Οι ΗΠΑ και το Ιράν κατέληξαν σε συμφωνία που μπορεί να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου, με πολλά σημεία να παραμένουν ανοιχτά και όλες τις πλευρές να διεκδικούν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Αν και παραμένει σε προκαταρκτικό στάδιο, η συμφωνία σηματοδότησε τη μεγαλύτερη πρόοδο προς την επίλυση της σύγκρουσης, που έχει στοιχίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους και έχει αναστατώσει τις αγορές ενέργειας από τότε που ξεκίνησε με τις κοινές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον Φεβρουάριο.
«Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει πλέον ολοκληρωθεί. Συγχαρητήρια σε όλους», έγραψε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανήμερα των 80ών γενεθλίων του.
«Εγκρίνω το πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης και, ταυτόχρονα, την άμεση άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Ας ρεύσει το πετρέλαιο!», πρόσθεσε ο αρχηγός του αμερικανικού κράτους, που διευκρίνισε, κατόπιν, πως η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια αρτηρία θα ξανανοίξει «μόλις υπογραφεί η συμφωνία», κάτι που αναμένεται να γίνει την Παρασκευή 19 Ιουνίου.
Η συμφωνία μεταξύ των δύο κυβερνήσεων προβλέπει «το άμεσο τέλος του πολέμου και των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου», δήλωσε από την πλευρά του στην ιρανική κρατική τηλεόραση ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπαντί.
Στο τραπέζι των συνομιλιών θα τεθούν τέσσερα βασικά ζητήματα: η πλήρης άρση των κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν -είτε πρόκειται για μονομερείς πρωτογενείς είτε για δευτερογενείς κυρώσεις-, το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, η οικονομική της ανασυγκρότηση και ανάπτυξη, καθώς και η δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης που θα διασφαλίζει την τήρηση των συμφωνηθεισών δεσμεύσεων.
Παράλληλα, το ιρανικό πρακτορείο Mehr μετέδωσε ένα κείμενο που παρουσίασε ως «μνημόνιο συνεννόησης» και πρωτόκολλο 14 σημείων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Σύμφωνα με αυτό, προβλέπεται η αποδέσμευση 24 δισ. δολαρίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια της 60ήμερης διαπραγματευτικής περιόδου. Από το ποσό αυτό, το ήμισυ φέρεται θα διατεθεί στο Ιράν προτού ακόμη ξεκινήσουν οι συνομιλίες.
Ως τελευταία φερόμενη διαρροή από το κείμενο συμφωνίας είναι η επιβολή τελών στα Στενά του Ορμούζ που θα καταβάλλεται στο Ιράν, αναφέρει δημοσίευμα ιρανικών ΜΜΕ.
Σύμφωνα δε με το Iran International, το σχέδιο προβλέπει την αναστολή των κυρώσεων επί του ιρανικού πετρελαίου, των πετροχημικών προϊόντων και των συναφών εξαγωγών, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να έχει πλήρη πρόσβαση στα έσοδα που θα προκύψουν. Περιλαμβάνει, επίσης, την απαίτηση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους να υποβάλουν σχέδια ανασυγκρότησης για το Ιράν, συνολικής αξίας τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Oι συγκεκριμένες πληροφορίες δεν έχουν μέχρι στιγμής επιβεβαιωθεί επίσημα.
Σύμφωνα με πρώτες εκτιμήσεις του Reuters και του Associated Press, η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν δεν αποτυπώνει μια ξεκάθαρη νίκη για την Ουάσιγκτον, αλλά μάλλον ένα μεικτό αποτέλεσμα με συμβιβασμούς και κέρδη.
Από τη μία πλευρά, οι ΗΠΑ φαίνεται να πετυχαίνουν έναν άμεσο στόχο, με την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης και την απεμπλοκή από έναν δαπανηρό και πολιτικά αντιδημοφιλή πόλεμο, ενώ παράλληλα η σταθεροποίηση συμβάλλει και στη μείωση των πιέσεων στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει το Reuters, η συμφωνία δεν φαίνεται να ικανοποιεί πλήρως τους αρχικούς στρατηγικούς στόχους της Ουάσιγκτον, καθώς κρίσιμα ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και η περιφερειακή του επιρροή παραμένουν ανοιχτά, κάτι που ενδέχεται να αφήνει τις ΗΠΑ σε λιγότερο ευνοϊκή θέση από πριν. Αντίστοιχα, το Associated Press τονίζει πως πρόκειται περισσότερο για ένα πλαίσιο προσωρινής κατανόησης παρά για οριστική συμφωνία, με τις πιο δύσκολες πτυχές να μετατίθενται σε επόμενες διαπραγματεύσεις. Συνολικά, η εικόνα που προκύπτει είναι ότι οι ΗΠΑ κερδίζουν χρόνο και σταθερότητα, αλλά όχι μια ολοκληρωμένη στρατηγική επικράτηση.
Το Ιράν επιβιώνει και διαπραγματεύεται αλλά δεν επικρατεί στρατηγικά, επισημαίνει μια ανάλυση του Atlantic Council. Παρότι η Τεχεράνη υπέστη σημαντική στρατιωτική και οικονομική φθορά από τη σύγκρουση, κατάφερε να αποφύγει την κατάρρευση του καθεστώτος και να διατηρήσει βασικά στοιχεία ισχύος της.
Η ίδια ανάλυση σημειώνει ότι το Ιράν εισέρχεται στη συμφωνία με μειωμένη ισχύ, κυρίως σε σχέση με τα στρατιωτικά και οικονομικά πλήγματα που έχει υποστεί. Ωστόσο, η Τεχεράνη έχει δημιουργήσει το δικό της «αντίβαρο» ασκώντας διεθνή πίεση μέσα από τα Στενά του Ορμούζ και τον αποκλεισμό τους.
Επίσης, σύμφωνα με σημερινό δημοσίευμα του Ιράν, υπάρχουν ισχυρές αντιδράσεις από συντηρητικούς κύκλους, οι οποίοι θεωρούν ότι η Τεχεράνη υποχώρησε χωρίς να εξασφαλίσει πλήρη άρση των κυρώσεων και σαφείς εγγυήσεις.
«Το γεγονός ότι λένε ότι κερδίσαμε και ότι η Αμερική υποχώρησε είναι ένα κατάφωρο ψέμα», δήλωσε ο Ιρανός βουλευτής Καμράν Γκαζανφάρι. Ο Μεϊσάμ Νίλι, διευθύνων σύμβουλος της Rajanews και κουνιάδος του σκληροπυρηνικού πρώην προέδρου Εμπραχίμ Ραΐσι, χαρακτήρισε τη συμφωνία που βρίσκεται στο τραπέζι ως καταστροφική συνθηκολόγηση. Προέτρεψε τους Ιρανούς να μη μείνουν αδρανείς, μεταδίδει το βρετανικό μέσο ενημέρωσης.
Η κυβέρνηση Νετανιάχου και αρκετοί Ισραηλινοί αξιωματούχοι θεωρούν πως η συμφωνία δεν αντιμετωπίζει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τους βαλλιστικούς πυραύλους και τη στήριξη προς οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Μάλιστα, το Ισραήλ ξεκαθαρίζει ότι δεν θεωρεί τον εαυτό του δεσμευμένο από όλες τις πρόνοιες της συμφωνίας και δεν προτίθεται να αποχωρήσει από τον νότιο Λίβανο.
Είναι χαρακτηριστική η δήλωση του υπουργού Οικονομικών του Ισραήλ, Μπεζαλέλ Σμότριτς, ο οποίος ανέφερε πως το πλαίσιο της ειρηνευτικής συμφωνίας είναι «επιζήμιο για το Ισραήλ και για ολόκληρο τον ελεύθερο κόσμο».
Σε ανάρτησή του στο X έγραψε: «Η κοινή εκστρατεία (ΗΠΑ – Ισραήλ) είχε πολλά επιτεύγματα στην αποδυνάμωση του Ιράν, κι αυτά δεν θα πάνε χαμένα. Θα πρέπει να συνεχίσουμε την εκστρατεία για την ανατροπή του καθεστώτος μόνοι μας και με δημιουργικούς τρόπους, και να διασφαλίσουμε ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα».
Σε άλλο σημείο, μάλιστα, αναφέρει: «Στον Λίβανο θα δοκιμαστούμε. Αυτός είναι ο πόλεμός μας, οι μαχητές μας και η άμεση ασφάλεια των κατοίκων του Βορρά μας».
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, δεν έχει τοποθετηθεί επίσημα μέχρι στιγμής σχετικά με τη συμφωνία. Σύμφωνα με το αμερικανικό NBC, ο Νετανιάχου προσπαθεί να κανονίσει συνάντηση με τον Τραμπ για να συζητήσουν τη συμφωνία με το Ιράν, δήλωσε ένας Ισραηλινός αξιωματούχος που έχει ενημερωθεί για το θέμα.
Υπενθυμίζεται πως ο Ντόναλντ Τραμπ, σε τηλεφωνική συνομιλία που είχε την Κυριακή με την εφημερίδα New York Times, χαρακτήρισε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό «πολύ δύσκολο τύπο».
Σε κάθε περίπτωση, μέχρι την Παρασκευή, οπότε και αναμένονται οι υπογραφές της συμφωνίας και η επίσημη εκκίνηση των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου, όλα είναι ανοιχτά. Η συμφωνία μοιάζει περισσότερο με μια αμοιβαία προσπάθεια παγώματος της σύγκρουσης, παρά με ξεκάθαρη επικράτηση της μιας ή της άλλης πλευράς.