Ο Μασούντ Πεζεσκιάν εμφανίστηκε το πρωί του Σαββάτου στην κρατική τηλεόραση του Ιράν ζητώντας συγγνώμη για τις επιθέσεις με πυραύλους που εξαπέλυσε η χώρα του εναντίον κρατών του Περσικού Κόλπου από την περασμένη εβδομάδα, όταν σειρήνες αεροπορικού συναγερμού ήχησαν στο Κατάρ και στο Μπαχρέιν προειδοποιώντας για νέα πλήγματα.
Λίγες ώρες αργότερα, ωστόσο, και ύστερα από επικρίσεις από σκληροπυρηνικούς κύκλους του ιρανικού κατεστημένου, που έκαναν λόγο για «ντροπιαστικές και υποτιμητικές δηλώσεις», ζητώντας και αλλαγή προέδρου, ο Πεζεσκιάν προχώρησε σε νέα δήλωση, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν δεν έχει επιτεθεί σε «φιλικές και γειτονικές χώρες» στο πλαίσιο της σύγκρουσης. Στη δεύτερη αυτή ανακοίνωση δεν περιλαμβανόταν καμία συγγνώμη.
Συνεχίστηκαν οι επιθέσεις, παρά τις δηλώσεις
Η εναλλαγή των δηλώσεων σημειώθηκε ενώ οι επιθέσεις κατά χωρών του Κόλπου συνεχίζονταν στη διάρκεια της ημέρας, αναδεικνύοντας τις εσωτερικές διαφωνίες στην ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας σχετικά με τον τρόπο αντίδρασης στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις, οι οποίες έχουν πλέον εισέλθει στη δεύτερη εβδομάδα τους.
Από την έναρξη του πολέμου το περασμένο Σάββατο, το Ιράν έχει εκτοξεύσει εκατοντάδες πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη προς αραβικές χώρες του Περσικού Κόλπου, υποστηρίζοντας ότι στόχος ήταν οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις που βρίσκονται στην περιοχή.
Ωστόσο, ορισμένα από τα πλήγματα προκάλεσαν ζημιές και σε πολιτικές υποδομές σε διάφορες χώρες της Μέσης Ανατολής, συμπεριλαμβανομένων αεροδρομίων και ξενοδοχείων.
Σε μια εμφανή προσπάθεια να κατευνάσει την έντονη δυσαρέσκεια των κρατών του Κόλπου, ο Πεζεσκιάν δήλωσε το πρωί του Σαββάτου ότι ζητεί «εκ μέρους του Ιράν συγγνώμη από τις γειτονικές χώρες που επηρεάστηκαν» και δεσμεύθηκε ότι οι επιθέσεις θα σταματήσουν.
Η δέσμευση αυτή, ωστόσο, συνοδευόταν από έναν όρο: να τερματιστούν οι επιθέσεις κατά του Ιράν που, σύμφωνα με την Τεχεράνη, ξεκινούν από εδάφη των ίδιων αυτών χωρών, όπου εξακολουθούν να λειτουργούν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις.
Μίλησε για αυτόνομη δράση στρατού και Φρουρών της Επανάστασης
Ο Ιρανός πρόεδρος υποστήριξε επίσης ότι κατά τη διάρκεια της κρίσης ο ιρανικός στρατός και οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης έδρασαν αυτόνομα. Η κρίση, όπως είπε, ξεκίνησε με ισραηλινές επιθέσεις που οδήγησαν στη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη της χώρας Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ καθώς και άλλων ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων.
«Επειδή οι διοικητές μας και ο ηγέτης μας έχασαν τη ζωή τους λόγω της βίαιης επίθεσης, οι ένοπλες δυνάμεις μας, όταν δεν υπήρχαν διοικητές παρόντες, έδρασαν με δική τους πρωτοβουλία», δήλωσε ο Πεζεσκιάν.
Οι δηλώσεις αυτές δημιούργησαν ερωτήματα σχετικά με το ποιος επιβλέπει τελικά τη στρατιωτική απάντηση του Ιράν. Πριν από τον θάνατό του, ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ είχε αρχίσει να μεταβιβάζει ολοένα και περισσότερες αρμοδιότητες στον Αλί Λαριτζανί, έναν από τους κορυφαίους αξιωματούχους ασφαλείας της χώρας.
Τι έχει ακολουθήσει σε επίπεδο ηγεσίας μετά τον θάνατο Χαμενεΐ
Ως πρόεδρος του Ιράν, ο Πεζεσκιάν διαθέτει ορισμένες εξουσίες, παρότι η ανώτατη πολιτική και θρησκευτική εξουσία ανήκε στον Αγιατολάχ Χαμενεΐ σύμφωνα με το σύνταγμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Διάδοχος του Χαμενεΐ δεν έχει ακόμη επιλεγεί, αν και ο γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, θεωρείται από πολλούς ως βασικός υποψήφιος.
Ο Πεζεσκιάν συμμετέχει πλέον σε ένα τριμελές συμβούλιο που έχει αναλάβει τη διοίκηση της χώρας μέχρι να επιλεγεί νέος ανώτατος ηγέτης. Αναλυτές, ωστόσο, εκτιμούν ότι οι ισχυρές υπηρεσίες ασφαλείας του Ιράν διαθέτουν μεγαλύτερη επιρροή από τον ίδιο.
«Τα σχόλια του Πεζεσκιάν, τα οποία ακολούθησαν νέες επιθέσεις στον Κόλπο, θα ενισχύσουν την αντίληψη ότι διαθέτει περιορισμένη ισχύ μέσα σε ένα σύστημα όπου κυριαρχεί ο στρατός», δήλωσε η Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο ερευνητικό ινστιτούτο Chatham House στο Λονδίνο.
Ένα ακόμη μέλος του μεταβατικού τριμελούς συμβουλίου, ο Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζεΐ, άσκησε κριτική στις δηλώσεις του προέδρου χωρίς να τον κατονομάσει. Υποστήριξε ότι «η γεωγραφία ορισμένων χωρών της περιοχής βρίσκεται ανοιχτά και κρυφά στα χέρια του εχθρού».
«Οι σφοδρές επιθέσεις εναντίον αυτών των στόχων θα συνεχιστούν», δήλωσε ο Μοχσενί-Ετζεΐ, επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας και εκπρόσωπος της σκληρής γραμμής στο καθεστώς, σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο Tasnim.
Ο Τραμπ επιχείρησε να εκμεταλλευτεί τη συγγνώμη
Ο Ντόναλντ Τραμπ έσπευσε να αξιοποιήσει πολιτικά τη συγγνώμη του Πεζεσκιάν, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί ένδειξη πως η αεροπορική εκστρατεία Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ αναγκάζει την ιρανική ηγεσία να αποδεχθεί τους όρους του. Προειδοποίησε μάλιστα ότι το Ιράν θα δεχθεί «πολύ σκληρά πλήγματα».
«Το Ιράν, που δέχεται σφοδρά χτυπήματα, έχει ζητήσει συγγνώμη και έχει υποχωρήσει απέναντι στους γείτονές του στη Μέση Ανατολή, υποσχόμενο ότι δεν θα τους επιτεθεί ξανά», έγραψε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Παραμένει ωστόσο ασαφές κατά πόσο ο Πεζεσκιάν διαθέτει την εξουσία να αναλάβει μια τέτοια δέσμευση εκ μέρους της χώρας του. Ο ίδιος, πάντως, φάνηκε να απορρίπτει το αίτημα του Τραμπ για άνευ όρων παράδοση, χαρακτηρίζοντάς το «ένα όνειρο που οι εχθροί μας θα πάρουν μαζί τους στον τάφο».
Οι ισχυρισμοί του Ιράν για τις επιθέσεις, τι λέει το Διεθνές Δίκαιο
Για χρόνια, τα κράτη του Περσικού Κόλπου προσπαθούσαν να διαμεσολαβήσουν για την αποκλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ του Ιράν και της Δύσης. Το Κατάρ διαδραμάτισε ρόλο στη διευκόλυνση συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, το Ομάν παρείχε διπλωματικά κανάλια παρασκηνίου, ενώ η Σαουδική Αραβία διατήρησε άμεσο διάλογο με το Ιράν μέχρι και το 2024 και στις αρχές του 2025.
Παρά τις προσπάθειες αυτές, το Ιράν εξαπέλυσε και συνεχίζει να εξαπολύει επιθέσεις εναντίον των χωρών αυτών, επιλέγοντας να ανταποδώσει την καλή γειτονία… με βαλλιστικούς πυραύλους.
Η ιρανική επιχειρηματολογία βασίζεται σε τρεις βασικούς ισχυρισμούς: ότι η χώρα ενήργησε στο πλαίσιο νόμιμης αυτοάμυνας σύμφωνα με το Άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ότι οι χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις έχουν ουσιαστικά περιορίσει την κυριαρχία τους επιτρέποντας την παρουσία αυτών των δυνάμεων και ότι ο ορισμός της επιθετικότητας στην Απόφαση 3314 της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ επιτρέπει την επίθεση εναντίον αυτών των βάσεων ως νόμιμων στρατιωτικών στόχων.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει το Al Jazeera, οι τρεις αυτοί ισχυρισμοί εμφανίζουν σοβαρά προβλήματα τόσο σε νομικό όσο και σε ρεαλιστικό επίπεδο. Εάν γίνονταν αποδεκτοί, θα οδηγούσαν σε μια μόνιμα αποσταθεροποιημένη περιοχή του Κόλπου, θα υπονόμευαν βασικές αρχές του Διεθνούς Δικαίου και θα ενίσχυαν τελικά τις ίδιες απειλές ασφαλείας στις οποίες ισχυρίζεται ότι αντιδρά το Ιράν.
Το επιχείρημα της αυτοάμυνας και το Άρθρο 51
Ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών επιτρέπει τη χρήση στρατιωτικής βίας μόνο στο πλαίσιο αυτοάμυνας απέναντι σε «ένοπλη επίθεση», όπως προβλέπεται στο Άρθρο 51. Ωστόσο, η έννοια της ένοπλης επίθεσης δεν καθορίζεται μονομερώς από το κράτος που επικαλείται την αυτοάμυνα.
Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έχει ερμηνεύσει περιοριστικά τον όρο σε σημαντικές υποθέσεις, όπως στην υπόθεση «Στρατιωτικές και Παραστρατιωτικές Δραστηριότητες στη Νικαράγουα» (Νικαράγουα κατά Ηνωμένων Πολιτειών, 1986) και στην υπόθεση «Πετρελαϊκές Πλατφόρμες» (Ιράν κατά Ηνωμένων Πολιτειών, 2003).
Στις αποφάσεις αυτές το Δικαστήριο διέκρινε μεταξύ των πλέον σοβαρών μορφών χρήσης βίας -που συνιστούν ένοπλη επίθεση- και άλλων λιγότερο σοβαρών ενεργειών που δεν ενεργοποιούν το δικαίωμα αυτοάμυνας.
Με βάση αυτή τη νομολογία, η απλή παρουσία ξένων στρατιωτικών βάσεων σε κράτη του Κόλπου, οι οποίες λειτουργούν εδώ και δεκαετίες στο πλαίσιο αμυντικών συμφωνιών με τις κυβερνήσεις των χωρών αυτών, δεν μπορεί από μόνη της να θεωρηθεί ένοπλη επίθεση εναντίον του Ιράν.
Επιπλέον, το Διεθνές Δίκαιο απαιτεί η αυτοάμυνα να πληροί δύο βασικές προϋποθέσεις: την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα. Το Ιράν, σύμφωνα με την κριτική αυτή, δεν έχει αποδείξει καμία από τις δύο.
Η επίθεση σε εδάφη κυρίαρχων αραβικών κρατών ως απάντηση σε πολιτικές αποφάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών δεν μπορεί να θεωρηθεί αναγκαία, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν διπλωματικές οδοί και διαδικασίες μέσω των Ηνωμένων Εθνών.
Παράλληλα, δεν μπορεί να θεωρηθεί αναλογική, αφού επιβάλλει στρατιωτικές συνέπειες σε κράτη που δεν αποτελούν μέρος κάποιας ένοπλης σύγκρουσης με την Τεχεράνη.
Η υποχρέωση ενημέρωσης του Συμβουλίου Ασφαλείας
Το Άρθρο 51 περιλαμβάνει επίσης μια υποχρεωτική διαδικαστική προϋπόθεση: κάθε κράτος που ασκεί το δικαίωμα της αυτοάμυνας οφείλει να ενημερώνει άμεσα το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Το Ιράν, ωστόσο, έχει αποφύγει συστηματικά αυτή την υποχρέωση σε προηγούμενες κλιμακούμενες ενέργειές του. Αν και αυτό μπορεί να φαίνεται δευτερεύον στοιχείο, στην πραγματικότητα αποτελεί βασικό μηχανισμό με τον οποίο η διεθνής κοινότητα μπορεί να αξιολογεί και να ελέγχει τις αξιώσεις περί αυτοάμυνας.
Ένα κράτος που παρακάμπτει αυτή τη διαδικασία δεν εφαρμόζει το Άρθρο 51 – απλώς χρησιμοποιεί τη γλώσσα του για να δικαιολογήσει μονομερείς ενέργειες.
Η ερμηνεία της Απόφασης 3314 του ΟΗΕ
Η Τεχεράνη επικαλείται επίσης το Άρθρο 3 του Παραρτήματος της Απόφασης 3314 της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ (1974), το οποίο ορίζει ότι πράξη επιθετικότητας μπορεί να αποτελεί και η περίπτωση κατά την οποία ένα κράτος επιτρέπει τη χρήση του εδάφους του από άλλο κράτος για την πραγματοποίηση επίθεσης εναντίον τρίτης χώρας.
Με βάση αυτή τη διάταξη, το Ιράν θα μπορούσε να επιχειρήσει να θεωρήσει υπεύθυνες τις χώρες του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις για οποιαδήποτε επίθεση πραγματοποιείται από το έδαφός τους εναντίον του.
Ωστόσο, η απλή παρουσία στρατιωτικών βάσεων δεν αρκεί για να χαρακτηριστούν αυτές νόμιμοι στρατιωτικοί στόχοι. Αυτό εξαρτάται από το αν πράγματι συμβάλλουν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν, σύμφωνα με τους κανόνες του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.
Την απολογητική στάση του Ιρανού προέδρου και τις αναφορές περί αυτόνομων πρωτοβουλιών από στρατό και Φρουρούς της Επανάστασης, ακολούθησαν νέες επιθέσεις σε κράτη του Κόλπου, που φανερώνουν εσωτερικές αντιθέσεις στο καθεστώς
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή