Με το θέμα των Τσάμηδων και της εγκληματικής δράσης τους στην Κατοχή θα ασχοληθούμε στο σημερινό μας άρθρο. Θα αναφερθούμε εκτενέστερα στην εγκληματική δράση τους στην Κατοχή, ενώ θα φέρουμε στο φως και τις προσπάθειες του Μάρκου Βαφειάδη να στρατολογήσει Τσάμηδες, που δεν τελεσφόρησαν.
Είχε προηγηθεί, ο Άρης Βελουχιώτης που υποσχέθηκε ότι όταν ο ΕΛΑΣ κυριαρχήσει στην Ήπειρο, οι Τσάμηδες θα επιστρέψουν στη Θεσπρωτία! Η δράση των Τσάμηδων όμως σε βάρος της Ελλάδας δεν ξεκίνησε το 1941, αλλά από την κατάκτηση της Αλβανίας από τους Ιταλούς, το 1939, ίσως και νωρίτερα. Τέλος, να σημειώσουμε ότι οι ακριβείς αριθμοί των θυμάτων των Τσάμηδων δεν είναι γνωστοί και διαφέρουν ανάλογα με την πηγή.
Η δράση των Τσάμηδων πριν την ιταλική εισβολή
Ήδη από τις αρχές του 1939 οι αρμόδιες ελληνικές υπηρεσίες είχαν επισημάνει ύποπτες κινήσεις Ιταλών διπλωματών, αλλά και εμφανιζομένων ως εμπόρων, Ιταλών πρακτόρων και κατασκόπων στις περιοχές των Τσάμηδων. Οι ελληνικές υπηρεσίες ασφαλείας είχαν εντοπίσει μεγάλα δίκτυα κατασκοπείας, οργανωμένα από Ιταλούς αξιωματικούς και στελεχωμένα με Μουσουλμάνους στις περιοχές Ηγουμενίτσας, Παραμυθιάς και Φιλιατών.
Οι πληροφορίες για τις αμυντικές μας θέσεις και τη διάταξη των ελληνικών δυνάμεων στην Ήπειρο διαβιβάζονταν στους Ιταλούς, που είχαν εγκατασταθεί πλέον στα ελληνοαλβανικά σύνορα είτε απευθείας με Τσάμηδες που περνούσαν κρυφά τα ελληνοαλβανικά σύνορα, είτε μέσω Ιταλών διπλωματών. Δυστυχώς, στο συγκεκριμένο θέμα, η κυβέρνηση Μεταξά έκανε λάθος. Μην θέλοντας, μάλλον, να δημιουργήσει προβλήματα στις σχέσεις της με τους Ιταλούς τηρούσε εφεκτική στάση απέναντι στους Τσάμηδες αποφεύγοντας π.χ. να τους απομακρύνει από τις παραμεθόριες περιοχές…
Φιλιάτες
Κλείσιμο
Οι Τσάμηδες εντάσσονται στον Ιταλικό Στρατό
Όταν η Ιταλία έκανε απόβαση στην Αλβανία και την κατέλαβε (Απρίλιος 1939) εκατοντάδες νέοι στρατεύσιμοι Τσάμηδες δραπέτευσαν στην Ιταλία. Οι ομαδικές «αποδράσεις» εντάθηκαν μετά τον Μάιο του 1940. Όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων οι νεαροί αυτοί Τσάμηδες ήταν οι οδηγοί των Ιταλών στις διαβάσεις του Καλαμά και της Πίνδου, μετά την 28η Οκτωβρίου 1940. Συνολικά, γύρω στους 1.000 Τσάμηδες έφυγαν για την Αλβανία και εντάχθηκαν στον Ιταλικό Στρατό με επικεφαλής τους, επίσης φυγάδες Αζίζ Τσάμην και Μοχαρέφ Ντέμη.
Όταν οι Ιταλοί εισέβαλλαν στη χώρα μας και, αρχικά, ο Ελληνικός Στρατός υποχώρησε προσωρινά, οι Τσάμηδες τάχθηκαν αναφανδόν στο πλευρό των Ιταλών υπηρετώντας ως οδηγοί ή ανιχνευτές τους. Εκμεταλλευόμενοι τη σύντομη κατάληψη της Ηγουμενίτσας από τους Ιταλούς, λεηλάτησαν την πόλη, δολοφόνησαν 10 τουλάχιστον κατοίκους της, ανάμεσά τους και τον μεγαλέμπορο Χ. Πιτούλη και πυρπόλησαν πολλά σπίτια. Την ίδια τύχη είχαν και πολλά χωριά της Θεσπρωτίας. Καθώς ο Ελληνικός Στρατός οπισθοχωρούσε δέχτηκε πισώπλατα πυρά από οπλισμένους Τσάμηδες στους Φιλιάτες (2/11/1940) και την Ηγουμενίτσα (6/11/1940). Αλλά και σε χωριά όπου κατοικούσαν κυρίως Τσάμηδες (Κούτσι, Κίντσικα, Πελουμπουτσάρι κ.ά.) ο Στρατός μας δεχόταν επιθέσεις από ενόπλους Μουσουλμάνους.
Η δράση των Τσάμηδων πριν την ιταλική εισβολή στην Ελλάδα – Αναλυτικά στοιχεία για την εγκληματική δράση των Τσάμηδων, σε βάρος των Χριστιανών στη Θεσπρωτία μεταξύ 1941-1944 – Η φυγή τους στην Αλβανία και οι καταδίκες τους χωρίς αντίκρισμα – Βελουχιώτης και Βαφειάδης, συζητούν για τους Τσάμηδες με τους Αλβανούς
Όταν οι ελληνικές δυνάμεις με την αντεπίθεσή τους εκδίωξαν τους Ιταλούς από τα εδάφη μας ανακαλύφθηκε το αρχείο της Παραμυθιάς με συγκλονιστικά στοιχεία: οι μουφτήδες, των Φιλιατών και της Παραμυθιάς, ο ιμάμης Φιλιατών καθώς και πολιτικοί, όπως οι Μουσά Ντέμης, Σάκο και Σολίκο Μπράχος, Σουΐπ Τσάνε, Γιασίν Σαδίκ, Μπίτο κ.ά. ήταν πληροφοριοδότες των Ιταλών. Μάλιστα, ο μουφτής Φιλιατών Μεχμέτ Ζεκεργιάς, δύο μέρες πριν την κατάληψη της κωμόπολης από τους Ιταλούς γύριζε τα σπίτια των Μουσουλμάνων και τους πληροφορούσε για την προσεχή «απελευθέρωση»!
Το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Νοεμβρίου 1940, οι ελληνικές Αρχές συνέλαβαν τους Τσάμηδες που πρωτοστάτησαν σε εχθρικές ενέργειες και τους εκτόπισαν, αρχικά στην Κόρινθο και στη συνέχεια στη Χίο. Όμως, μετά τη γερμανική εισβολή και τη συνθηκολόγηση και για τρία και πλέον χρόνια, οι Τσάμηδες προέβησαν σε απίστευτης αγριότητας ενέργειες σε βάρος των Ελλήνων Χριστιανών.
Η δράση των Τσάμηδων στη Θεσπρωτία (1941-1944)
Αρχικά οι Τσάμηδες απαίτησαν και πέτυχαν να πάρουν πίσω τα κτήματα που τους είχαν κατασχεθεί μέσω νόμιμων διαδικασιών απαλλοτριώσεων από την ελληνική κυβέρνηση. Ζήτησαν και πέτυχαν επίσης να τους καταβάλλεται το 1/3 της παραγωγής των Χριστιανών της Θεσπρωτίας. Σε Φιλιάτες, Ηγουμενίτσα και Παραμυθιά υπήρξαν σφοδρές αντιδράσεις, ενώ στην περιοχή του Μαργαριτίου, καθώς η βία των Τσάμηδων ξεπέρασε κάθε όριο, κατάφεραν να πετύχουν τους σκοπούς τους. Αρωγοί τους βέβαια σ’ αυτές τις ενέργειες, οι Ιταλοί, με την εγκατάσταση των οποίων στη Θεσπρωτία οι Τσάμηδες μετατράπηκαν σε τυφλά και πορωμένα όργανα της Καραμπινιερίας (Ιταλικής Αστυνομίας).
Οι Τσάμηδες κατέδιδαν στους Ιταλούς όλους τους Έλληνες με τους οποίους είχαν προσωπικές διαφορές, ως αντιφασίστες και αντιδραστικά στοιχεία. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα, πολλοί Έλληνες Χριστιανοί να φυλακιστούν και να βασανιστούν. Αποφυλακίζονταν μόνο όταν παραιτούνταν από τα κυριαρχικά τους δικαιώματα στις ιδιοκτησίες τους ή έδιναν λύτρα σε «ισχυρούς» Τσάμηδες…
Εκατοντάδες Έλληνες συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν από τις ιταλικές Αρχές, αφού καταδόθηκαν από Τσάμηδες. Άλλα πάλι, ιδίως σε μεικτά χωριά δολοφονήθηκαν ή ληστεύθηκαν. Στην περιοχή του Μαργαριτίου, πιεζόμενοι από τους Τσάμηδες, Χριστιανοί κάτοικοι των χωριών Πλαταριά, Αργυρότοπος, Πέρδικα, Γραικοχώρι και Πέστιανη αναγκάστηκαν να εκπατριστούν. Αν δεν το έκαναν κινδύνευαν να δολοφονηθούν.
Σύμφωνα με επίσημες εκθέσεις των Ελληνικών Αρχών, το 1941 δολοφονήθηκαν από τους Τσάμηδες στη Θεσπρωτία 28 Έλληνες Χριστιανοί. Το 1942, δολοφονήθηκαν στην ίδια περιοχή 438 Χριστιανοί και 7 χωριά πυρπολήθηκαν, αφού λεηλατήθηκαν. Στα τέλη του 1943 οι δολοφονημένοι από Τσάμηδες Χριστιανοί ξεπέρασαν τους 800, ενώ 18 χριστιανικά χωριά λεηλατήθηκαν και κάηκαν. Ως τον Οκτώβριο του 1944, οπότε οι Τσάμηδες αναχώρησαν από την Ελλάδα για την Αλβανία είχαν σκοτώσει 1.115 Χριστιανούς και πυρπόλησαν άλλα 40 χωριά.
Στα τέλη του 1943 έφτασαν στη Θεσπρωτία οι Γερμανοί. Οι Ιταλοί είχαν αρχίσει να κλονίζονται και δύο μήνες αργότερα συνθηκολόγησαν με τους Συμμάχους. Όμως, οι Τσάμηδες εξοπλίστηκαν από τους Γερμανούς και με το πρόσχημα της καταδίωξης ανταρτών συνέχισαν τις εγκληματικές τους ενέργειες.
Μαζάρ, Νουρί και Ρετζέπ Ντίνο: οι ηγέτες των Τσάμηδων και οι συνεργάτες τους
Πρωτεργάτες της προσκόλλησης των Τσάμηδων στους Γερμανούς ήταν οι εξωμότες Μαζάρ και Νουρί Ντίνο και ο ξάδελφός τους Ρετζέπ, προερχόμενοι από οικογένειες εξισλαμισμένων. Ο Μαζάρ Ντίνο, ο οποίος καταγόταν από την Παραμυθιά είχε φύγει οικειοθελώς για την Τουρκία το 1932. Επέστρεψε όμως στην Ελλάδα και πρωταγωνίστησε σε μια σειρά από βίαιες ενέργειες.
Ο Μαζάρ Ντίνο με στολή Ιταλού αξιωματικού
Ο Μαζάρ διηύθυνε τις ληστοσυμμορίες των Τσάμηδων και οργάνωνε τις αρπαγές, τις δολοφονίες και τον εφοδιασμό των Γερμανών, από το πλιάτσικο σε βάρος των Ελλήνων, ο δε νεότερος αδελφός του Νουρί, που εμφανιζόταν ως μορφωμένος φορούσε στολή Λοχαγού του Γερμανικού Στρατού στον οποίο είχε καταταγεί και αποτελούσε σύνδεσμο μεταξύ Τσάμηδων και Γερμανών. Τέλος, ο ξάδελφός τους Ρετζέπ είχε αλβανική υπηκοότητα και ήταν στέλεχος της Αλβανικής Νεολαίας (1939-1940).
Συνεργάτες τους ήταν οι: Γιουσούφ Μουσά, Αμπντουλά Κασίμ, Χάμζο Ρετζέπ, Ίσντρα Τάιπ, Μαχμούτ Μάλιο, Μάλκο Ροϊμπά και Γιασίν Σεντίκ από την Παραμυθιά και Φερχάτ Μουχάμετ, Χαμίτ Μουχάμετ, Ρεμάτ Χαμίντ, Γκούζελ Ασλάν, Μουσά Χότζα, Σιαμπάν Ταρό και Ρεϊσέλ Σερίφ από τους Φιλιάτες. Σημαντική ήταν και η συμμετοχή στις εγκληματικές ενέργειες των Τσάμηδων και της ληστοσυμμορίας Νταλιάνι, που αρχικά φορούσαν ιταλικές στολές και στη συνέχεια γερμανικές. Χαρακτηριστικό στοιχείο της δράσης τους ήταν η υποδοχή με πυροβολισμούς στον αέρα και με παρέλαση μπροστά σε Ιταλούς και Γερμανούς αξιωματικούς, όταν κάποιοι από αυτούς έφταναν στην περιοχή όπου δρούσε η συμμορία.
Τσάμηδες υποδέχονται τους Γερμανούς ως ελευθερωτές
Η καταστροφή του Φαναρίου
Η περιοχή του Φαναρίου της Θεσπρωτίας ήταν πολύ εύφορη και αποτελούσε το πλουσιότερο τμήμα όχι μόνο του νομού, αλλά και ολόκληρης της Ηπείρου. Οι Τσάμηδες εποφθαλμιούσαν τα χωριά του Φαναρίου και επιδίωκαν τη λαφυραγώγησή τους. Καθώς στην περιοχή είχαν αναπτυχθεί δυνάμεις του ΕΔΕΣ, οι Τσάμηδες, με μπροστάρηδες τους αδελφούς Ντίνο έπεισαν τους Γερμανούς, ότι η περιοχή του Φαναρίου έπρεπε να καταστραφεί, γιατί ήταν κέντρο ανεφοδιασμού του ΕΔΕΣ. Γερμανοί και Τσάμηδες επέδραμαν στα χωριά του Φαναριού και σε δύο εβδομάδες δεν άφησαν τίποτα όρθιο…
Οι άντρες σκοτώθηκαν ή πιάστηκαν ως όμηροι, οι γυναίκες βιάστηκαν ή αρπάχτηκαν για τα χαρέμια των Τσάμηδων. Τα σπίτια λεηλατήθηκαν και αφού αφαιρέθηκε ό,τι πολύτιμο υπήρχε σ’ αυτά, πυρπολήθηκαν. Καραβάνια με μεταγωγικά ζώα, φορτωμένα με ολόκληρες περιουσίες από σπίτια Χριστιανών κατέληγαν σε σπίτια των Τσάμηδων. Όσοι γλίτωσαν από τη μανία των Γερμανοτσάμηδων κατέφυγαν γυμνοί στα βουνά της Θεσπρωτίας.
«Τσεκούρι και φωτιά στους Φαναριώτες» ήταν το σύνθημα των Τσάμηδων που έγινε πράξη. Από τις 28/7 ως τις 16/8/1943, 30 χωριά της περιοχής του Φαναρίου καταστράφηκαν ολοσχερώς. 250 άτομα δολοφονήθηκαν και 562 οδηγήθηκαν στην ομηρία. Μόνο 16 γλίτωσαν. 456 γυναίκες βιάστηκαν και κακοποιήθηκαν, ενώ για τα χαρέμια των Τσάμηδων αρπάχτηκαν 231 κοπέλες, από τις οποίες μόλις 32 διασώθηκαν. Κάηκαν 870 σπίτια. Αρπάχτηκαν 25.000 αιγοπρόβατα, 7.000 βόδια και 3.500 άλλα ζώα. Σκοπός των Τσάμηδων ήταν η εκδίωξη των Χριστιανών Ελλήνων από την περιοχή του Φαναρίου και η εγκατάσταση εκεί Αλβανών καλλιεργητών!
Ένοπλοι Τσάμηδες, έτοιμοι για δράση εναντίον Ελλήνων Χριστιανών
Πριν το Φανάρι, οι Τσάμηδες είχαν βάλει στο στόχαστρο το Πόποβο (σήμερα αγία Κυριακή), χωριό κοντά στην Παραμυθιά και ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα της εθνικής αντίστασης στην Ήπειρο. Στις 25/05/1943 επιχείρησαν να το καταστρέψουν, αλλά υπέστησαν πανωλεθρία. Τουλάχιστον 10 Τσάμηδες και 8 Ιταλοί σκοτώθηκαν. Οι Τσάμηδες και οι Ιταλοί πάντως, κατά την αναχώρησή τους έκαψαν το Ελευθεροχώρι και πήραν μαζί τους ως ομήρους 40 Χριστιανούς.
Βέβαια, δεν έλειψαν και οι πράξεις αντεκδίκησης από τους Έλληνες Χριστιανούς, που ωχριούν μπροστά σε όσα αναφέραμε. Στις 07/06/1943, ο οπλαρχηγός Κωνσταντίνος Γεωργίου σκότωσε τον συνεργάτη των Τσάμηδων Σωτήρη Κουτούπη στην Παραμυθιά, ενώ στις 28/07/1943, ο Ηλίας Νίκου σκότωσε μπροστά σε ιταλικό καταυλισμό, τους Τσάμηδες βασανιστές Τεφίκ Κεμάλ και Γιαγιά Χασίν. Οι Τσάμηδες έψαχναν ευκαιρία να εκδικηθούν. Σε σύγκρουση με αντάρτες του ΕΔΕΣ στις 24/09/1943 σκοτώθηκαν 6 Γερμανοί στρατιώτες.
Οι Τσάμηδες εξώθησαν τους Γερμανούς σε σκληρά αντίποινα. Συνέλαβαν 51 προκρίτους της Παραμυθιάς, στις 25/09/1943. 49 από αυτούς τους εκτέλεσαν στις 29/09/1943 (δείτε σχετικό άρθρο μας στις 23 Ιουνίου 2019). Οι δύο που γλίτωσαν ήταν απαραίτητοι στους Γερμανούς για εργασίες στο αεροδρόμιο Παραμυθιάς. Μετά τη σφαγή των προκρίτων, όλοι οι άνδρες έφυγαν από την Παραμυθιά. Η Ηγουμενίτσα είχε αδειάσει από κάθε τι Ελληνικό-Χριστιανικό. Στους Φιλιάτες λειτουργούσαν μόνο τα δημόσια ταμεία για να πληρώνονται οι Μουσουλμάνοι δάσκαλοι…
Να αναφέρουμε επίσης τις εξής ενέργειες των Τσάμηδων, με πρωτεργάτες των αδελφών Ντίνο. Ιδρύθηκε το «Εθνικό Αλβανικό Συμβούλιο» KSILA («Ξίλια»), με επικεφαλής τον Μαζάρ Ντίνο. Το 1942 δολοφονήθηκε ο νομάρχης Θεσπρωτίας Βασιλάκος. Μετά τις 18/12/1943, οι Τσάμηδες δημιούργησαν ξεχωριστή διοίκηση στη Θεσπρωτία. Ο οργάνωσαν ένοπλες εθνικιστικές ομάδες («Μπαλ Κομπετάρ»), που συνεργάστηκαν με τους Ναζί και τη νεολαία των Τσάμηδων «Μιλίτσια».
Μετά τη δημιουργία της ξεχωριστής διοίκησης στη Θεσπρωτία, οι Τσάμηδες ζήτησαν την απομάκρυνση των ελληνικών Αρχών, αφού προπηλάκισαν το νομάρχη Ν. Κουτρούλη. Με παρέμβαση του μητροπολίτη Δωρόθεου, οι ελληνικές Αρχές παρέμειναν, έστω και αποδυναμωμένες. Το επίσημο όργανο της φιλογερμανικής κυβέρνησης των Τιράνων «Bashkimi Kombit», στις 14/03/1944 ανακοίνωνε περήφανα ότι η συνεργασία Γερμανών- Αλβανών και Τσάμηδων προκάλεσε τον εμπρησμό 25.000 σπιτιών Ελλήνων και άφησε άστεγους 100.000!
Τσάμηδες στη Θεσπρωτία
Η «Αήττητη Μεραρχία» του Βασίλειου Καμάρα- Η αποχώρηση των Τσάμηδων από τη Θεσπρωτία
Το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, με αφορμή σχεδιαζόμενη απόβαση των συμμάχων στην Ελλάδα (με την Ήπειρο ένα από τα πιθανά σημεία της απόβασης), ζήτησε την απελευθέρωση των περιοχών από την Ηγουμενίτσα ως την Πάργα. Η Χ(Δεκάτη) μεραρχία του Β. Καμάρα, ενός από τους στενότερους συνεργάτες του Ναπολέοντα Ζέρβα ανέλαβε το δύσκολο αυτό εγχείρημα. Στις 26 και 27 Ιουνίου 1944, ανακαταλαμβάνεται η Παραμυθιά. Οι Τσάμηδες, με μεσολάβηση του Δεσπότη Δωρόθεου, αφοπλίστηκαν και παραδόθηκαν. Στις 29/6/1944, ελληνικές δυνάμεις απελευθερώνουν την Πάργα.
Μεγάλη ήταν η συμβολή σ’ αυτό, του ΙΙ Ανεξάρτητου Τάγματος, του Ταγματάρχη Κωνσταντίνου Δουφεξή. Στις 30/6/1944, οι Τσάμηδες (350 άνδρες), με τη συνδρομή 450 Γερμανών και βαρύ οπλισμό, επιχείρησαν να καταλάβουν πάλι την Παραμυθιά, αλλά απέτυχαν. Σύμφωνα με Γερμανούς αιχμαλώτους, οι αδελφοί Ντίνο, έδωσαν στον Γερμανό διοικητή της Μενίνας 1.500 χρυσές λίρες για να τους βοηθήσει! Γιατί το έκαναν αυτό; Όπως αποδείχθηκε, τα σπίτια των αδελφών Ντίνο στην Παραμυθιά ήταν γεμάτα από αμύθητης αξίας αντικείμενα, που προερχόταν από πλιάτσικο στις περιουσίες Ελλήνων Χριστιανών της Θεσπρωτίας.
Γεώργιος Αγόρος, Ναπολέων Ζέρβας, μια νεαρή εδεσίτισσα και ο Βρετανός σύνδεσμος στην Ήπειρο Τομ Μπαρνς
Στις 2/8/1944, έφτασε στο αρχηγείο του ΕΔΕΣ. η πληροφορία, ότι σε μία εβδομάδα, θα έφτανε, για να ενισχύσει τους Τσάμηδες, η Ταξιαρχία του Μεχμέτ Σέχου, υπαρχηγού του Χότζα από την Αλβανία. Κινούμενες αστραπιαία, οι δυνάμεις του ΕΔΕΣ., ολοκλήρωσαν την απελευθέρωση της Θεσπρωτίας, εκτός από την Ηγουμενίτσα και την περιοχή των Φιλιατών.
Στις 17/8/1944, τα Συντάγματα 16 και 3/16 του ΕΔΕΣ. με επικεφαλής τον Συνταγματάρχη Αριστείδη Κρανιά, επιτίθενται στο οδικό οχυρό κέντρο της Μενίνας, την οποία και απελευθέρωσαν στις 19/8/1944. Στις 22/9/1944, απελευθερώθηκαν οι Φιλιάτες και την ίδια μέρα η Ηγουμενίτσα. Ολόκληρη η Θεσπρωτία, ήταν πλέον ελεύθερη.
Η απελευθέρωση των Φιλιατών το 1913
Η τελευταία προσπάθεια των Τσάμηδων να ανακαταλάβουν τη Θεσπρωτία
Ωστόσο, οι Τσάμηδες από το αλβανικό έδαφος που είχαν καταφύγει, εξακολουθούσαν να προκαλούν, λέγοντας ότι θα επιστρέψουν στη Θεσπρωτία. Αυτή τη φορά, με παρτιζάνικες δυνάμεις του Χότζα. Η εσπευσμένη αποχώρηση των δυνάμεων του ΕΛΑΣ από την περιοχή, το πρώτο 15νθήμερο του Δεκεμβρίου 1944 για την Αθήνα, ήταν η χρυσή ευκαιρία γι’ αυτούς. Ωστόσο, η μισοδιαλυμένη Μεραρχία του Συνταγματάρχη Καμάρα ανασυγκροτήθηκε, και στις 16/12/1944, επιτέθηκε εναντίον των Αλβανοτσάμηδων που είχαν περάσει τον Καλαμά και τους έτρεψαν σε φυγή. Μάλιστα, μπήκαν στο αλβανικό έδαφος, φτάνοντας ως την περιοχή της Δρόπολης. Αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στο ελληνικό έδαφος μετά από πιέσεις των Άγγλων συνδέσμων του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής και της πρώτης μεταπελευθερωτικής κυβέρνησης της Αθήνας που βρισκόταν υπό «τον κλοιό» του ΕΛΑΣ…
Άρης Βελουχιώτης: μόλις καταλάβουμε την Ήπειρο, θα «τακτοποιηθεί θετικά η υπόθεση των Τσάμηδων!»
Κι ενώ ο ΕΔΕΣ έκανε τιτάνιες προσπάθειες να εκδιώξει τους Τσάμηδες από την Ελλάδα, κάποιοι άλλοι έκαναν ακριβώς το αντίθετο. Στις 27-28 Δεκεμβρίου 1944, Βελουχιώτης και Σαράφης συμμετείχαν σε μια μυστική σύσκεψη στο Αργυρόκαστρο, μεταξύ της Κομματικής Επιτροπής Αργυροκάστρου και της Πανηπειρωτικής Επιτροπής του ΕΑΜ. Συζητήθηκε η κατάσταση στην Ελλάδα και ο Άρης ζήτησε οικονομική βοήθεια από τους Αλβανούς και βενζίνη. Οι Αλβανοί ζήτησαν τον επαναπατρισμό των Τσάμηδων.
Ο Βελουχιώτης είπε στους Αλβανούς ότι προς το παρόν δεν ενδεικνυόταν η επιστροφή των Τσάμηδων, αλλά όταν το ΕΑΜ θα ήλεγχε όλη την Ήπειρο, θα «τακτοποιείτο θετικά η υπόθεσή τους» (Σταύρος Γ. Ντάγιος, «Νίκος Ζαχαριάδης- Ενβέρ Χότζα: Συνεργασία και μυστικές συμφωνίες του ΚΚΕ με την Αλβανία 1943-1974», Literatus, Θεσσαλονίκη 2019). Μία ακόμα από τις πολλές αποκαλύψεις του κύριου Ντάγιου, άριστου γνώστη των ελληνοαλβανικών θεμάτων.
Ο Μάρκος Βαφειάδης ζητά απεγνωσμένα από τον Χότζα Τσάμηδες για τον ΔΣΕ
Δεν ήταν όμως ο μόνο Βελουχιώτης που ήταν θετικά διακείμενος στο θέμα των «Τσάμηδψν». Και ο Μάρκος Βαφειάδης ζητούσε επίμονα από τους Αλβανούς να στρατολογήσουν Τσάμηδες για τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδος. Το 1947 ζήτησε 3.000-4.000 Τσάμηδες από τους Αλβανούς. Το αίτημα αυτό απορρίφθηκε. Το 1948 έγινε δεύτερο αίτημα, για 2.000 Τσάμηδες. Επίσης απορρίφθηκε. Τον Ιανουάριο του 1949 έγινε τρίτο, έντονο αίτημα, το οποίο έγινε δεκτό. Η Αλβανία κάλεσε Τσάμηδες να καταταγούν «για να πολεμήσουν για την απελευθέρωση της πατρίδας τους». Τελικά, μόνο 150 κατατάχθηκαν. Άλλοι 800 κατέληξαν στα στρατόπεδα εργασίας της Αλβανίας για την άρνησή τους να ενταχθούν στον ΔΣΕ…
Η ώρα της δικαιοσύνης
Από το 1945 ξεκίνησαν οι διαδικασίες για ποινικές διώξεις σε βάρος των Τσάμηδων. Από τον Μάρτιο του 1945, κινήθηκε η διαδικασία ποινικής δίωξης εναντίον των Τσάμηδων. Από το 1945 έως και το 1947, καταδικάστηκαν ΕΡΗΜΗΝ 1.701 Τσάμηδες. Οι 911 (ποσοστό 53,6%) σε θάνατο, 489 (ποσοστό 28,7%) σε ισόβια και 301 (ποσοστό 17,7%) σε φυλάκιση. Η ακίνητη περιουσία των (Αλβανο)Τσάμηδων, απαλλοτριώθηκε από το Ελληνικό Δημόσιο. Σύμφωνα με το ΒΔ 2185/52 και το Νόμο 2781/54, η αγροτική τους περιουσία παραχωρήθηκε σε ακτήμονες, ενώ η αστική τους εκποιήθηκε απευθείας ή με δημοπρασίες σε άστεγους.
Περίπου 18.000 Τσάμηδες κατέφυγαν στην Αλβανία. Σύμφωνα με την απογραφή του 1951, 127 αλβανόφωνοι Μουσουλμάνοι ζούσαν στη χώρα μας, ενώ πριν τον Β’ ΠΠ ήταν περίπου 20.000 (Κ. Α. Βακαλόπουλου, «ΗΠΕΙΡΟΣ»).
Αλβανικός χάρτης της λεγόμενης ‘Τσαμουριάς’
Πηγές: ΒΑΣ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ, «ΒΟΡΕΙΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ, η συνεχιζόμενη εθνική τραγωδία», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΗΓΑ.
ΑΠ. Π. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ, «ΟΙ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΙ ΤΣΑΜΗΔΕΣ», Β’ Έκδοση, Εκδόσεις ΤΗΝΟΣ, 2006.
ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΠΟΥΓΑΣ, «Θεσσαλία Πρωτοπόρα», 1941-1949, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΛΑΣΓΟΣ 2025. (από το βιβλίο αντλήσαμε τις λεπτομέρειες για τον Μ. Βαφειάδη και τους Τσάμηδες)
Εξαιρετικό άρθρο του Σωτήρη Λ. Δημητρίου στο σάιτ thesprotikospalmos.gr, για τα θύματα των Τσάμηδων στη Θεσπρωτία.
Αθανάσιος Γκότοβος, “Τσαμουριά”, Εναλλακτικές Εκδόσεις.
Υ.Γ. Ο ΑΠ. Π. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ, στο βιβλίο του «ΟΙ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΙ ΤΣΑΜΗΔΕΣ» (σελ. 39), αναφέρει ότι η Ελλάδα πλήρωσε 218 εκ. δραχμές στους Μουσουλμάνους του Αργυροκάστρου ως πολεμικές αποζημιώσεις, λόγω των ζημιών που προκάλεσε ο Ελληνικός Στρατός σε αυτούς το 1940-41! Ισχύει αυτό; Και αν δόθηκαν τα χρήματα, με ποιο σκεπτικό και ποια αιτιολογία έγινε αυτό; Ελπίζουμε να λάβουμε μια απάντηση από κάποιο υπουργείο…Το συγκεκριμένο θέμα το έχουμε αναδείξει πάλι, δυστυχώς μέχρι τώρα δεν υπάρχει καμία επίσημη αντίδραση…
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή