισμα, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει να περιορίσει τη ζημιά. Όπως συμβαίνει και με τα οστά, που επουλώνονται δυσκολότερα με την ηλικία, έτσι και οι πνεύμονες χάνουν σταδιακά την ικανότητά τους να αναγεννούν τους ιστούς τους όσο μεγαλώνουμε.
Παράλληλα, η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής μπορεί να ενισχύσει τη λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος. Η σωματική άσκηση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική. Σύμφωνα με τη δρ Ντιν, η άσκηση βοηθά τους πνεύμονες να χρησιμοποιούν πιο αποτελεσματικά το οξυγόνο και να βελτιώνουν την ανταλλαγή αερίων στο σώμα. Με άλλα λόγια, όπως οι μύες δυναμώνουν με τη γυμναστική, έτσι και οι πνεύμονες μπορούν να λειτουργούν καλύτερα όταν παραμένουν ενεργοί.
Τα οφέλη της διακοπής του καπνίσματος αρχίζουν σχεδόν αμέσως. Μέσα σε λίγες ημέρες μειώνεται το μονοξείδιο του άνθρακα στο αίμα και βελτιώνεται η οξυγόνωση του οργανισμού. Σε διάστημα μηνών, η αναπνοή γίνεται πιο εύκολη και περιορίζεται ο βήχας. Μακροπρόθεσμα, μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος εμφάνισης καρδιοπαθειών, εγκεφαλικών επεισοδίων και καρκίνου.
Παρότι η πλήρης «αναγέννηση» των πνευμόνων δεν είναι πάντα εφικτή, η επιστημονική έρευνα δείχνει ξεκάθαρα ότι το σώμα διαθέτει αξιοσημείωτες δυνατότητες ανάκαμψης. Η διακοπή του καπνίσματος δεν σβήνει απαραίτητα κάθε συνέπεια του παρελθόντος, όμως δίνει στους πνεύμονες την ευκαιρία να επουλωθούν, να λειτουργήσουν καλύτερα και να προστατεύσουν την υγεία για τα επόμενα χρόνια.