FeaturedΞεφεύγουν επικίνδυνα οι ΗΠΑ – Ο Trump θέλει να κάνει τον Rubio πρόεδρο στην Κούβα – «Θα τινάξουμε αυτό το μέρος στον αέρα»
Η δήλωση – βόμβα του Trump έρχεται σε ένα ήδη εκρηκτικό γεωπολιτικό υπόβαθρο μετά την πρωτοφανή στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα
(upd) Σε μια έντονη και πρωτόγνωρη παρέμβαση στο πολιτικό πεδίο της Λατινικής Αμερικής αλλά και παγκόσμια, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Donald Trump εξέφρασε — μέσω της πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης Truth Social — ότι θεωρεί «καλή ιδέα» το ενδεχόμενο ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio, να γίνει ο επόμενος πρόεδρος της Κούβας! Η δήλωση αυτή, η οποία προέκυψε ως απάντηση σε σχόλιο χρήστη για την Κούβα και την ηγεσία της, απηχεί όχι απλώς ρητορικό ακτιβισμό αλλά ένα ευρύτερο σχήμα σκληρής και ασυνήθιστης πολιτικής πίεσης που η Ουάσιγκτον ασκεί εναντίον του νησιωτικού κράτους. Το γεγονός και μόνο ότι ένας εκλεγμένος πρόεδρος των ΗΠΑ σχολιάζει δημόσια και θετικά το ενδεχόμενο αντικατάστασης ηγεσίας σε μια ξένη χώρα — πόσο μάλλον με έναν άνδρα όπως ο Rubio, ο οποίος δεν έχει καν ιστορική σχέση με την Κούβα πέρα από το ότι είναι παιδί Κουβανών μεταναστών — δείχνει πόσο έχει αλλάξει η στρατηγική προσέγγιση της Ουάσιγκτον στο Δυτικό Ημισφαίριο. Αυτό συμβαίνει σε ένα ήδη εκρηκτικό γεωπολιτικό υπόβαθρο μετά την πρωτοφανή στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, με τη σύλληψη του προέδρου Nicolas Maduro, που έχει προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις και ανησυχία για το διεθνές δίκαιο και την περιφερειακή σταθερότητα. Η ρητορική της «πίεσης» και η κατάρρευση της κουβανικής οικονομίαςΟ Trump, σχολιάζοντας την ιδέα που κυκλοφόρησε στα κοινωνικά δίκτυα, δεν περιορίστηκε σε μια απλή πολιτική ατάκα· στη δήλωσή του πρόσθεσε ότι η Κούβα βρίσκεται σε «εξαιρετικά σοβαρή κατάσταση» και πως δεν είναι σαφές τι θα συμβεί με την οικονομία της στο μέλλον. Η αναφορά αυτή στην οικονομική κρίση της Κούβας δεν γίνεται τυχαία: η χώρα έχει ήδη πληγεί από δεκαετίες κακής παραγωγικής πολιτικής, κρατικών ελέγχων και, επί σειρά ετών, εξάρτησης από οικονομική βοήθεια από το εξωτερικό. Η πτώση στις εισροές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα — μια σχέση που υπήρξε θεμέλιο για την κουβανική οικονομία για δεκαετίες — μαζί με τις συνέπειες των αμερικανικών κυρώσεων έχουν επιδεινώσει την κρίση. Ο Trump υπενθύμισε ότι το νησί «εξαρτιόταν από τη Βενεζουέλα για πετρέλαιο και χρήματα», αλλά πλέον «αυτά δεν θα μπορέσουν να επανέλθουν». Αυτή η εκτίμηση αντανακλά τις πρόσφατες αναλυτικές εκθέσεις για την κατάσταση στην Κούβα, όπου ο πληθυσμός αντιμετωπίζει ιστορική οικονομική ύφεση, συρρίκνωση παραγωγής βασικών αγαθών, πτώση του τουρισμού και μαζική έξοδο πολιτών από τη χώρα. Σε αυτό το περιβάλλον, η ιδέα αντικατάστασης της ηγεσίας δεν ακούγεται απλώς παράλογη αλλά δείχνει την ένταση της στρατηγικής πίεσης που ασκούν οι ΗΠΑ. Μια δήλωση με διπλό μήνυμα: Σκληρή στάση και ένταση στην πολιτική για τη Λατινική ΑμερικήΤο σχόλιο του Trump ότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος άσκησης πίεσης «εκτός από το να πάμε εκεί και να… τινάξουμε αυτό το μέρος στον αέρα»» αποτυπώνει το βαθμό σκληρότητας που είναι έτοιμη να υιοθετήσει η Ουάσιγκτον. Αυτό το είδος ρητορικής — μάλλον ανατρεπτικής και προκλητικής — υπερβαίνει τις παραδοσιακές διπλωματικές εκφράσεις και περιγράφει μια πολιτική προσέγγιση που μοιάζει με στρατιωτική απειλή, έστω και σε ρητορικό επίπεδο. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτή η ρητορική δεν εμφανίζεται αποκομμένη από τα υπόλοιπα γεγονότα στην περιοχή. Μετά την επιχείρηση στη Βενεζουέλα και την απομάκρυνση του Maduro, οι ΗΠΑ φαίνεται να εξετάζουν ευρύτερα μέτρα για την επιρροή και τον έλεγχο χωρών που παραδοσιακά συνδέονταν με κυβερνήσεις που αντιτίθενται στη Ουάσιγκτον — συμπεριλαμβανομένης της Κούβας. Ακόμα και ο ίδιος ο Rubio, ως υπουργός Εξωτερικών, έχει επανειλημμένα εκφράσει σκληρή στάση εναντίον της κουβανικής ηγεσίας, προειδοποιώντας ότι η Κούβα βρίσκεται σε μεγάλες δυσκολίες και ότι η κυβέρνησή της θα πρέπει να επιδιώξει ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις ή να αντιμετωπίσει «κατάρρευση». Αυτό ενισχύει την εντύπωση ότι η Ουάσιγκτον βλέπει την Κούβα όχι απλώς ως έθνος-στόχο για πολιτική πίεση, αλλά πιθανώς ως επόμενο κρίκο σε μια σειρά στρατηγικών επεμβάσεων στη Λατινική Αμερική.Πώς ερμηνεύεται η δήλωση για τον Rubio ως «ο επόμενος ηγέτης της Κούβας»;Η ιδέα ότι ο Rubio θα μπορούσε να γίνει «πρόεδρος της Κούβας» δεν αποτελεί επίσημη πολιτική των ΗΠΑ ούτε έχει καμία βάση στο διεθνές δίκαιο. Αντιθέτως, είναι μια υπερβολή που κυκλοφόρησε στα κοινωνικά δίκτυα και σχολιάστηκε θετικά από τον Trump δείχνοντας πρωτίστως τον πολιτικό χαρακτήρα και όχι ένα σχέδιο υλοποίησης. Ο Rubio παιδί Κουβανών μεταναστών και μακράς πολιτικής παρουσίας στο ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο, έχει ιστορικά ταυτιστεί με σκληρή αντι-κουβανική πολιτική, επιδιώκοντας αλλαγές στο καθεστώς του νησιού και πιέζοντας για αυστηρότερες κυρώσεις. Παρά αυτή τη θέση, όμως, είναι σαφές ότι το να τον δει κανείς ως μελλοντικό ηγέτη της Κούβας αποτελεί περισσότερο επικοινωνιακή υπερβολή και λιγότερο στρατηγική πραγματικότητα. Κούβα σε Trump: Είμαστε κυρίαρχη και ανεξάρτητη χώραO πρόεδρος της Κούβας Miguel Diaz-Canel επανέλαβε με κατηγορηματικό τρόπο ότι η χώρα θα υπερασπιστεί την ανεξαρτησία της «μέχρι την τελευταία σταγόνα αίματος» απέναντι στις πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών. «Η Κούβα είναι μια ελεύθερη, ανεξάρτητη και κυρίαρχη χώρα και κανείς δεν μπορεί να της υπαγορεύσει τι θα κάνει», τόνισε ο Diaz-Canel υπερασπιζόμενος τόσο την πολιτική αυτονομία της χώρας του όσο και το δικαίωμα να αποφασίζει για το μέλλον της χωρίς εξωτερικούς εκβιασμούς. Ο Κουβανός πρόεδρος κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι επιτίθενται στη χώρα του επί 66 χρόνια, μια αναφορά που αντικατοπτρίζει τη μακρά ιστορία εχθρικών σχέσεων, από τον Ψυχρό Πόλεμο και τον οικονομικό αποκλεισμό, μέχρι τις πρόσφατες αυξημένες πιέσεις στην Κούβα στο πλαίσιο των εξελίξεων στη Λατινική Αμερική. Νωρίτερα ο Κουβανός υπουργός Εξωτερικών Bruno Rodriguez απέρριψε κατηγορηματικά τις δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, περί υποτιθέμενης αμοιβής στην Κούβα για υπηρεσίες ασφαλείας σε άλλες χώρες. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, ο Rodriguez τόνισε ότι η Κούβα «δεν έχει λάβει ποτέ ούτε λαμβάνει αποζημίωση σε χρήμα ή υλικό για υπηρεσίες ασφαλείας» που ενδεχομένως παρείχε σε τρίτες χώρες. Ο Κουβανός υπουργός υπογράμμισε ότι, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, η κυβέρνηση της Αβάνας δεν χρησιμοποιεί μισθοφόρους, εκβιασμό ή στρατιωτική υποχρέωση για να επιβάλλει την πολιτική της σε άλλες χώρες. Επιπλέον υπεραμύνθηκε του δικαιώματος της Κούβας να εισάγει καύσιμα από οποιαδήποτε αγορά θέλει, χωρίς να υπόκειται σε μονομερείς κυρώσεις ή παρεμβάσεις από τις ΗΠΑ. Ο Rodriguez χαρακτήρισε τις ενέργειες και τη ρητορική της Ουάσιγκτον ως «ενέργειες ενός κρατικού ηγεμόνα που απειλεί την ειρήνη και την ασφάλεια όχι μόνο στην περιοχή αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο», υποστηρίζοντας ότι η Κούβα βρίσκεται στο πλευρό του νόμου και της δικαιοσύνης στις διεθνείς σχέσεις.Το πλαίσιο των νέων σχέσεων ΗΠΑ – ΚούβαςΗ σφοδρή ρητορική έναντι της Κούβας πρέπει να ιδωθεί μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της αλλαγής στρατηγικής των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική. Η πρόσφατη στρατιωτική επέμβαση στη Βενεζουέλα και οι συζητήσεις για ενδεχόμενες πιέσεις σε σύμμαχες με την Κούβα χώρες αποτελούν δείγματα μιας πιο επιθετικής προσέγγισης, η οποία συγκεντρώνει έντονες αντιδράσεις διεθνώς και εγείρει ερωτήματα για τη νομιμότητα και τη σταθερότητα τέτοιων ενεργειών. Η ίδια η Κούβα, υπό την πίεση της διεθνούς κοινότητας και των συνεχών κυρώσεων, φαίνεται να αντιμετωπίζει βαθιά δομική κρίση. Παρά τις επανειλημμένες καταγγελίες της κυβέρνησης περί «εχθρικής αμερικανικής πολιτικής», οι οικονομικές και δημογραφικές τάσεις δείχνουν μια χώρα που χάνει γρήγορα τον παραγωγικό και δημογραφικό της δυναμισμό. Η στρατηγική πίεση θα ενταθείΗ δήλωση του Trump, αν και προκαλεί αίσθηση, πρέπει να εκληφθεί κυρίως ως έκφραση πολιτικής ρητορικής και στρατηγικού παιχνιδιού. Δεν αντιπροσωπεύει επίσημη πολιτική αλλαγή ούτε δείχνει ότι οι ΗΠΑ έχουν σχέδιο εγκατάστασης συγκεκριμένου προσώπου στην ηγεσία της Κούβας. Αντιθέτως, δείχνει μια διοίκηση πρόθυμη να χρησιμοποιήσει υπερβολική ρητορική και πίεση για να επιτύχει στόχους — έναν συνδυασμό ιδεολογικών θέσεων και προσωπικών πολιτικών μαξιμαλισμών που χαρακτηρίζει την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική τη δεδομένη στιγμή. Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον εντείνει την πίεσή της στην κουβανική ηγεσία, αξιοποιεί την οικονομική κρίση και την αποσταθεροποίηση που υφίσταται η χώρα και παράλληλα ενισχύει την επιρροή της στη περιοχή. Ωστόσο, η πλήρης μεταμόρφωση της κουβανικής κυβέρνησης ή η εγκατάσταση ενός Αμερικανού στα πολιτικά ηνία του νησιού παραμένει ένα ακραίο σενάριο — για την ώρα περισσότερο πολιτικός θόρυβος παρά ρεαλιστική πολιτική. Το Δόγμα Monroe και η πολιτική της σφαίρας επιρροήςΤο Δόγμα Monroe το οποίο διατυπώθηκε για πρώτη φορά το 1823, αποτέλεσε θεμελιώδη αρχή για την αμερικανική εξωτερική πολιτική και την ασφάλεια. Αρχικά, στόχευε στην αποτροπή της επαναφοράς της ισπανικής αυτοκρατορίας και στην αποτροπή της Βρετανίας και της Γαλλίας από την ανάληψη ελέγχου των πρώην ισπανικών αποικιών στην Αμερική. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το δόγμα εξελίχθηκε και προσέλαβε μια νέα μορφή: την αποτροπή της προσχώρησης κρατών του Δυτικού Ημισφαιρίου σε εχθρικούς στρατιωτικούς και πολιτικούς συνασπισμούς. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι οι γείτονες της Αμερικής παραμένουν υπό τη σφαίρα επιρροής της, χρησιμοποιώντας οικονομικές κυρώσεις, υπονόμευση ή ακόμα και στρατιωτικές παρεμβάσεις, όπως στην περίπτωση της Κούβας εξηγεί σε άρθρο του ο Anatol Lieven διευθυντής του τμήματος Ευρασίας στο Quincy Institute for Responsible Statecraft. Το Δόγμα Monroe, που υποτίθεται ότι προασπίζεται τα συμφέροντα των κρατών της Αμερικής, συχνά έχει εφαρμοστεί με την εξολόθρευση κυβερνήσεων που δεν εξυπηρετούν τα αμερικανικά συμφέροντα, και έχει οδηγήσει σε επαναλαμβανόμενες καταστάσεις βίας και απολυταρχισμού στην περιοχή. Ένα τρανταχτό παράδειγμα αποτελεί το πραξικόπημα του 1954 στη Γουατεμάλα, το οποίο υποστηρίχθηκε από την αμερικανική κυβέρνηση και τις αμερικανικές εταιρείες, και οδήγησε σε έναν εμφύλιο πόλεμο, με χιλιάδες ανθρώπους να σφαγιάζονται από την στρατιωτική κυβέρνηση που υποστηρίχθηκε από τις ΗΠΑ. Τεράστιος κίνδυνος – Οι ΗΠΑ θα σκορπίσουν ανέμους και θα θερίσουν θύελλεςΗ επιδίωξη της σφαίρας επιρροής δεν είναι χωρίς ρίσκα και παραπλανητικά αποτελέσματα. Όταν μια χώρα προσπαθεί να ελέγξει ή να επιβάλει τη θέλησή της σε άλλες χώρες με τη χρήση στρατιωτικής ή οικονομικής πίεσης, κινδυνεύει να προκαλέσει την αποσταθεροποίηση της περιοχής και να οδηγήσει σε αντίδραση από άλλα κράτη ή ακόμα και από τον λαό των κρατών που υπόκεινται σε αυτές τις πολιτικές. Η ιστορία των αμερικανικών στρατηγικών παρεμβάσεων δείχνει ότι όταν οι ΗΠΑ επέλεξαν την τελευταία επιλογή —δηλαδή την αποστολή στρατευμάτων ή τη στρατιωτική επέμβαση για την υποστήριξη των καθεστώτων τους— τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά. Το Βιετνάμ, το Ιράν το 1979 και το Αφγανιστάν το 2020 είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι η σφαίρα επιρροής δεν διασφαλίζεται πάντα με την άσκηση στρατιωτικής βίας. Ακόμα και όταν οι ΗΠΑ απέτυχαν να εκτελέσουν στρατιωτικές επεμβάσεις, οι προσπάθειές τους να επηρεάσουν την περιοχή μέσω των οικονομικών κυρώσεων και της επιβολής πολιτικών καθεστώτων έφεραν τεράστιες ανθρωπιστικές καταστροφές, όπως φάνηκε στη Γουατεμάλα το 1954