Ακούγοντας την Αργεντινή συγγραφέα Σέλβα Αλμάδα να μιλά, στο πλαίσιο του 1ου Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Τεχνόπολης του δήμου Αθηναίων, σκέφτηκα πόση ενδυνάμωση μπορεί να μας προσφέρει μια διανοούμενη που εκτός από την εκπληκτική γραφή της μιλά πολιτικά με θάρρος, απλώνοντας το βλέμμα σε κάθε πληγή που αιμορραγεί: από την άνοδο της ακροδεξιάς έως την οικολογία και τις γυναικοκτονίες.
Χάρη και στις εύστοχες ερωτήσεις και τοποθετήσεις της Τίνας Μανδηλαρά με την οποία συνομίλησε, απολαύσαμε μια συζήτηση που ακόμα μέσα μας παράγει σκέψη και λαχτάρα να ανακαλύψουμε περισσότερο το έργο της.
Διαβάστε επίσης: Ο νομπελίστας Κρασναχορκάι στην Ελλάδα / Η εξέγερση ως ανάγκη σε έναν κόσμο χωρίς πνεύμα
«Στην Αργεντινή αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει ο όρος «γυναικοκτονία» ένας όρος που με κόπο περάσαμε. Δεν αναφέρει κανένας τη λέξη, αμφισβητείται. Κι όταν ο πρόεδρος της χώρας αρνείται την υπερθέρμανση του πλανήτη, τι θα γίνει με άλλες έννοιες;» είπε η Αλμάδα, τοποθέτηση που έδωσε πάσα στην Τίνα Μανδηλαρά να μοιραστεί το γεγονός πως ούτε στην Ελλάδα έχει αναγνωριστεί νομικά ο όρος και να τη ρωτήσει αν η επικράτηση του Τραμπ είναι κάτι που την ανησυχεί.
«Σαφέστατα ανησυχούμε οι γυναίκες. Στην Αργεντινή είναι έντονο φεμινιστικό κίνημα, πρωτοπόρο στην Λατινική είναι γνωστή η κίνηση «Καμία λιγότερη» (Ni una menos) στην Ισπανία, τη Γαλλία και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Καταφέραμε να ξεφύγουμε από ένα παρελθόν στο οποίο ο αρραβωνιαστικός σου μπορούσε να σε χτυπήσει δημόσια επειδή κοίταζες αλλού.
Ξέρετε, είχαν περάσει 20 χρόνια από τη γυναικοκτονία της Ανδρέα όταν έγραψα το βιβλίο και κατάλαβα ότι ένα τόσο έντονο και βίαιο έγκλημα, είχε ξεχαστεί. Όχι μόνο γιατί πέρασαν χρόνια. Υπήρχε μια λήθη. Την Ανδρέα την δολοφόνησαν ατιμωρητί . Αυτός είναι ένας άλλος τρόπος να επαναληφθεί μια τέτοιου είδους δολοφονία. Η ατιμωρησία και η λήθη της κοινότητας….
Στην Αργεντινή μάθαμε ότι συλλογικά μπορεί να καταφέρουμε. Μια κατακραυγή συλλογική μπορεί να κάνει πολλά. Εξάλλου συλλογικά επινοήθηκε και η διατύπωση του όρου. Αν δεν κατονομάσουμε τα πράγματα δεν μπορούμε να τα διατυπώσουμε σωστά. Η γυναικοκτονία δεν είναι οποιοδήποτε αδίκημα είναι ιδιώνυμο και δεν μπορούμε να το πούμε αλλιώς. Η γυναικοκτονία δεν είναι προσωπική τραγωδία, είναι κοινωνική τραγωδία γιατί ξεκινά από την κουλτούρα ότι ο άνδρας μπορεί να σκοτώσει μία γυναίκα».
«…τα βιβλία δεν αποδίδουν δικαιοσύνη, μπορούν όμως να διατηρήσουν τη μνήμη και να θυμόμαστε ότι 25 χρόνια πριν συνέβη αυτό». Νομίζω η μνήμη είναι μια πράξη απόδοσης συλλογικής δικαιοσύνης. Γι αυτό έχει σημασία να κρατιέται η μνήμη των ιστορικών περιστατικών».
Πρόσθεσε πως : «Η λογοτεχνία είναι μια πολιτική πράξη. Τα βιβλία μας πάντα διαπερνούνται από την πολιτική όπως και οποιαδήποτε δράση μας. Ως αναγνώστρια, αλλά και ως συγγραφέας ελπίζω όπως βοήθησαν εμένα κάποια βιβλία να σκεφτώ διαφορετικά, να σκεφτώ άλλους κόσμους έτσι και τα δικά μου βιβλία θα κάνουν τους ανθρώπους να επιθυμήσουν άλλους κόσμους».
Η Τίνα Μανδηλαρά πέρασε τη συζήτηση στην ιστορική μνήμη με αφορμή την ατιμωρησία των δωσίλογων της ελληνικής κατοχής. Τι συνέβη στην Αργεντινή;
«Ζήσαμε μια δύσκολη δικτατορία. Με την επάνοδο της δημοκρατίας όλοι ήθελαν να ξεχάσουν και να προχωρήσουμε , όμως επιμείναμε να ζητάμε τιμωρηθούν οι ένοχοι. Είτε στρατιωτικοί είτε ιεράρχες. Ήταν χούντα και έχουν γραφτεί βιβλία που αφηγούνται τη φρικαλεότητα. Η Αργεντινή έπιασε λοιπόν τον ταύρο από τα κέρατα κι ήταν μεγαλειώδες αυτό. Υπήρχε συναίνεση. Κανείς δεν τολμούσε να πει ότι ήταν καλύτερα με τους στρατιωτικούς.
Όταν ανέβηκε στην εξουσία μια παράξενη δεξιά, άρχισε όμως να ακούγεται αυτή η φράση και αυτό με έβγαλε από τα ρούχα μου. Άρχισε να αποσαθρώνεται σιγά σιγά ό,τι είχαμε χτίσει. Είχαμε αιμοσταγή δικτατορία και αυτό δεν πρέπει να το ξεχάσουμε. Το κόμμα που είναι σήμερα στην εξουσία προκαλεί, αμφισβητώντας την ιστορική πραγματικότητα. Είναι πισωγύρισμα, ένα πισωγύρισμα που υπονομεύει τα φεμινιστικά και εργασιακά δικαιώματα, αλλά και αυτά των ανθρώπων του πολιτισμού. Από τότε που ανέβηκε αυτός ο άνθρωπος στην εξουσία η ζημιά που συντελείται είναι τέτοια, που θα χρειαστούν χρόνια για να συνέλθουμε».
Η συγγραφέας τόνισε ότι αυτό που συμβαίνει στην Αργεντινή δεν είναι μεμονωμένο. «Εδώ και καιρό οι δυνάμεις της δεξιάς και τις ακροδεξιάς, ανεβαίνουν σε όλο τον κόσμο, όχι μόνο στην Αργεντινή. Οι συνέπειες που θα έχει αυτό στο μέλλον αν δεν ξυπνήσουμε, αν δεν πάψουμε να τους ψηφίζουμε θα είναι τραγικές. Είναι πολύ λυπηρό που πρόκειται για εκλεγμένους ηγέτες. Μισούν τη δημοκρατία αλλά εκλέχθηκαν δημοκρατικά. Ο Μιλέι δεν πιστεύει στη δημοκρατία αλλά έχει εκλεγεί χάρη σε αυτή. Οι κοινωνίες πρέπει να κινηθούμε αποφασιστικά ως σύνολο αλλά και από τη θέση του ο καθένας».
Η συγγραφέας μίλησε για τους χαρακτήρες της και τις αντιφάσεις τους.
«Δεν με ενδιαφέρει να γράψω μια ιστορία καλή ή κακή, ή να αποδώσω τόσο ξεκάθαρα χαρακτηριστικά κακού και καλού χαρακτήρα. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις αντιφάσεις και οι άνθρωποι που περνούν από διαφορετικές φάσεις».
Στην ερώτηση του tvxs σχετικά με το ποιοι θα ήθελε να είναι οι αναγνώστες της λέει πως: «θα ήθελα διαβάζουν τα βιβλία μου άνθρωποι που μοιάζουν με τους χαρακτήρες μου. Χάρη στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα -το οποίο σήμερα βάλλεται στην Αργεντινή αλλά το υπερασπιζόμαστε-, ίσως φτάσουν τα βιβλία στους ενήλικες μέσω των παιδιών τους. Χάρη στους διδάσκοντες φτάνουν στους νέους τα βιβλία μου και πολλά από αυτά τα παιδιά ξέρετε είναι γιοι και κόρες των ανθρώπων που εμφανίζονται στα βιβλία μου. Θέλω να πιστεύω ότι οι αναγνώστες θα μεταφέρουν τα μηνύματα στα παιδιά τους».
Αναφέρθηκε στον πρωταγωνιστικό ρόλο της φύσης στα βιβλία της η οποία δεν αντιμετωπίζεται ως περιβάλλον αλλά «…ως ένας χαρακτήρας ακόμα» όπως είπε χαρακτηριστικά.
Δεν μίλησε για την οικολογία απαριθμώντας τα προτάγματα του οικολογικού κινήματος, αντιθέτως υπογράμμισε πως η θεραπεία είναι η ίδια μας η σχέση με τη φύση.
«Οι άνθρωποι που ζουν γύρω από έναν ποταμό είναι σε διάλογο μαζί του. Το ποτάμι καθορίζει τι θα φας… συνδιαλέγεσαι μαζί του, με τα ζώα, με τα φυτά κι αυτά έχουν όλα μια σχέση μεταξύ τους, έρχονται σε επαφή, ερωτεύονται, πληγώνονται… Οι ψαράδες δεν χρειάζεται να είναι οικολόγοι ή να διαβάσουν για την οικολογία. Ξέρουν τι θα κάνουν, σέβονται τη φύση γιατί ζουν εκεί».
Στην ερώτηση του tvxs για την κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι ιθαγενικές κοινότητες στη Λατινική Αμερική τόνισε πως:
«Στην Αργεντινή υπάρχουν πολλά χωριά και κοινότητες που αντιστέκονται, που συνεχίζουν να αγωνίζονται για τη γη και τη γλώσσα τους, την οποία πιέζονται αναγκάζονται να εγκαταλείψουν. Όμως αγωνίζονται και αντιστέκονται, υποστηρίζουν τον δικό τους τρόπο ζωής. Βγήκε μια ταινία με τίτλο «Η δική μας γη» (Nuestra tierra) που αφορούσε ένα αληθινό έγκλημα. Δολοφονήθηκε ηγέτης ιθαγενών από λευκούς για να καταλάβουν τη γη του. Πήγε στα δικαστήρια η υπόθεση και υπήρξε τιμωρία».