Οι ιστορικοί πρέπει να τρίβουν τα χέρια τους. Τα έγγραφα της ΚΥΠ που αποχαρακτηρίστηκαν και δόθηκαν προχθές Τρίτη στη δημοσιότητα, ρίχνουν φως σε μία από τις σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Πρόκειται για 123 έγγραφα, συνολικής έκτασης περίπου 2.000 σελίδων από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της Υπηρεσίας και αναφέρονται στην περίοδο από το 1953 έως και το 1959.
Ξεχώρισα και παρουσιάζω στη συνέχεια δύο πολύ ενδιαφέροντα ντοκουμέντα του 1958 του έτους- κλειδί για τις πολιτικές εξελίξεις στη χώρα, από τις εκλογές εκείνης της χρονιάς μέχρι την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1974.
Οι εκλογές του 1958 αποτελούν μία από τις πιο κομβικές στιγμές της μετεμφυλιακής πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας — κυρίως λόγω της εκρηκτικής ανόδου της Αριστεράς.
Οι βουλευτικές εκλογές διεξήχθησαν στις 11 Μαΐου 1958. Η μεγάλη έκπληξη ήταν η δεύτερη θέση της αριστερής ΕΔΑ, η οποία έγινε αξιωματική αντιπολίτευση.
Αυτό ήταν πρωτοφανές για δύο λόγους:
1. Η Αριστερά είχε ουσιαστικά ηττηθεί και διωχθεί με κάθε τρόπο και μέσο μετά τον Εμφύλιο (1946–49).
2. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας ήταν εκτός νόμου — η ΕΔΑ λειτουργούσε ως νόμιμη πολιτική έκφραση ενός ευρύτερου αριστερού χώρου.
Τα βασικά κόμματα και τα ποσοστά τους:
• Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ) – υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή
➤ 41,2% – 171 έδρες
• Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ) – με ηγετική φυσιογνωμία τον Ηλία Ηλιού
➤ 24,4% – 79 έδρες
• Κόμμα Φιλελευθέρων – με επικεφαλής τον Γεώργιο Παπανδρέου
➤ 20,7% – 36 έδρες
Η άνοδος της ΕΔΑ προκάλεσε έντονη ανησυχία στο πολιτικό και στρατιωτικό κατεστημένο, αλλά και στους δυτικούς συμμάχους της Ελλάδας, ενώ ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν στο απόγειο του.
Στις 20 Μαίου του 58, μόλις δέκα μέρες μετά τις εκλογές, το πρώτο από τα δύο ντοκουμέντα έχει τίτλο «Επικίνδυνος Διόγκωσις του Κομμουνισμού».
Εξετάζει αναλυτικά την κατάσταση της Αριστεράς στην Ελλάδα μετά το 1949, επισημαίνοντας ότι το ΚΚΕ και οι πολιτικοί του φορείς (κυρίως η ΕΔΑ) κατάφεραν να διατηρήσουν και να επεκτείνουν την επιρροή τους μέσω οργανωμένης δράσης, προπαγάνδας, πνευματικής παραγωγής και εκμετάλλευσης κοινωνικών και κρατικών αδυναμιών .
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη «διείσδυση του κομμουνισμού» στον κρατικό μηχανισμό, το εργατικό κίνημα και τον Πολιτισμό, καθώς και στη χρήση τεχνών, τύπου και ξένης υποστήριξης για προπαγανδιστικούς σκοπούς.
Παράλληλα, το κείμενο καταγράφει σοβαρές ελλείψεις στον κρατικό και πολιτικό συντονισμό για την αντιμετώπιση του φαινομένου, αδράνεια των «εθνικών κομμάτων» και ανοχή ή αδιαφορία της κρατικής ηγεσίας, που επιτρέπουν την περαιτέρω εξάπλωση της κομμουνιστικής επιρροής.
Για την αντιμετώπιση του «κομμουνιστικού κινδύνου» προτείνονται:
1. Ενίσχυση και συντονισμός του κρατικού μηχανισμού ασφαλείας
Κεντρικός ρόλος των υπουργείων (ιδίως Δημόσιας Τάξης/Εσωτερικών) και των σωμάτων ασφαλείας για τη συνεχή παρακολούθηση και καταστολή «αντεθνικών» δραστηριοτήτων.
Διαρκής συνεργασία πολιτικών και στρατιωτικών αρχών για την εφαρμογή των μέτρων σε όλη την επικράτεια.
2. Διοικητικά και κατασταλτικά μέτρα
Λήψη «χαρακτηριστικών μέτρων» (διοικητικές κυρώσεις, περιορισμοί δικαιωμάτων) εναντίον προσώπων που θεωρούνται επικίνδυνα για την εθνική ασφάλεια.
Δυνατότητα εκτοπισμού, περιορισμού ή αποκλεισμού από δημόσιες και κοινωνικές δραστηριότητες.
3. Έλεγχος κοινωνικών και επαγγελματικών χώρων
Παρέμβαση σε χώρους εργασίας, συνδικαλιστικές οργανώσεις και επαγγελματικές ενώσεις με στόχο την αποτροπή κομμουνιστικής επιρροής.
Έλεγχος της δημόσιας διοίκησης και απομάκρυνση υπαλλήλων με «ύποπτα» πολιτικά φρονήματα.
4. Ιδεολογική και πολιτική επιτήρηση
Συστηματική επιτήρηση της πολιτικής και κοινωνικής δράσης πολιτών, με συλλογή πληροφοριών και φακέλωμα.
Καταπολέμηση της κομμουνιστικής ιδεολογίας μέσω προπαγανδιστικών και εκπαιδευτικών μηχανισμών του κράτους.
5. Νομοθετικά και έκτακτα μέτρα
Εφαρμογή και επέκταση εκτάκτων νόμων και κανονιστικών πράξεων που θεσπίστηκαν στον απόηχο του Εμφυλίου Πολέμου.
Θεσμοθέτηση μόνιμου πλαισίου «εθνικής ασφάλειας» για την πρόληψη μελλοντικής ανασυγκρότησης του κομμουνιστικού κινήματος.
Συνολικά, το έγγραφο αποτυπώνει μια στρατηγική πλήρους κρατικού ελέγχου και προληπτικής καταστολής, όπου η εξουδετέρωση του κομμουνισμού αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως ζήτημα ασφάλειας, αλλά και ως μακροχρόνιο πολιτικό και κοινωνικό εγχείρημα.
Το δεύτερο σχετικό ντοκουμέντο «Περί της αναπτυσσόμενης επικινδύνου κομμουνιστικής δραστηριότητας εν Ελλάδι», έχει συνταχθεί τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς.
Επαναλαμβάνει ότι ο κομμουνισμός και ειδικά το Κ.Κ.Ε. συνιστούν άμεσο και διαρκή κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή και το πολίτευμα, μέσω οργανωμένης προπαγάνδας, διείσδυσης σε κοινωνικούς και επαγγελματικούς χώρους καθώς και αξιοποίησης νόμιμων και παράνομων μηχανισμών δράσης.
Το έγγραφο παρουσιάζει τις μορφές κομμουνιστικής δράσης:
προπαγάνδα και ιδεολογική χειραγώγηση,
διείσδυση σε συνδικάτα, νεολαία, αγροτικούς πληθυσμούς και κρατικές υπηρεσίες,
χρήση νόμιμων πολιτικών και κοινωνικών δομών ως «καλύμματος» για παράνομη δράση.
Και προτείνει:
1.Ανάγκη ενίσχυσης κρατικού μηχανισμού
Προτείνεται η ενδυνάμωση και καλύτερη οργάνωση των κρατικών υπηρεσιών ασφαλείας, με συντονισμό, πληροφόρηση και συνεχή επιτήρηση της κομμουνιστικής δραστηριότητας σε εθνικό και τοπικό επίπεδο.
2.Ιδεολογική και κοινωνική αντεπίθεση
Το έγγραφο εισηγείται την ανάπτυξη συστηματικής εθνικής και αντικομμουνιστικής διαφώτισης, την προβολή «εθνικών αξιών» και τη χρήση προπαγανδιστικών μηχανισμών για την αποδυνάμωση της επιρροής του κομμουνισμού στην κοινωνία.
3.Νομοθετικά και διοικητικά μέτρα
Προτείνονται αυστηρά διοικητικά και νομικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων ελέγχων, περιορισμών και αποκλεισμών από θέσεις ευθύνης για πρόσωπα που θεωρούνται ύποπτα κομμουνιστικής δράσης, με στόχο την προληπτική προστασία του κράτους.
Πρόκειται για τα μέτρα που θα οδηγήσουν στις εκλογές της «βίας και νοθείας» του 1961, στη δημιουργία ή την ενίσχυση των παρακρατικών οργανώσεων με κατάληξη τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη το 1963 και και τελικά τη δικτατορία της 21ης Απριλίου.
ΥΓ. Γενικότερα, το πολύτιμο υλικό που δόθηκε στη δημοσιότητα περιλαμβάνει δελτία πληροφοριών, εκτιμήσεις και αναλύσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, στις χώρες του σοβιετικού συνασπισμού, σε δραστηριότητες Ελλήνων του εξωτερικού, στην εσωτερική κατάσταση της χώρας σε σχέση με την κομμουνιστική δράση, καθώς και σε ζητήματα που σχετίζονται με περιοχές ιδιαίτερου εθνικού ενδιαφέροντος, όπως τα Βαλκάνια, η Τουρκία και η Μέση Ανατολή.
Δεν διευκρινίζεται όμως αν πρόκειται για το σύνολο των ντοκουμέντων ή για επιλογή κάποιων και με τι κριτήρια επιλέχθηκαν.
Οι διευκρινίσεις αυτές είναι απολύτως απαραίτητες για τη συνέχεια μίας πρωτοβουλίας που, όπως όλες οι σοβαρές χώρες, επιτέλους κινείται στη λογική του αποχαρακτηρισμού παλιών κρατικών μυστικών και αρχείων, με στόχο τη γνώση, κατανόηση και αποτίμηση της ιστορίας της Ελλάδας.