Σε μια εποχή διαρκούς διάσπασης της προσοχής μας από ειδοποιήσεις και αέναου scrolling, η ανάγνωση βιβλίων μοιάζει συχνά με πολυτέλεια. Κι όμως, το διάβασμα παραμένει μία από τις πιο απλές, προσιτές και αποτελεσματικές πρακτικές αυτοφροντίδας: ηρεμεί τον νου, καλλιεργεί την ενσυναίσθηση, ενισχύει τη συγκέντρωση και –σύμφωνα με έρευνες– συμβάλλει στη μείωση του στρες και στη βελτίωση του ύπνου.
Παρ’ όλα αυτά, σχεδόν ένας στους τέσσερις ενήλικες στις ΗΠΑ δηλώνει ότι δεν διάβασε ούτε ένα βιβλίο μέσα σε έναν χρόνο.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι «δεν αγαπάμε τα βιβλία». Είναι ότι δεν βρίσκουμε χώρο γι’ αυτά. Ακολουθούν οκτώ ρεαλιστικοί τρόποι για να επανεντάξουμε την ανάγνωση στην καθημερινότητα, χωρίς ενοχές και χωρίς εξιδανικεύσεις, όπως τους δημοσιεύει το περιοδικό Time.
Η ιδέα ότι το διάβασμα πρέπει να είναι απαιτητικό συχνά λειτουργεί αποτρεπτικά. Αντί για ογκώδη μυθιστορήματα, οι συλλογές διηγημάτων ξεκινήστε με βιβλία πιο μικρά και θέματα που σας ενδιαφέρουν, έστω κι αν πρόκειται για δημοσιογραφική έρευνα. Μικρά κείμενο δημιουργούν αίσθηση ολοκλήρωσης και βοηθούν στην εγκαθίδρυση μιας συνήθειας.
Η παρακολούθηση της αναγνωστικής μας πορείας λειτουργεί ενθαρρυντικά. Ένα απλό αρχείο, ένα τετράδιο ή μια εφαρμογή καταγραφής βιβλίων μπορεί να αποκαλύψει μοτίβα: τι διαβάζεται εύκολα, τι εγκαταλείπουμε, τι μας ενθουσιάζει πραγματικά. Το διάβασμα παύει να είναι αφηρημένη πρόθεση και γίνεται ορατή εμπειρία.
Οι θεματικές λίστες, οι στόχοι που βάζουμε για τα βιβλία που θέλουμε να διαβάσουμε λειτουργήσουν σαν παιχνίδι. Μας ωθούν να βγούμε από τη ζώνη αδράνειας και να ανακαλύψουμε συγγραφείς ή είδη που δεν θα επιλέγαμε αυθόρμητα. Δεν είναι θέμα ανταγωνισμού, αλλά δημιουργικής περιέργειας.
Δεν χρειάζονται υπερφιλόδοξες δεσμεύσεις. Δέκα ή δεκαπέντε λεπτά την ημέρα αρκούν για να δημιουργηθεί χώρος για ανάγνωση. Κάποιοι προτιμούν σελίδες, άλλοι χρόνο. Το σημαντικό είναι η σταθερότητα, όχι η ποσότητα.
Η ανάγνωση δεν περιορίζεται στο έντυπο βιβλίο. Τα e-books και τα audiobooks επιτρέπουν την αξιοποίηση «νεκρού χρόνου»: μετακινήσεις, περπάτημα, δουλειές του σπιτιού. Και ναι, η ακρόαση ενός audiobook είναι βιβλιοφιλία με διαφορετικό, αλλά εξίσου δημιουργικό τρόπο.
Όπως δεν βλέπουμε πάντα την ίδια σειρά, έτσι και τα βιβλία μπορούν να συνυπάρχουν. Ένα δοκίμιο, ένα μυθιστόρημα και ένα audiobook μπορούν να καλύψουν διαφορετικές διαθέσεις. Έτσι αποφεύγεται η κόπωση και μειώνεται το «τι να διαβάσω τώρα;».
Η ανάγνωση είναι κατεξοχήν μοναχική πράξη, αλλά συχνά η παρέα δίνει κίνητρα. Λέσχες βιβλίου, βιβλιοθήκες, ομάδες στα social media ή απλές συζητήσεις με φίλους δημιουργούν αίσθηση συμμετοχής και ανταλλαγής. Ένα καλό βιβλίο γίνεται καλύτερο όταν το μοιράζεσαι.
Ίσως το πιο απελευθερωτικό βήμα: δεν χρειάζεται να τελειώνουμε κάθε βιβλίο. Αν κάτι δεν μας αγγίζει, δεν μας αφορά ή μας κουράζει, το αφήνουμε. Το διάβασμα δεν είναι αγγαρεία ούτε ηθικό καθήκον. Είναι επιλογή.
Η ανάγνωση –ιδίως η λογοτεχνία– μας επιτρέπει να μπούμε στη θέση του άλλου, να βιώσουμε διαφορετικές ζωές και να καλλιεργήσουμε κριτική σκέψη. Σε έναν κόσμο ταχύτητας και επιφανειακής πληροφορίας, το βιβλίο προσφέρει βάθος, χρόνο και εσωτερικότητα. Όχι ως αντίσταση στην τεχνολογία, αλλά ως παράλληλο βίωμα.