Ένα κύμα θεωριών συνωμοσίας, παραπληροφόρησης και ψευδών ισχυρισμών σχετικά με το περιστατικό πυροβολισμών στο δείπνο της Ένωσης Ανταποκριτών του Λευκού Οίκου το βράδυ του Σαββάτου εξαπλώθηκε στο Διαδίκτυο με εντυπωσιακή αλλά και συνάμα ανησυχητικά μεγάλη ταχύτητα – με επίκεντρο κυρίως τη θεωρία ότι το περιστατικό ήταν «στημένο».
Οι εικασίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης άρχισαν να φουντώνουν μέσα σε λίγα λεπτά από τις πρώτες αναφορές για πυροβολισμούς και εντάθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια της Κυριακής, παρά το γεγονός ότι δημοσιογράφοι, που αποτελούσαν τη συντριπτική πλειονότητα των παρευρισκομένων, και οι Αρχές έδωσαν γρήγορα στη δημοσιότητα επαληθευμένες πληροφορίες, βασισμένες σε στοιχεία, για τον φερόμενο ως δράστη.
Οι Aρχές έχουν δημοσιοποιήσει επαρκή στοιχεία που δείχνουν ότι ο 31χρονος Κολ Τόμας Αλεν, από το Τόρανς της Καλιφόρνιας, εισέβαλε στον χώρο οπλισμένος και ακινητοποιήθηκε από τις δυνάμεις ασφαλείας. Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης δήλωσε ότι ο αδελφός του ενημέρωσε τις Αρχές πως ο Αλεν είχε στείλει σε μέλη της οικογένειάς του κείμενα που εξέφραζαν αντι-τραμπικές απόψεις πριν από το περιστατικό.
Ο Ντόναλντ Τραμπ υπογράμμισε την ταχύτητα με την οποία εξαπλώθηκαν οι ισχυρισμοί. «Συνήθως χρειάζεται λίγο περισσότερος χρόνος», είπε σε συνέντευξή του στην εκπομπή «60 Minutes» την Κυριακή. «Συνήθως περιμένουν δύο ή τρεις μήνες για να αρχίσουν να τα λένε αυτά».
Αυτή τη φορά, χρειάστηκαν λιγότερες από δύο ή τρεις ώρες. Αυτό αναδεικνύει πώς οι θεωρίες συνωμοσίας και μια ενστικτώδης δυσπιστία απέναντι σε ό,τι συμβαίνει έχουν γίνει σχεδόν η πρώτη αντίδραση για ένα αυξανόμενο τμήμα των Αμερικανών, ενισχυμένη από τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και την ακραία πολιτική πόλωση.
«Θα μου προκαλούσε έκπληξη αν δεν εμφανίζονταν, γιατί ζούμε σε μια κοινωνία πλήρως διαποτισμένη από τη συνωμοσιολογία», δήλωσε ο Μάικλ Μπάρκουν, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Syracuse.
Στο Reddit, πολλές από τις δημοφιλέστερες αναρτήσεις για το περιστατικό, ακόμη και σε κοινότητες που δεν σχετίζονται με την πολιτική, υπαινίσσονταν άμεσα ή έμμεσα ότι ήταν «στημένο», ενώ στα σχόλια κυριαρχούσε η αντίληψη ότι το να πιστεύει κανείς κάτι διαφορετικό είναι αφελές. Στο Instagram, αναρτήσεις που υποστήριζαν ή υπαινίσσονταν εμπλοκή του Τραμπ ή του Λευκού Οίκου συγκέντρωσαν χιλιάδες αλληλεπιδράσεις. Στο X, η λέξη «στημένο» έγινε trend το βράδυ του Σαββάτου και την Κυριακή, μαζί με τον όρο «Μπάτλερ», αναφορά στην απόπειρα δολοφονίας κατά του Τραμπ στην ομώνυμη πόλη της Πενσυλβάνιας, για την οποία έχουν επίσης εκφραστεί παρόμοιες θεωρίες.
Επιφανείς Δημοκρατικοί δεν υιοθέτησαν τις θεωρίες, ενώ πρόσωπα τόσο από τη Δεξιά όσο και από την Αριστερά επέκριναν τις ακραίες εικασίες.
Η ταχύτητα με την οποία εξαπλώθηκαν οι θεωρίες συνωμοσίας υπογραμμίζει πόσο συνηθισμένα έχουν γίνει τέτοια αφηγήματα. Αν και «στημένες» επιχειρήσεις έχουν υπάρξει στο παρελθόν, είναι εξαιρετικά σπάνιες. Αυτό, ωστόσο, δεν έχει εμποδίσει τη μετατροπή τους σε ένα από τα πιο διαδεδομένα μοτίβα συνωμοσιολογίας. Τα τελευταία χρόνια, κυρίως κύκλοι της πολιτικής Δεξιάς έχουν χαρακτηρίσει «ψευδή» γεγονότα από την επίθεση στο σχολείο Sandy Hook -με 20 νεκρούς μαθητές και 6 καθηγητές- έως και την εισβολή στο Καπιτώλιο τον Ιανουάριο του 2021.
Ωστόσο, η ιδέα αυτή έχει αρχίσει πιο πρόσφατα να διαχέεται και στην Αριστερά, ιδίως γύρω από την απόπειρα δολοφονίας κατά του Τραμπ στο Μπάτλερ στην Πενσυλβάνια. «Ερχεται κατά κύματα στις ΗΠΑ», δήλωσε ο Μαρκ Φένστερ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα που έχει μελετήσει τις θεωρίες συνωμοσίας και τη διαφάνεια της διακυβέρνησης. «Υπήρξαν περίοδοι με πολιτική βία και έντονο φόβο συνωμοσιών. Αλλοτε εντείνεται, άλλοτε υποχωρεί. Αυτό που είναι διαφορετικό σήμερα είναι ότι όλα αυτά είναι τόσο ορατά… Μπορούν να διακινηθούν ευρέως και πολύ γρήγορα».
«Οι άνθρωποι αναδιαμορφώνουν την πραγματικότητα με βάση αυτό που θέλουν να είναι αληθινό», δήλωσε ο Κλιφ Λαμπε, καθηγητής και αναπληρωτής κοσμήτορας στη Σχολή Πληροφορικής του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν. «Δεν αναζητούν αξιόπιστες πληροφορίες, αλλά επιβεβαιωτικές, και συχνά βυθίζονται βαθιά σε “λαγότρυπες” συγκρίσεων εικόνων, μικροσκοπικών λεπτομερειών του προσώπου του προέδρου κ.λπ.». «Η φήμη διαδίδεται πολύ γρήγορα, αλλά η διόρθωση των λαθών απαιτεί πολύ χρόνο», σημείωσε ο Λαμπ.
Πέρα από τους ισχυρισμούς περί «στημένης» επίθεσης, πληθώρα άλλων ψευδών ή παραπλανητικών πληροφοριών κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο, ενισχύοντας τη συνήθη πλέον «ομίχλη» infotainment, ιδιαίτερα έντονη σε πλατφόρμες που λειτουργούν με αλγοριθμική προώθηση περιεχομένου. Κυκλοφόρησαν ψεύτικες εικόνες του Αλεν, καθώς και βίντεο ασφαλείας επεξεργασμένα με τεχνητή νοημοσύνη. Μια ανάρτηση στο X που υποστήριζε ακόμη και εμπλοκή… ταξιδιού στον χρόνο είχε ξεπεράσει το 1,2 εκατ. προβολές έως το πρωί της Δευτέρας. Παράλληλα, διακινήθηκε βίντεο που φαινόταν να έχει δημιουργηθεί με ΑΙ και να δείχνει τον Τάκερ Κάρλσον να αναπαράγει τη θεωρία περί «στημένης» επίθεσης.
Ενα φιλοϊρανικό προπαγανδιστικό βίντεο με χρήση ΑΙ εκμεταλλεύτηκε επίσης τη συγκυρία, σατιρίζοντας τη σχετική θεωρία.
Αλλοι χρήστες επικαλέστηκαν δηλώσεις υποστηρικτών του Τραμπ πριν και μετά την επίθεση ως «αποδείξεις» συνωμοσίας. Μεταξύ αυτών, συνέντευξη στο κόκκινο χαλί της εκπροσώπου Τύπου του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ πριν από το περιστατικό, που είχε πει «θα πέσουν πυροβολισμοί», αναφερόμενη στο περιεχόμενο της ομιλίας του προέδρου. Στο Διαδίκτυο, το απόσπασμα απομονώθηκε και χρησιμοποιήθηκε ως «στοιχείο» για να στηριχθεί η θεωρία ότι η επίθεση ήταν σκηνοθετημένη.
Ορισμένοι υποστήριξαν ότι η επίθεση οργανώθηκε κρυφά από την κυβέρνηση Τραμπ για πολιτικό όφελος και για να ενισχυθεί η προώθηση της κατασκευής αίθουσας χορού αξίας 400 εκατ. δολαρίων στην ανατολική πτέρυγα του Λευκού Οίκου. Ως «απόδειξη», κάποιοι επικαλέστηκαν την άμεση αντίδραση του Τραμπ και πολλών προβεβλημένων υποστηρικτών του που ζήτησαν την κατασκευή της αίθουσας.
Ενα απόσπασμα από το Fox News που διαδόθηκε ευρέως την Κυριακή περιλάμβανε τηλεφωνική συνέντευξη με τη Αΐσα Χάσνι, η οποία είχε παραστεί στο δείπνο. Η σύνδεση διακόπηκε στη μέση της περιγραφής της, γεγονός που οδήγησε ορισμένους χρήστες να υποστηρίξουν ότι το δίκτυο απέκρυψε σκόπιμα την ιστορία της. Η ίδια διευκρίνισε αργότερα μέσω ανάρτησης στο X ότι το σήμα μέσα στην αίθουσα ήταν εξαιρετικά αδύναμο.
«Η ανάδειξη της αλήθειας και η τεκμηρίωση αξιόπιστων πληροφοριών απαιτούν χρόνο», δήλωσε η Αμάντα Κρόφορντ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ που έχει μελετήσει την κάλυψη μαζικών πυροβολισμών και θεωριών συνωμοσίας από τα μέσα ενημέρωσης. «Ωστόσο, το κοινό δεν έχει τέτοια υπομονή. Ετσι, βλέπουμε αμέσως αφηγήσεις που διαμορφώνονται για να απαντήσουν σε όσα θέλει να μάθει ο κόσμος, συχνά βασισμένες στις προκαταλήψεις όσων τις διαδίδουν».
Οι ινφλουένσερ έχουν κίνητρο να δημοσιεύουν εικασίες και φήμες, ακόμη κι αν δεν τις πιστεύουν: η προσοχή που συγκεντρώνουν μπορεί να είναι καθοριστική για την αύξηση των ακολούθων τους και αυτό να μεταφράζεται σε περισσότερα έσοδα. Για παράδειγμα, ο ινφλουένσερ Μάριο Ναουφάλ δημοσίευσε την Κυριακή μια συλλογή ατεκμηρίωτων θεωριών στο X και στη συνέχεια διευκρίνισε ότι δεν τις πιστεύει. «Η θέση μου: δεν πιστεύω καμία από αυτές τις θεωρίες, σίγουρα δεν θεωρώ ότι ήταν στημένο», έγραψε στο τέλος της ανάρτησης, η οποία συγκέντρωσε περισσότερες από 300.000 προβολές.
Η Ασλεϊ Σεν Κλερ, πρώην δεξιά ινφλουένσερ που πρόσφατα έχει ασκήσει κριτική στον Τραμπ, δεν υιοθέτησε την άποψη ότι το περιστατικό ήταν «στημένο», ωστόσο δήλωσε σε βίντεο στο TikTok ότι θεωρεί πως το μήνυμα υπέρ της αίθουσας χορού αμέσως μετά το συμβάν ήταν συντονισμένο, σημειώνοντας ότι συμμετείχε σε ομαδικές συνομιλίες μεταξύ ινφλουένσερ για τέτοιου είδους συντονισμό.
«Σας είχα πει ότι όλο το MAGA πληρώνεται και συντονίζει το μήνυμά του σε απόλυτη σύμπλευση μέσω ομαδικών συνομιλιών», είπε. «Και τι να δεις; Ολοι αυτοί κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, μόλις είδαν τι συνέβη στο δείπνο των ανταποκριτών του Λευκού Οίκου, η πρώτη τους σκέψη ήταν “ο Τραμπ χρειάζεται την αίθουσα χορού του”».
Σε επόμενο βίντεο, η Ασλεϊ Σεν Κλερ πρόσθεσε ότι υπάρχει μια δόση ειρωνείας στο γεγονός ότι ο Τραμπ και οι υποστηρικτές του ενοχλούνται από θεωρίες συνωμοσίας. «Δεν είναι και τόσο αστείο τώρα που συμβαίνει σε εσάς, έτσι;», σχολίασε.
Ορισμένοι από τον χώρο της Αριστεράς επιχείρησαν επίσης να αποδώσουν ευθύνη στον Τραμπ για την εξάπλωση των θεωριών συνωμοσίας. Ο Δημοκρατικός στρατηγικός σύμβουλος Μάικ Νέλις αναφέρθηκε σε δηλώσεις του Τραμπ στην εκπομπή «60 Minutes», όπου ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται να σκοντάφτει καθώς πράκτορες της Μυστικής Υπηρεσίας τον απομακρύνουν από τη σκηνή. Ο Τραμπ δήλωσε ότι του είπαν να σκύψει.
«Το να λες ψέματα για ανοησίες, όπως το αν έπεσες κάτω σε μια χαοτική κατάσταση, είναι ο λόγος που το μισό Ιντερνετ πιστεύει ότι όλο αυτό ήταν στημένο», έγραψε ο Νέλις στο X.
Ο Μάικλ Μπάρκουν από το Πανεπιστήμιο Syracuse συμφώνησε με αυτή την εκτίμηση. «Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση που ολοένα και περισσότερα πρόσωπα με μεγάλη επιρροή εμφανίζονται να πιστεύουν σε θεωρίες συνωμοσίας και έτσι τις νομιμοποιούν», δήλωσε. «Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο πρόεδρος Τραμπ». Τόσο ο Φένστερ όσο και ο Μπάρκουν σημείωσαν ότι η άνοδος της συνωμοσιολογικής σκέψης σε όλο το πολιτικό φάσμα ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την κοινωνία.
«Ο κίνδυνος, προφανώς, είναι ότι παραλύει περαιτέρω το πολιτικό μας σύστημα, το οποίο βασίζεται σε κόμματα και θεσμούς που πρέπει να συνεργάζονται επαρκώς ώστε να θεσπίζουν και να εφαρμόζουν νόμους με δίκαιο και αξιόπιστο τρόπο», είπε ο Φένστερ. «Οταν η πολιτική λειτουργεί πάνω σε βαθιά ριζωμένη καχυποψία, σε σημείο που να μην μπορείς να εμπιστευτείς την άλλη πλευρά ότι θα κινηθεί με καλή πίστη, καθίσταται πολύ πιο δύσκολο να διοικήσεις μια χώρα».
Ακόμη και την ώρα που εκτυλίσσονταν τα γεγονότα, ορισμένοι είχαν ήδη προβλέψει την αντίδραση. «Ξέρετε ότι τα δεξιά Μέσα είναι γεμάτα, τελευταία, με θεωρίες συνωμοσίας, ότι η πρώτη απόπειρα δολοφονίας κατά του προέδρου Τραμπ ήταν ψεύτικη;», δήλωσε ο Τζέιμι Ράσκιν στο NBC News, αποχωρώντας από το δείπνο. «Αυτό σίγουρα θα τροφοδοτήσει όλα αυτά τα σενάρια».