Το 1958, όταν η Βραζιλία κέρδισε το Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA ανδρών στη Σουηδία, με τον Πελέ να είναι τότε μόλις 17 χρονών, η ομάδα έμενε σε ένα ξενοδοχείο της επαρχίας και ταξίδευε με τρένο ή λεωφορείο για να αγωνιστεί σε μικρά στάδια σε πόλεις όπως η Ουντεβάλα και το Γκέτεμποργκ.
Η προσέλευση των φιλάθλων ήταν αρκετά χαμηλή για αυτό το τουρνουά 16 ομάδων. Το ίδιο ίσχυε και για τον οικολογικό αντίκτυπο της διοργάνωσης, ειδικά σε σύγκριση με το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026, στο οποίο θα συμμετάσχουν 48 ομάδες και εκατομμύρια φιλάθλοι θα ταξιδέψουν σε όλη τη Βόρεια Αμερική.
Τα παραπάνω επισημαίνει αρχικά σε άρθρο του στο The Conversation ο Daniel Svensson, Λέκτορας Διοίκησης Αθλητισμού στο Πανεπιστήμιο του Μάλμε, διατυπώνοντας την άποψη πως ενώ η παγκόσμια απήχηση του ποδοσφαίρου συχνά επισημαίνεται ως κάτι θετικό που ενώνει τον κόσμο, το όμορφο αυτό άθλημα κινδυνεύει να έχει μάλλον αρνητικές επιπτώσεις στον πλανήτη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό οφείλεται εν μέρει στα φιλόδοξα σχέδια επέκτασης σχεδόν κάθε πτυχής του ποδοσφαίρου στο υψηλότερο επίπεδο – περισσότερα χρήματα, περισσότεροι αγώνες, περισσότερα τουρνουά, περισσότεροι οπαδοί – που έχουν επιταχυνθεί τις τελευταίες δεκαετίες.
Αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μια θετική εξέλιξη για όσους απολαμβάνουν το ποδόσφαιρο, αλλά έχει και κάποιες προβληματικές συνέπειες, συνεχίζει.
Όπως εξηγεί, η επέκταση των διεθνών διοργανώσεων, για παράδειγμα, έχει οδηγήσει σε αύξηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα από τα ταξίδια που σχετίζονται με το ποδόσφαιρο, καθώς οι ομάδες, οι οπαδοί και οι εκπρόσωποι των μέσων ενημέρωσης ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο για να παρακολουθήσουν τους αγώνες.
Διαβάστε επίσης: «Η μπάλα σε λάθος πόδια» / Ο Δημήτρης Ραπίδης για το «sportswashing», το «no politica» και την εργαλειοποίηση του ποδοσφαίρου
Ποδόσφαιρο: Η εξάρτηση από την οικονομία των ορυκτών καυσίμων
Μια πρόσφατη μελέτη εκτίμησε ότι, ως μέρος του αυξανόμενου οικολογικού αποτυπώματος του διεθνούς αθλητισμού, το παγκόσμιο ποδόσφαιρο έχει πλέον ένα αποτύπωμα άνθρακα παρόμοιο με αυτό της Αυστρίας, υπογραμμίζει ο ίδιος.
Έτσι, ο ολοένα και αυξανόμενος αριθμός διεθνών αγώνων, αποτελεί πρόκληση τόσο για την υγεία των παικτών όσο και για την υγεία του πλανήτη.
Όλα αυτά τα ζητήματα οδηγούν βέβαια στο ίδιο συμπέρασμα: προτεραιότητα στο κέρδος και την ανάπτυξη έναντι των ανθρώπων και του πλανήτη, αλλά και εξάρτηση από την οικονομία των ορυκτών καυσίμων.
Η πλούσια σε πετρέλαιο Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, κατηγορείται συχνά για «sportswashing», αλλά ορίστηκε ως διοργανώτρια χώρα του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2034 και συνεχίζει να επενδύει στην αγγλική Premier League. Το Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA του 2022 στο πλούσιο σε πετρέλαιο Κατάρ επικρίθηκε για τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο των νέων σταδίων, των νέων υποδομών και της χρήσης συστημάτων ψύξης στην ακραία ζέστη.
Επίσης, όπως υπενθυμίζει ο λέκτορας στο άρθρο του, υπάρχει και η συμφωνία χορηγίας της FIFA με την Aramco, μια εταιρεία που εκτιμάται ότι είναι υπεύθυνη για το 4% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από το 1965. Όλα αυτά είναι ισχυρά σημάδια ότι η ανάπτυξη της οικονομίας του ποδοσφαίρου με βάση τα ορυκτά καύσιμα έχει κανονικοποιηθεί.
Ορισμένοι υποστηρικτές και ομάδες εκστρατείας επικρίνουν αυτή την εξέλιξη εδώ και αρκετό καιρό. Αλλά πώς ανταποκρίνεται το ίδιο το ποδόσφαιρο και οι θεσμοί του;
Πρόσφατα, η FIFA ανακοίνωσε τη δημιουργία του δικού της «βραβείου ειρήνης» για να αναγνωρίσει όσους «ενώνουν τους ανθρώπους, φέρνοντας ελπίδα στις μελλοντικές γενιές». Ωστόσο, ενώ αυτή η φιλοδοξία μπορεί να ακούγεται αξιοθαύμαστη, οι ενέργειες του παγκόσμιου ποδοσφαίρου υποδηλώνουν το αντίθετο.
Αντί να φέρνει ελπίδα, το ποδόσφαιρο επιταχύνει την κλιματική αλλαγή μέσω της προβληματικής εξάρτησής του από χορηγίες που προέρχονται από ορυκτά καύσιμα. Έρευνες δείχνουν ότι ο αθλητισμός αυτός επιδεικνύει επίσης μια σαφή έλλειψη υποστήριξης προς τις χώρες που πλήττονται πιο σοβαρά από την κλιματική αλλαγή.
Ποδόσφαιρο και βιωσιμότητα: Υπάρχουν και «φωτεινά» παραδείγματα
Υπάρχουν όμως και ορισμένοι σύλλογοι που καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να αντιμετωπίσουν με σοβαρότητα το ζήτημα της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Οι σύλλογοι FC Porto, Real Betis και Malmö FF συμμετέχουν στο πρόγραμμα «Free Kicks», το οποίο απαιτεί από τους συλλόγους να αξιολογούν τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις σε τομείς όπως η εξοικονόμηση ενέργειας και η χρήση πόρων.
Το έργο τους δείχνει ότι είναι δυνατό να συνδυαστεί το ποδόσφαιρο υψηλού επιπέδου με βιώσιμες πρακτικές και καλή διακυβέρνηση. Και αν η FIFA θέλει πραγματικά να δώσει ελπίδα στις μελλοντικές γενιές, ίσως θα πρέπει να μάθει από ορισμένους που έχουν κάνει ακριβώς αυτό.
Η μείωση του μεγέθους και της συχνότητας των μεγάλων διεθνών εκδηλώσεων θα ήταν μια καλή αρχή. Το ίδιο θα ήταν και η οργάνωση των αγώνων με τέτοιο τρόπο ώστε να ελαχιστοποιείται το ανθρακικό τους αποτύπωμα.
«Αν όλα αυτά σημαίνουν αποδοχή της επιβράδυνσης της επέκτασης του παγκόσμιου ποδοσφαίρου σε μια προσπάθεια να γίνει πιο βιώσιμο, θα ήταν πραγματικά τόσο κακό», αναρωτιέται ο Daniel Svensson.
«Σε τελική ανάλυση, όσοι είδαν τον 17χρονο Πελέ στη Σουηδία το 1958 δεν γνώριζαν την επερχόμενη κλιματική κρίση. Αλλά το ποδόσφαιρο που παρακολουθούσαν τότε ήταν πολύ πιο συμβατό με τη βιώσιμη ανάπτυξη από ό,τι είναι σήμερα», καταλήγει το άρθρο.