Η λεγόμενη «Ευρώπη δύο ταχυτήτων» και το αποκαλούμενο «made in EU» μετακινήθηκαν από το περιθώριο στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης των 27 της ΕΕ.
Στην άτυπη συνάντηση των ηγετών της ΕΕ στο μεσαιωνικό κάστρο Alden Biesen στο ανατολικό Βέλγιο χθες, τα δύο αυτά ζητήματα βρέθηκαν στο επίκεντρο, με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ουρσούλα φον ντερ Λάιεν, να ανακοινώνει έναν ακόμη οδικό χάρτη μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, ο οποίος θα παρουσιαστεί ενόψει της επόμενης επίσημης συνάντησης των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες τον Μάρτιο. «Μία Ευρώπη, μία αγορά – Αυτός ήταν σήμερα ο τίτλος της συζήτησης και αυτή είναι η φιλοδοξία μας», δήλωσε.
«Το 1992 περάσαμε από μια κοινή αγορά στην ενιαία αγορά. Τώρα περάσαμε από μια ενιαία αγορά σε μία αγορά», δήλωσε ο πρόεδρος του Συμβουλίου της ΕΕ, Αντόνιο Κόστα, υποσχόμενος να ολοκληρώσει τη διαδικασία «πριν από το τέλος του 2027».
«Υπό πίεση, μπορούμε να μετακινήσουμε βουνά», δήλωσε επίσης η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Αρκετοί ηγέτες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της Φον ντερ Λάιεν, του Γάλλου προέδρου Μακρόν και του Γερμανού καγκελαρίου Μερτς, υποστηρίζουν πλέον την πρόταση για την «Ευρώπη δύο ταχυτήτων», η οποία στοχεύει στην προώθηση μεταρρυθμίσεων παρακάμπτοντας την ομοφωνία – η οποία θεωρείται εμπόδιο στην ανταγωνιστικότητα, σε έναν κόσμο που διαμορφώνεται από τη στρατηγική αντιπαλότητα με τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Την ίδια ώρα, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφώνησαν να προχωρήσουν σε μια νέα στρατηγική «Αγοράστε Ευρωπαϊκά». Σκοπός η ενίσχυση στρατηγικών κλάδων της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σε μια περίοδο αυξανόμενης γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας.
Η απόφαση ελήφθη στο πλαίσιο της άτυπης συνόδου κορυφής της ΕΕ στο κάστρο Alden Biesen στο Βέλγιο, με την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να προαναγγέλλει σχέδιο δράσης έως τον Μάρτιο για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ.
Η συζήτηση στην ΕΕ για την «ευρωπαϊκή προτίμηση» -δηλαδή την προτεραιότητα σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις σε επιλεγμένους στρατηγικούς τομείς- δεν είναι νέα. Ωστόσο, η αυξανόμενη πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, σε συνδυασμό με τις εσωτερικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής οικονομίας, της προσδίδουν νέα δυναμική.
Μετά τη σύνοδο ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ανέφερε ότι υπάρχει ευρεία κατανόηση για την ανάγκη «προστασίας και ενίσχυσης συγκεκριμένων τομέων», όπως η άμυνα, το Διάστημα, οι καθαρές τεχνολογίες, η κβαντική τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και τα συστήματα πληρωμών ώστε να μη μείνει ουραγός η Ευρώπη. Όπως τόνισε, η εφαρμογή της ευρωπαϊκής προτίμησης θα πρέπει να είναι «αναλογική και στοχευμένη».
Η Φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η πίεση και το αίσθημα επείγοντος είναι τεράστια, επισημαίνοντας πως η Κομισιόν θα παρουσιάσει ένα συνολικό σχέδιο για την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς της ΕΕ. Σε αυτό περιλαμβάνονται η απλούστευση των κανονισμών σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, η δημιουργία ενός νέου εταιρικού καθεστώτος για νεοφυείς επιχειρήσεις -γνωστού ως «EU Inc»-, η ενοποίηση των κατακερματισμένων κεφαλαιαγορών και η μείωση του ενεργειακού κόστους.
Η ανάγκη για αλλαγή πορείας έχει
καταστεί επιτακτική μετά τις αλλεπάλληλες
κρίσεις των τελευταίων ετών. Η αιφνίδια
απώλεια του ρωσικού φυσικού αερίου το
2022 μετά την εισβολή των
δυνάμεων της Μόσχας στην Ουκρανία,
οι εμπορικοί πόλεμοι του Ντόναλντ Τραμπ
και η επιθετική πολιτική κρατικών
επιδοτήσεων της Κίνας αποκάλυψαν τα
ευάλωτα σημεία της ΕΕ.
Πριν από τη σύνοδο ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, μίλησε για «υπαρξιακή κρίση» που αντιμετωπίζουν το Βέλγιο, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ολλανδία, λόγω κλεισίματος εργοστασίων και μείωσης επενδύσεων. Απέδωσε την κατάσταση στο υψηλό ενεργειακό κόστος, στη ρυθμιστική επιβάρυνση και στο «κινεζικό ντάμπινγκ», δηλαδή την εισροή επιδοτούμενων προϊόντων που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας Μάριο Ντράγκι προειδοποίησε πρόσφατα ότι η υφιστάμενη παγκόσμια οικονομική τάξη «έχει πεθάνει» και ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να καταστεί «υποταγμένη, διαιρεμένη και αποβιομηχανοποιημένη ταυτόχρονα». Υποστήριξε μάλιστα πως η ΕΕ πρέπει να κινηθεί «από τη συνομοσπονδία προς την ομοσπονδία», περιορίζοντας τα εθνικά βέτο που συχνά παραλύουν τη λήψη αποφάσεων.
Η σύνοδος ανέδειξε και τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των βασικών πρωταγωνιστών. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, έχει εδώ και καιρό ταχθεί υπέρ της προσέγγισης «Αγοράστε Ευρωπαϊκά» και θεωρεί ότι πρέπει να εφαρμοστεί σε τομείς όπως οι καθαρές τεχνολογίες, τα χημικά, ο χάλυβας, η αυτοκινητοβιομηχανία και η άμυνα, χαρακτηρίζοντάς την «αμυντικό μέτρο» της ΕΕ απέναντι σε ανταγωνιστές που δεν σέβονται τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Αντίθετα, ο καγκελάριος της Γερμανίας,
Φρίντριχ Μερτς, εμφανίζεται πιο
επιφυλακτικός απέναντι σε αυστηρούς
κανόνες «Made in Europe». Προκρίνει μια πιο
ανοιχτή προσέγγιση «Made with Europe», που θα
διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με εμπορικούς
εταίρους και θα συνοδεύεται από επιθετική
ατζέντα απορρύθμισης και νέες εμπορικές
συμφωνίες.
Η απόκλιση είναι εμφανής και στη στάση
τους απέναντι στη συμφωνία ελεύθερου
εμπορίου της
ΕΕ με τη Mercosur, την
οποία ο Μερτς επιθυμεί να δει να τίθεται
γρήγορα σε ισχύ, ενώ ο Μακρόν την έχει
χαρακτηρίσει «κακή συμφωνία».
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός της Ιρλανδίας, Μίχαλ Μάρτιν, υπερασπίστηκε το ανοιχτό εμπορικό ήθος της Ένωσης, προειδοποιώντας ότι οι συζητήσεις για ευρωπαϊκή προτίμηση πρέπει να γίνουν με προσοχή ώστε να μην πληγεί ο ελεύθερος ανταγωνισμός.
Μείωση γραφειοκρατίας και ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών
Πέρα από το «Αγοράστε Ευρωπαϊκά», η ατζέντα της συνόδου περιλάμβανε τη μείωση της γραφειοκρατίας και την άρση εμποδίων στην ενιαία αγορά. Η Φον ντερ Λάιεν έκανε λόγο για υπερβολικό «gold-plating» – πρόσθετα εθνικά ρυθμιστικά βάρη που καθιστούν δυσκολότερη τη λειτουργία των επιχειρήσεων. Έφερε ως παράδειγμα τη διαφορετική επιτρεπόμενη φόρτωση φορτηγών μεταξύ Βελγίου και Γαλλίας, που προκαλεί πρακτικά εμπόδια στο διασυνοριακό εμπόριο.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, ώστε να διευκολυνθεί η χρηματοδότηση επενδύσεων στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Η πρόεδρος της Κομισιόν άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο προώθησης σχετικής νομοθεσίας ακόμη και από μικρότερη ομάδα κρατών-μελών, εφόσον δεν επιτευχθεί συμφωνία και των 27.
Η συμφωνία για προώθηση της πολιτικής «Αγοράστε Ευρωπαϊκά» σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση της ευρωπαϊκής στρατηγικής, σε μια εποχή που η οικονομική ασφάλεια και η βιομηχανική ισχύς επανέρχονται στο επίκεντρο. Ωστόσο, οι διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις, οι ανησυχίες για τον προστατευτισμό και οι περίπλοκες θεσμικές διαδικασίες καθιστούν σαφές πως η εφαρμογή των εξαγγελιών θα αποτελέσει δοκιμασία συνοχής για την ΕΕ.
Το στοίχημα για την Ευρώπη δεν είναι μόνο να προστατεύσει τις στρατηγικές της βιομηχανίες, αλλά και να διατηρήσει την ισορροπία ανάμεσα στην ανταγωνιστικότητα, στην ανοιχτή οικονομία και στη συμμόρφωση με τις διεθνείς της υποχρεώσεις. Το αν η νέα αυτή στροφή θα οδηγήσει σε μια πιο ισχυρή και αυτάρκη ΕΕ μένει να αποδειχθεί τους επόμενους μήνες, όταν τα σχέδια θα πρέπει να μετατραπούν σε συγκεκριμένη νομοθεσία και απτά αποτελέσματα.