Τα οικονομικά των δήμων που παραμένουν στο κόκκινο, βρίσκονται για μια ακόμη χρονιά στην κορυφή της λίστας των αιτημάτων των δημάρχων στο υπόμνημα που έδωσε η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και στα κυβερνητικά στελέχη ενόψει της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης.
Η οικονομική ασφυξία στην οποία έχουν περιέλθει οι δήμοι πρωτίστως εξαιτίας της αύξησης του λειτουργικού τους κόστους, αλλά και λόγω της μεταβίβασης νέων αρμοδιοτήτων χωρίς τους αναγκαίους πόρους ήταν το κεντρικό θέμα συζήτησης που είχαν οι δήμαρχοι και με τον υπουργό Εσωτερικών, Θοδωρή Λιβάνιο, από τον οποίο ζήτησαν έκτακτη επιχορήγηση ύψους 480 εκατ. ευρώ μέχρι τέλος του έτους, ώστε να κλείσει η χρονιά με ισοσκελισμένα δημοσιονομικά δεδομένα.
Κατά τη διάρκεια της κρίσης την προηγούμενη δεκαετία οι δήμοι είδαν τεράστια μείωση των εσόδων και ιδιαίτερα των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) κατά περίπου 60%. Παρά την αύξηση των ΚΑΠ τα προηγούμενα χρόνια και τη διάθεση περισσότερων πόρων για την κατασκευή νέων έργων, κάτι που αναγνωρίζουν και οι δήμαρχοι, οι δήμοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το φάσμα των άδειων ταμείων, καθώς επιβαρύνθηκαν από τις αυξήσεις που δόθηκαν στους εργαζομένους και με την αύξηση του κατώτατου μισθού, από το ενεργειακό κόστος που δεν αποκλιμακώθηκε, καθώς και από το τέλος ταφής, το οποίο, σύμφωνα με τους αιρετούς, όχι μόνο επιβλήθηκε αδίκως, αλλά επιπλέον δεν αποδίδεται ΟΤΑ, παρά τη σχετική ρητή πρόβλεψη του νόμου.
Ταυτόχρονα, προστέθηκαν στους ΟΤΑ τα τελευταία χρόνια νέες -κοστοβόρες- αρμοδιότητες και πρόσθετες υποχρεώσεις εφαρμογής νέων δημόσιων πολιτικών, στις οποίες οι δήμοι στη μεγάλη πλειοψηφία τους δεν μπορούν να ανταποκριθούν. Μεταξύ αυτών η Πολιτική Προστασία, η δημόσια υγεία, η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και τα ανοιχτά δεδομένα, οι Υπηρεσίες Δόμησης (ΥΔΟΜ) και η προστασία του περιβάλλοντος με την υποχρέωση για εκπόνηση και εφαρμογή εννέα διαφορετικών επιχειρησιακών σχεδίων χωρίς αντίστοιχους πόρους και τεχνική βοήθεια.
Δημοτικοί φόροι και νέο αναπτυξιακό πρόγραμμα
Στο υπόμνημα της ΚΕΔΕ αναφέρεται ότι τα τέλη αποτελούν σημαντικούς πόρους των δήμων, διότι τους παρέχουν τη δυνατότητα να συντηρούν και να αναβαθμίζουν τους κοινόχρηστους χώρους, τις κοινωφελείς εγκαταστάσεις και τις τοπικές τεχνικές υποδομές και να διασφαλίζουν τις λειτουργίες τους. «Για τον λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να “επαναπατριστούν” οι πόροι που αφαιρέθηκαν από τους ΟΤΑ (φόρος επί του ζύθου, δικαίωμα βοσκής, τέλη επί των αυθαιρέτων, τέλος διαμονής παρεπιδημούντων, τέλη καθαριότητας των παραχωρησιούχων, τέλη διέλευσης του φυσικού αερίου κ.ά.)», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Ειδικότερα όσον αφορά το «τέλος ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση» που νομοθετήθηκε πρόσφατα, προτείνεται η απόδοσή του στους δήμους ως εξής:
το 48% στους οικείους δήμους,
το 12% στους 332 δήμους της χώρας κατ’ αναλογία της αναδιανομής του Τέλους Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ) και
το 40% για ανθεκτικά έργα Πολιτικής Προστασίας και υποδομής, θωράκισης και αποκατάστασης από τις φυσικές καταστροφές, μέσω ενός Ειδικού Προγράμματος για τους δήμους.
Η ΚΕΔΕ τονίζει πως, παρότι υπάρχουν προγράμματα που χρηματοδοτούν νέα έργα στους δήμους, κυρίως τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα, υπάρχει ανάγκη για ένα Εθνικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα της τοπικής αυτοδιοίκησης για τη χρηματοδότηση της αναβάθμιση των υποδομών με προτεραιότητα στη συντήρηση του εσωτερικού οδικού δικτύου των πόλεων που υφίσταται συνεχείς φθορές από τις τομές που πραγματοποιούν δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις για την εγκατάσταση δικτύων, στη βελτίωση της αγροτικής και της δασικής οδοποιίας των περιφερειακών δήμων και στη διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών, καθώς επίσης στην αντισεισμική θωράκιση των δημοτικών κτιρίων και των σχολικών εγκαταστάσεων.
Άρση της αναστολής των προσλήψεων
Απολύτως αναγκαία θεωρείται και η ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού των δήμων και των νομικών προσώπων τους (και ιδίως των ΔΕΥΑ και των ΦοΔΣΑ) και η άρση της αναστολής των προσλήψεων στους δήμους που ισχύει εδώ και χρόνια, γεγονός που οδήγησε στην αποψίλωση των υπηρεσιών επιστημονικό προσωπικό που αποχώρησε λόγω των συνταξιοδοτήσεων, της κινητικότητας, των αποσπάσεων.
Οι δήμαρχοι κρίνουν θετική τη δέσμευση του υπουργού Εσωτερικών να εγκρίνονται όλα τα αιτήματα των δήμων για προσωπικό των ανταποδοτικών υπηρεσιών (ύδρευσης–αποχέτευσης, διαχείρισης στερεών αποβλήτων κλπ.) και ζητούν επίσης επέκταση του προγράμματος απασχόλησης ανέργων άνω των 55 ετών και επιτάχυνση της πρόσληψης προσωπικού για τη δημοτική αστυνομία.
Ο νέος κώδικας και η μητροπολιτική διοίκηση
Η ΚΕΔΕ συμμετέχει με εκπροσώπους της από τον Οκτώβριο του 2024 στην αρμόδια επιτροπή και τις υποεπιτροπές που έχουν συγκροτηθεί για τη σύνταξη του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης και έχει διατυπώσει παρατηρήσεις και προτάσεις στα επιμέρους κεφάλαια του σχεδίου που θα κατατεθεί στη Βουλή μέχρι το τέλος του χρόνου. Μάλιστα, έχει καταθέσει και νομοτεχνικά ολοκληρωμένα κείμενα διατάξεων σε τρία κεφάλαια.
Το πρώτο αφορά την απονομή, τη μεταφορά και τη θέσπιση αρμοδιοτήτων, που, όπως τονίζει η ΚΕΔΕ βάσει και των συνταγματικών επιταγών θα πρέπει να περιέχει ή να συνοδεύεται από τη διασφάλιση των αντίστοιχων υλικών και άυλων πόρων, δηλαδή οικονομικών και ανθρώπινων πόρων, υποδομής, εξοπλισμού, ψηφιακών εργαλείων και τεχνογνωσίας.
Το δεύτερο αφορά την υποστήριξη των μικρών ορεινών και νησιωτικών δήμων και το τρίτο τη διοίκηση διαδημοτικών αρμοδιοτήτων μητροπολιτικής περιοχής. Για το τρίτο ζήτημα η ΚΕΔΕ έχει προτείνει τη νομοθετική αξιοποίηση του θεσμού του Συνδέσμου ΟΤΑ για τη μητροπολιτική διακυβέρνηση των πολεοδομικών συγκροτημάτων Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Η πρότασή περιλαμβάνει την ενδεικτική καταγραφή των διαδημοτικών αρμοδιοτήτων, τη χρηματοδότηση των συνδέσμων από τους ΚΑΠ και την εφαρμογή ενός επιχειρησιακού προγράμματος που θα διασφαλίζει τις προϋποθέσεις, τους όρους και τους αναγκαίους πόρους που απαιτεί ο θεσμός.
Στο υπόμνημα περιλαμβάνονται επίσης οι προτάσεις της ΚΕΔΕ για τη δημόσια πολιτική ύδρευσης και αποχέτευσης, τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων, την ενεργειακή πολιτική και τις ΑΠΕ, την πολεοδομική πολιτική και τις Υπηρεσίες Δόμησης, την κλιματική αλλαγή και την Πολιτική Προστασία, την κοινωνική πολιτική και το δημογραφικό, τον αθλητισμό και το μεταναστευτικό.