Σε διπλωματικό πυρετό εξακολουθεί να βρίσκεται η Μέση Ανατολή, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να έχει διανείμει σε συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών – ανάμεσά τους και το Ισραήλ – προσχέδιο συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν, την ώρα που η εύθραυστη εκεχειρία απειλείται από νέα στρατιωτικά επεισόδια και αμοιβαίες προειδοποιήσεις. Ads Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η πρωτοβουλία του Αμερικανού προέδρου αποσκοπεί στην επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων και στην αποτροπή νέας κλιμάκωσης που θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα κάθε προσπάθεια συμφωνίας. Ads Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, Μοχάμαντ Ισάκ Νταρ, αναμένεται να μεταβεί άμεσα στην Ουάσινγκτον για συνάντηση με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο. Ads Το παρασκήνιο των διαβουλεύσεων εξελίσσεται ενώ συνεχίζονται οι στρατιωτικές εντάσεις στον Περσικό Κόλπο. Ads Την Πέμπτη, το Ιράν εξαπέλυσε επίθεση εναντίον αμερικανικής βάσης στο Κουβέιτ, ως απάντηση στα αμερικανικά πλήγματα σε εγκαταστάσεις που η Ουάσινγκτον χαρακτήρισε κέντρο επιχειρήσεων ιρανικών drones κοντά στα Στενά του Ορμούζ.
Παρά τη νέα ένταση, οι έμμεσες επαφές ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν συνεχίζονται με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν και του Κατάρ, αν και η κατάσταση θεωρείται εξαιρετικά εύθραυστη.
Διπλωματικές πηγές προειδοποιούν ότι ακόμη και ένα περιορισμένο επεισόδιο στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατάρρευση της εκεχειρίας που ισχύει από τις 8 Απριλίου.
Τι αναφέρει το «σχέδιο» Τραμπ
Το σχέδιο που έχει διακινηθεί δεν διαφέρει ουσιαστικά από εκείνο που κυκλοφορεί τις τελευταίες ημέρες στη Μέση Ανατολή.
Προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ για τη διεθνή εμπορική ναυσιπλοΐα, την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια και την αποδέσμευση έως και 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.
Στόχος της συμφωνίας είναι η αποκατάσταση της εμπορικής κίνησης στα προπολεμικά επίπεδα μέσα σε διάστημα 30 ημερών, ενώ παράλληλα θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις διάρκειας έως 60 ημερών για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.
Οι συνομιλίες αναμένεται να περιλαμβάνουν ζητήματα όπως τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, προσωρινή αναστολή νέου εμπλουτισμού και αυξημένη εποπτεία από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας.
Η Κίνα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, πιέζει ώστε οποιαδήποτε συμφωνία επιτευχθεί να επικυρωθεί και από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Ωστόσο, το περιεχόμενο της πρότασης προκαλεί έντονο προβληματισμό στο Ισραήλ, καθώς δεν προβλέπει άμεσες και δεσμευτικές παραχωρήσεις από το Ιράν στο πυρηνικό ζήτημα, ενώ συνδέει τη μόνιμη κατάπαυση του πυρός και με τον Λίβανο.
Τι κάνει εν τω μεταξύ η Τεχεράνη
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη φέρεται να διαπραγματεύεται ξεχωριστή συμφωνία με το Ομάν για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, επιδιώκοντας την επιβολή τελών διέλευσης μέσω «υπηρεσιών πλοήγησης».
Το ενδεχόμενο αυτό προκάλεσε την οργή του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος απείλησε ανοιχτά το Ομάν λέγοντας ότι θα το «ανατινάξει» αν προχωρήσει σε συμφωνία με το Ιράν που θα περιλαμβάνει διόδια στα Στενά.
Οι δηλώσεις του προκάλεσαν έντονη αναστάτωση στο Μουσκάτ, με διπλωματικές πηγές να αναφέρουν ότι ανώτεροι αξιωματούχοι του Ομάν εμφανίστηκαν σοκαρισμένοι και εξοργισμένοι από την αμερικανική ρητορική.
Παράλληλα, το Ομάν – που θεωρείται βασικός μεσολαβητής στην περιοχή – φαίνεται να απορρίπτει τόσο την επιβολή διοδίων όσο και οποιονδήποτε υπερβολικό ιρανικό έλεγχο στη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Στο μεταξύ, οι Φρουροί της Επανάστασης επανέλαβαν ότι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του ιρανικού ναυτικού. Σε ανακοίνωσή τους ανέφεραν ότι μέσα σε ένα 24ωρο δόθηκε άδεια διέλευσης σε 26 εμπορικά πλοία και πετρελαιοφόρα, ξεκαθαρίζοντας ότι κάθε πλοίο οφείλει να ζητά προηγουμένως άδεια από τις ιρανικές αρχές.
Οι Φρουροί της Επανάστασης αποκάλυψαν επίσης ότι παρενέβησαν για να εμποδίσουν τέσσερα πλοία που επιχείρησαν να περάσουν από τα Στενά με απενεργοποιημένους τους πομποδέκτες εντοπισμού. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, δύο ακινητοποιήθηκαν και δύο αναγκάστηκαν να αλλάξουν πορεία.
Η κρίση έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει και τις διεθνείς αγορές, με τις τιμές του πετρελαίου να καταγράφουν άνοδο 2%, αν και παραμένουν κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Επαφές στη Μόσχα
Στη Μόσχα, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αλί Μπαγκερί, επανέλαβε ότι η Τεχεράνη απαιτεί την αποδέσμευση των παγωμένων κεφαλαίων της χωρίς όρους ή περιορισμούς.
Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ προχώρησαν σε νέες κυρώσεις κατά της νεοσύστατης Ιρανικής Αρχής Στενών του Περσικού Κόλπου, η οποία δημιουργήθηκε για να διαχειρίζεται τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ.
Τι λέει ο Χαμενεΐ
Μέσα στο Ιράν, πάντως, αυξάνονται οι αντιδράσεις για τη στρατηγική διαπραγμάτευσης με τον Τραμπ.
Ο ανώτατος ηγέτης της χώρας, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, κάλεσε την πολιτική ηγεσία να αποτρέψει εσωτερικούς διχασμούς και να επικεντρωθεί στα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πληθυσμός.
Σε δήλωσή του κατηγόρησε τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ότι επιδιώκουν να «γονατίσουν» το Ιράν μέσω πολέμου, οικονομικής πίεσης και πολιτικής αποσταθεροποίησης. «Το τυφλό σχέδιο του εχθρού είναι να δημιουργήσει διχασμό και καταστροφή για να αντισταθμίσει τις στρατιωτικές του ήττες», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Την ίδια στιγμή, η Διεθνής Αμνηστία κατήγγειλε νέο κύμα καταστολής στο εσωτερικό του Ιράν, αναφέροντας ότι περισσότεροι από 6.000 άνθρωποι έχουν συλληφθεί από την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών επιχειρήσεων στα τέλη Φεβρουαρίου.
Σύμφωνα με την οργάνωση, ανάμεσα στους συλληφθέντες βρίσκονται διαδηλωτές, δημοσιογράφοι, δικηγόροι, υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πολιτικοί αντιφρονούντες και μέλη εθνοτικών και θρησκευτικών μειονοτήτων.
Τι ισχυρίστηκε το Axios
Νωρίτερα την Πέμπτη, πληροφορίες του Axios ανέφεραν ότι Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές έχουν ήδη καταλήξει σε συμφωνία για ένα μνημόνιο κατανόησης διάρκειας 60 ημερών, το οποίο προβλέπει παράταση της εκεχειρίας και έναρξη επίσημων συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Ωστόσο, το σχέδιο δεν έχει ακόμη λάβει την τελική έγκριση του Ντόναλντ Τραμπ, με Αμερικανούς αξιωματούχους να αναφέρουν ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ ζήτησε λίγες ημέρες προκειμένου να εξετάσει τις τελικές λεπτομέρειες πριν δώσει το «πράσινο φως».
Αν τελικά υπογραφεί, θα πρόκειται για τη σημαντικότερη διπλωματική εξέλιξη από την έναρξη του πολέμου, αν και οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν ότι θα απαιτηθούν ακόμη δύσκολες και εντατικές διαπραγματεύσεις για μια οριστική συμφωνία γύρω από τις αμερικανικές απαιτήσεις στο πυρηνικό ζήτημα.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το προσχέδιο προβλέπει ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ χωρίς διόδια ή παρεμβάσεις, ενώ το Ιράν θα πρέπει μέσα σε 30 ημέρες να απομακρύνει τυχόν νάρκες από την περιοχή.
Παράλληλα, ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός αναμένεται να αρθεί σταδιακά, ανάλογα με την αποκατάσταση της εμπορικής κίνησης στη θαλάσσια οδό.
Το μνημόνιο περιλαμβάνει επίσης ιρανική δέσμευση ότι η χώρα δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου, ενώ οι πρώτες διαπραγματεύσεις θα επικεντρωθούν στη διαχείριση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου και στο μέλλον του προγράμματος εμπλουτισμού της Τεχεράνης.
Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να συζητήσουν την πιθανή χαλάρωση κυρώσεων, καθώς και την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, ενώ στο τραπέζι βρίσκεται και μηχανισμός για τη διευκόλυνση της αποστολής ανθρωπιστικής βοήθειας και βασικών αγαθών προς το Ιράν.