«Παρακολουθούμε, μετράμε, σχεδιάζουμε». Αυτή είναι η πρώτη αντίδραση από το οικονομικό επιτελείο, που έχει κάθε λόγο να ανησυχεί από την κλιμάκωση της σύγκρουσης στο Ιράν.
Η εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου ως τα 82 δολάρια, η “έκρηξη” της τιμής του φυσικού αερίου ως τα 48,5 ευρώ, το “καπέλο” των 1.500 δολαρίων ανά φορτίο στις μεταφορές εμπορευμάτων μέσω του Περσικού κόλπου, η απειλή εκτόξευσης του αγροτικού κόστους παραγωγής λόγω του “μπλόκου” στα Στενά του Ορμούζ χιλιάδων τόνων πρώτης ύλης για λιπάσματα, είναι μόνο η “βιτρίνα” των όσων εξελίσσονται στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Αυτό που “καίει” είναι το ντόμινο των επιπτώσεων, που μπορεί να πυροδοτήσει μια παρατεταμένη σύγκρουση, ειδικά αν οι ΗΠΑ ξεκινήσουν και χερσαίες επιχειρήσεις.
“Όλα θα εξαρτηθούν από την ένταση και τη διάρκεια της κρίσης”, λένε αρμόδιες πηγές, υπενθυμίζοντας ότι ήδη στον Προϋπολογισμό έχει ενσωματωθεί το σενάριο μιας πολεμικής κρίσης, που θα οδηγούσε το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια, δηλαδή 40 δολάρια πάνω από το σενάριο βάσης των 62,4 δολαρίων. Σε μια τέτοια περίπτωση, η ανάπτυξη θα “ψαλιδιστεί” γύρω στο 1,9% αντί 2,4%, ενώ ο πληθωρισμός θα “τρέξει” με 4,7% αντί 2,2%.
Το πρώτο ερώτημα είναι πόσο θα επηρεαστεί ο μακροοικονομικός σχεδιασμός από το συνδυασμό υψηλότερων τιμών πετρελαίου και υψηλότερων τιμών φυσικού αερίου- ρεύματος. Κι εν τέλει, αν κινδυνεύουν να μείνουν στο “ψυγείο” μέχρι νεωτέρας, οι σχεδιαζόμενες νέες φοροελαφρύνσεις σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Η απάντηση από αρμόδιες πηγές ακούγεται μάλλον καθησυχαστική: “το υφιστάμενο δημοσιονομικό πλαίσιο και οι ευρωπαϊκοί κανόνες για τις δημόσιες δαπάνες διασφαλίζουν τη σταθερότητα του προγράμματος, επιτρέποντας τη συνέχιση των προτεραιοτήτων μας”.
Μια αναζήτηση στα ψιλά γράμματα του νέου Συμφώνου Σταθερότητας αποκαλύπτει το “μαξιλάρι” απέναντι σε απρόβλεπτες εξελίξεις, οπότε ουσιαστικά “παγώνουν” οι κανόνες για τις οροφές δαπανών. Το άρθρο 25 του σχετικού Κανονισμού είναι σαφές: “Κατόπιν σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που βασίζεται στην ανάλυσή της, το Συμβούλιο δύναται να εκδώσει, κατά κανόνα εντός τεσσάρων εβδομάδων, σύσταση με την οποία επιτρέπει στα κράτη- μέλη να αποκλίνουν από την πορεία των καθαρών δαπανών τους όπως καθορίζεται από το Συμβούλιο, σε περίπτωση σοβαρής οικονομικής ύφεσης στη ζώνη του ευρώ ή στην Ένωση ως σύνολο, υπό τον όρο ότι δεν τίθεται σε κίνδυνο η μεσοπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών. Το Συμβούλιο θέτει χρονικό όριο ενός έτους στην εν λόγω απόκλιση”.
Τι σημαίνουν πρακτικά τα παραπάνω; Ότι το βασικό “πακέτο” των σχεδιαζόμενων φοροελαφρύνσεων για το 2027, ύψους 800- 900 εκ ευρώ, δεν τίθεται εν αμφιβόλω ακόμα και στο κακό μακροοικονομικό σενάριο και μένει να απαντηθεί αν μπορεί να εξασφαλιστεί κι ένα πρόσθετο “πακέτο” 200- 300 εκ ευρώ από την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, στην περίπτωση που η κρίση στη Μ. Ανατολή “ροκανίσει” τα φορολογικά έσοδα.
Το δεύτερο ερώτημα που “καίει” είναι αν και πώς μπορεί να αντιδράσει το οικονομικό επιτελείο, στην περίπτωση που επιβεβαιωθούν τα “μαύρα” σενάρια για μια νέα κρίση τιμών στην Ενέργεια, έστω χαμηλότερης έντασης από αυτήν του 2022. Η απάντηση από αρμόδιες πηγές παραπέμπουν στα έκτακτα μέτρα, που ενεργοποιήθηκαν την περίοδο 2022- 2023.
“Διαθέτουμε θεσμικά και δημοσιονομικά εργαλεία για την προστασία της οικονομίας με υπεύθυνες παρεμβάσεις, αλλά δεν είμαστε ακόμα εκεί”, σημειώνουν χαρακτηριστικά, παραπέμποντας εμμέσως πλην σαφώς στο fuel pass, δηλαδή στην επιδότηση της τιμής των καυσίμων στην αντλία. Οι ίδιες πηγές θυμίζουν, πάντως, ότι αυτό το μέτρο δεν ενεργοποιήθηκε αμέσως μετά την εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου στα 100 δολάρια, αλλά όταν διαπιστώθηκε ότι η αποκλιμάκωση ήταν αργή, πυροδοτώντας πληθωριστικές πιέσεις σε βάρος νοικοκυριών κι επιχειρήσεων.
Υπενθυμίζεται ότι το πετρέλαιο “έπιασε” τα 100 δολάρια τον Φεβρουάριο του 2022, εκτινάχθηκε ως τα 120 δολάρια τον Ιούνιο του 2022 κι έπεσε κάτω από τα 100 δολάρια στις αρχές του Αυγούστου εκείνης της χρονιάς.
Όσο για το power pass, παρά την εκτίναξη της τιμής του φυσικού αερίου κατά 50% μέσα σε μια μέρα λόγω της διακοπής παραγωγής LNG στο Κατάρ, μοιάζει σενάριο πολύ μακρινό. Το 2022- 2023 η εξάρτηση από το ρωσικό αέριο ήταν πολύ μεγαλύτερη άρα και πιο ακραίες οι επιπτώσεις, ενώ συν τοις άλλοις ο εφοδιασμός από τις ΗΠΑ και η διείσδυση των ΑΠΕ, λειτουργούν ως “μαξιλάρι”. Χθες η τιμή του TTF έφτασε ως τα 48,5 ευρώ/MWh, όταν στην κορύφωση της ενεργειακής κρίσης του 2022 είχε “πιάσει” τα 340 ευρώ και είχε παραμείνει σε επίπεδα άνω των 100 ευρώ ως το τέλος εκείνης της χρονιάς.