Η κλιματική αλλαγή – ή για να είμαστε πιο ακριβείς η κλιματική κρίση – δεν μεταφράζεται μόνο σε θερμότερα καλοκαίρια και συχνότερες φυσικές καταστροφές, καθώς μια νέα έρευνα του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ) και του WWF Ελλάς δείχνει ότι τα ολοένα πιο έντονα ακραία καιρικά φαινόμενα λειτουργούν ήδη ως μοχλός αναγκαστικού εκτοπισμού. Ads Άνθρωποι χάνουν σπίτια, εισοδήματα και στοιχειώδεις συνθήκες ασφάλειας και, τελικά, αναγκάζονται να μετακινηθούν προς την Ευρώπη – ανάμεσά τους και προς την Ελλάδα.
Η μελέτη, που εκπονήθηκε από τους Κώστα Βλαχόπουλο και Νασρουντίν Νιζάμη (ΕΣΠ), τη Θεοδότα Νάντσου (WWF Ελλάς) και την Εμμανουέλα Δούση (ΕΚΠΑ), στηρίζεται σε μαρτυρίες μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα και το Βέλγιο.
Μέσα από τις αφηγήσεις τους, αναδεικνύεται ότι η κλιματική κρίση δεν είναι απλώς «παράγοντας στο φόντο», αλλά καθοριστικό στοιχείο που επιταχύνει ή και πυροδοτεί την απόφαση της φυγής. Ads Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται η Μεσόγειος, ένας από τους κρισιμότερους μεταναστευτικούς διαδρόμους από την Αφρική και την Ασία, με την Ελλάδα να λειτουργεί ως βασική πύλη εισόδου προς την Ευρώπη.
Η συλλογή στοιχείων πραγματοποιήθηκε την περίοδο Μαρτίου – Μαΐου 2025, με τη συμμετοχή 70 ανθρώπων από 17 χώρες (μεταξύ τους και ένας ανιθαγενής), οι οποίοι σήμερα διαμένουν σε Ελλάδα και Βέλγιο.
Όλοι προέρχονται από περιοχές που θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή, όπως η Νοτιοανατολική Ασία, η υποσαχάρια Αφρική και η Μέση Ανατολή.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι φαινόμενα όπως πλημμύρες, παρατεταμένες ξηρασίες και καύσωνες – που συνδέονται άμεσα με την κλιματική αλλαγή – δεν δρουν μεμονωμένα.
Διασταυρώνονται και «δένουν» με παραδοσιακούς παράγοντες μετανάστευσης, όπως η φτώχεια, οι ένοπλες συγκρούσεις και οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα που οδηγεί στον εκτοπισμό.
Αν και οι συμμετέχοντες ερμηνεύουν με διαφορετικό τρόπο τον ρόλο του κλίματος στη δική τους διαδρομή, τα ευρήματα δείχνουν ξεκάθαρα ότι οι κλιματικές καταστροφές λειτούργησαν, σε πολλές περιπτώσεις, ως το κρίσιμο σημείο καμπής που τους έβγαλε από τη χώρα καταγωγής τους.
Με αυτόν τον τρόπο, η έρευνα αμφισβητεί ευθέως την άποψη ότι οι «κλιματικοί μετανάστες» ανήκουν σε ένα μακρινό μέλλον.
Αντίθετα, τεκμηριώνει ότι το φαινόμενο εξελίσσεται ήδη και ότι άνθρωποι έχουν ήδη φτάσει στην Ευρώπη αναζητώντας πιο ασφαλείς συνθήκες ζωής.
Συνδέοντας τις προσωπικές μαρτυρίες με καταγεγραμμένα κλιματικά γεγονότα, η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη να αναγνωριστεί ο κλιματικός εκτοπισμός ως παρούσα πραγματικότητα και, παράλληλα, να ενισχυθεί η κλιματική δράση στον Παγκόσμιο Νότο, ώστε να αντιμετωπιστούν οι βαθύτερες αιτίες που ωθούν ανθρώπους στην αναγκαστική μετακίνηση.