Πότε αρχίζει και πότε τελειώνει πραγματικά μια ιστορία; υπάρχει άραγε μια σαφής αφετηρία και ένα οριστικό τέλος, ή μήπως πρόκειται για όρια που βάζουμε μόνοι μας; Για παράδειγμα, η ζωή μιας γυναίκας ή μιας πατρίδας, ανάμεσα στα γεγονότα που κουβαλούν στον χρόνο, κρατούν μέσα τους αναμνήσεις, τραύματα αλλά και φωνές ανθρώπων που χάθηκαν. Άνθρωποι που επιμένουν να υπάρχουν στη σκέψη, επηρεάζοντας τον λόγο και τις πράξεις. Αν τους δινόταν ξανά φωνή, ώστε ν’ ακουστούν όσα χάθηκαν στον χρόνο, μήπως τότε θα είχαμε μια πιο καθαρή οπτική των πραγμάτων;
Αυτό ακριβώς επιχειρεί η Marta Sanz (Μαδρίτη, 1967) στο συγκλονιστικό βιβλίο της «Μικρές Κόκκινες Γυναίκες» και το πετυχαίνει. Στόχος της ν’ αναδείξει πως κάθε ανθρώπινη ιστορία κουβαλά τις φωνές εκείνων που έζησαν πριν από εμάς και συνεχίζουν να μας διαμορφώνουν. Μέσα από την πορεία της ηρωίδας του βιβλίου, ζωντανεύει το παρελθόν ενός τόπου σε καιρούς όπου η σιωπή ισοδυναμεί με επιβίωση.
Η Πάουλα φτάνει στο Σαφράν, ένα χωριό με άδειους δρόμους και σπίτια με κλειστά παράθυρα. Η ζέστη του καλοκαιριού την βαραίνει, περπατά με δυσκολία γιατί είναι κουτσή. Νιώθει αόρατα βλέμματα να την παρακολουθούν, χωρίς κανείς να την πλησιάζει.
Σκοπός του ταξιδιού της είναι να βοηθήσει στην ταυτοποίηση των οστών του ομαδικού τάφου από την περίοδο του ισπανικού εμφυλίου. Για τη διαμονή της επιλέγει το πανδοχείο της οικογένειας Μπεάτο. Εκεί, συναντά όλη την οικογένεια συγκεντρωμένη για τα γενέθλια του παππού Χεσούς, που τα χρόνια του αγγίζουν τον αιώνα. Γνωρίζει τους γιους του, τις νύφες του και τον εγγονό του, Νταβίδ, με τον οποίο δημιουργεί μια ερωτική σχέση.
Η Πάουλα αρχίζει να συλλέγει πληροφορίες από παλιά αρχεία και μαρτυρίες ηλικιωμένων. Όταν καταλαβαίνει πως ο αριθμός των αγνοούμενων ξεπερνά κατά πολύ τα οστά που έχουν βρεθεί, είναι πλέον σίγουρη όχι μόνο πως υπάρχουν κι άλλοι ομαδικοί τάφοι αλλά και πως ο καταδότης που ευθύνεται για το θάνατο όλων αυτών των ανθρώπων είναι ένας.
Κάποια στιγμή, ο πατέρας του Νταβίδ αφήνει στο γραφείο της μια παλιά φθαρμένη ατζέντα. Μυστικά, ονόματα και κρυφές πληροφορίες από το σκοτεινό παρελθόν του χωριού αποκαλύπτονται και οδηγούν την Πάουλα στην αλήθεια. Μια αλληλουχία ανατροπών και απρόσμενων εξελίξεων επιβεβαιώνει ότι υπάρχουν άνθρωποι που τη θεωρούν απειλή. Είναι όμως δυνατόν να ισχύει κάτι τέτοιο σε βαθμό που να κινδυνεύει ακόμη και η ζωή της;
Η ιστορία αποκαλύπτεται σταδιακά μέσα από διαφορετικές αφηγηματικές φωνές. Υπάρχουν κεφάλαια όπου η Πάουλα, μέσα από επιστολές στη φίλη της Λουθ, περιγράφει όσα ζει και αισθάνεται: μοναξιά, έρωτα, φόβο. Σε άλλα πάλι, είναι η Λουθ αυτή που προσπαθεί να βάλει σε τάξη όσα διαβάζει μέσα από τις εκμυστηρεύσεις της Πάουλα, με σκοπό να την καταλάβει και να τη στηρίξει.
Συναντάμε και κεφάλαια που ο τίτλος τους μας προτρέπει “διαβάστε αργά” απαιτώντας την προσοχή και τον σεβασμό μας. Εδώ ακούγονται οι φωνές των θυμάτων αυτής της κτηνωδίας και η κάθε μία προσθέτει τη δική της μικρή μαρτυρία. Περιγραφές γεμάτες ένταση που αφηγούνται συλλήψεις, εκτελέσεις, ομαδικούς τάφους.
Αποκαλύπτουν τους εξευτελισμούς, τους βιασμούς και τις δολοφονίες γυναικών μόνο και μόνο επειδή θεωρήθηκαν “κόκκινες” και απαιτούν να ειπωθούν τα ονόματα τους, όπως και αυτά των δολοφόνων τους, που μένουν ακόμη ατιμώρητοι.
Η Μάρτα Σάνθ αξίζει να “διαβαστεί αργά”. Με πένα εξαιρετικά δυνατή, γράφει ένα πολυεπίπεδο μυθιστόρημα. Kάθε σελίδα ξεδιπλώνεται ως μια συγκλονιστικά ζωντανή εικόνα. Σκιαγραφεί την ιστορία ενός τόπου αναδεικνύοντας το “τραύμα” του ισπανικού εμφυλίου και της δικτατορίας του Φράνκο. Μια εποχή σημαδεμένη από φόβο, σιωπή αλλά και αντίσταση με τη συλλογική μνήμη να παραμένει ζωντανή και ανεξίτηλη.
Όταν οι μνήμες και οι πληγές επιμένουν να ζούνε μέσα μας, πόσο εύκολο είναι να συμφιλιωθούμε με το παρελθόν;
Τελικά, μπορεί να υπάρξει ποτέ οριστικό τέλος;
ΜΙΚΡΕΣ ΚΟΚΚΙΝΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ / Marta Sanz
Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος / Εκδόσεις: Carnivora