Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ το θεωρούσε απαραίτητο μέρος της καθημερινότητάς του. Μετά από ένα πλούσιο γεύμα και ένα πούρο, ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας συνήθιζε να αποσύρεται για μια απογευματινή σιέστα. Ίσως αυτό το κομμάτι της ρουτίνας του να αξίζει πράγματι να το μιμηθούμε.
Ο ύπνος μέσα στη μέρα θεωρείται συχνά προνόμιο των εργαζομένων σε βάρδιες ή, πιο χαρακτηριστικά, των γατών. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι και οι εργαζόμενοι γραφείου μπορούν να ωφεληθούν σημαντικά. Μια μελέτη του 2023 διαπίστωσε ότι όσοι κοιμήθηκαν για λίγο μέσα στην ημέρα ξύπνησαν με βελτιωμένη διάθεση, μεγαλύτερη εγρήγορση και καλύτερη μνήμη.
Τα οφέλη δεν περιορίζονται μόνο στη λειτουργία του εγκεφάλου που μοιάζει να κάνει μικρή επανεκκίνηση. Μελέτη της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ το 2007 έδειξε ότι υγιείς ενήλικες που κοιμόντουσαν συστηματικά το μεσημέρι είχαν 37% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρδιακές παθήσεις σε σύγκριση με όσους δεν κοιμόντουσαν. Άλλη έρευνα, που δημοσιεύθηκε το 2003, υποστήριξε ότι η συνήθεια του σύντομου ύπνου μπορεί ακόμη και να επιβραδύνει τη συρρίκνωση του εγκεφάλου με την ηλικία, παρατείνοντας τη γνωστική λειτουργία.
Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι η διάρκεια. Οι ειδικοί στον ύπνο συμφωνούν ότι η ιδανική σιέστα διαρκεί μεταξύ 10 και 30 λεπτών. Η NASA, σε μελέτη του 1994, διαπίστωσε ότι ένας ύπνος διάρκειας 26 λεπτών βελτίωσε σημαντικά την απόδοση και την εγρήγορση των πιλότων. Αντίθετα, αν κάποιος κοιμηθεί περισσότερο, εισέρχεται στα βαθύτερα στάδια του κύκλου ύπνου των 90 λεπτών, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει αίσθημα νωθρότητας και σύγχυσης κατά το ξύπνημα. Επιπλέον, ένας μεγάλος μεσημεριανός ύπνος μπορεί να δυσκολέψει την έλευση του νυχτερινού ύπνου.
Οι παρατεταμένοι και συχνοί μεσημεριανοί ύπνοι μπορεί να έχουν ακόμη και αρνητικές συνέπειες. Ανάλυση του 2016 έδειξε ότι οι καθημερινοί ύπνοι άνω της μίας ώρας συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη και καρδιαγγειακών προβλημάτων. Παράλληλα, μελέτη του 2023 με 1.400 συμμετέχοντες εντόπισε σύνδεση μεταξύ των συχνών, μεγάλης διάρκειας ύπνων και αυξημένου κινδύνου εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ. Σε αυτό το πλαίσιο, το ξυπνητήρι αναδεικνύεται σε απαραίτητο εργαλείο για όσους θέλουν να αποκομίσουν τα οφέλη χωρίς τις παρενέργειες, γράφει ο Economist.
Ορισμένοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος είναι βιολογικά προγραμματισμένος να κοιμάται δύο φορές την ημέρα. Επικαλούνται τη φυσική μείωση της εγρήγορσης που παρατηρείται μετά το μεσημέρι, αποτέλεσμα των διακυμάνσεων του κιρκάδιου ρυθμού, του εσωτερικού «ρολογιού» του σώματος. Έρευνες που δείχνουν ότι οι σύντομοι ύπνοι δεν διαταράσσουν τον νυχτερινό ύπνο ενισχύουν αυτή την άποψη. Ωστόσο, ακόμη και σε πολιτισμούς όπου ο μεσημεριανός ύπνος είναι κοινός, οι άνθρωποι εξακολουθούν να χρειάζονται τις συνιστώμενες επτά ώρες νυχτερινού ύπνου.
Στο βιβλίο του «Why We Sleep» (Γιατί κοιμόμαστε), ο νευροεπιστήμονας Μάθιου Γουόκερ θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιες είναι οι συνέπειες για την υγεία από την εγκατάλειψη του διφασικού ύπνου, δηλαδή της πρακτικής κατανομής του ύπνου σε δύο περιόδους μέσα στο 24ωρο; Πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν την έντονη νύστα που εμφανίζεται μετά το μεσημεριανό γεύμα, αλλά λίγοι υποκύπτουν σε αυτήν. Στη σύγχρονη εργασιακή πραγματικότητα, οι περισσότεροι εργαζόμενοι δεν έχουν τη δυνατότητα να κάνουν ένα συνειδητό διάλειμμα για ύπνο. Αντί γι’ αυτό, βιώνουν συχνά μικρο-ύπνους, στιγμιαίες απώλειες συνείδησης διάρκειας λίγων δευτερολέπτων. Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι οι πολύ σύντομοι ύπνοι κάτω των πέντε λεπτών δεν έχουν ουσιαστικά οφέλη.
Ο καφές αποτελεί την πιο συνηθισμένη λύση για τη μεσημεριανή κόπωση. Ωστόσο, ο συνδυασμός καφέ και σύντομου ύπνου — γνωστός ως «nappuccino» — μπορεί να είναι ακόμη πιο αποτελεσματικός. Μελέτη του 2008 έδειξε ότι οι σύντομοι ύπνοι βελτιώνουν περισσότερο την εγρήγορση και τη μνήμη από την καφεΐνη. Νεότερη έρευνα υποστηρίζει ότι ένας σύντομος μεσημεριανός ύπνος μπορεί ακόμη και να αντιστρέψει τις επιπτώσεις μιας κακής
«Η ανάπαυση στη μέση της ημέρας αναζωογονούν το ανθρώπινο σώμα πολύ περισσότερο από μια μεγάλη νύχτα», έγραφε ο Τσόρτσιλ στην αυτοβιογραφία του. Οι σύγχρονοι επιστήμονες ίσως να μην συμφωνούν πλήρως με αυτή τη διατύπωση. Ωστόσο, αν υπάρχει χρόνος για έναν σύντομο μεσημεριανό ύπνο, τα οφέλη του είναι πραγματικά. Το μόνο που χρειάζεται είναι σωστό timing και ένα ξυπνητήρι.