“Ji çiyan pê ve tu heval nînin” (Κανένας άλλος φίλος από τα βουνά)
Υπάρχει ένα κουρδικό ρητό που επαναλαμβάνεται μέσα στην ιστορία: «Δεν έχουμε άλλους φίλους πέρα από τα βουνά». Και ενώ σηκώνει κουβέντα το αν φτάνει αυτή η φράση για να περιγράψει τα όσα συμβαίνουν, αυτό που ξεδιπλώθηκε τις προηγούμενες μέρες στη Ροζάβα ξανάφερε τούτη την πικρή αλήθεια μπροστά στα μάτια μας.
Με έναν πληθυσμό που υπολογίζεται κοντά στα 60 εκατομμύρια, οι Κούρδοι και οι Κούρδισες παραμένουν ο πολυπληθέστερος λαός χωρίς κράτος στον κόσμο. Χωρίς κράτος, χωρίς επίσημο καθεστώς και χωρίς θεσμική εκπροσώπηση σε διεθνές επίπεδο, συμπεριλαμβανομένου του ΟΗΕ. Η γη τους χωρίστηκε σε 4 μέρη μέσα από συμφωνίες όπως η Sykes–Picot και η συνθήκη της Λοζάνης, οι οποίες επιβλήθηκαν από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής σε συνεργασία με τα τοπικά αποικιακά κράτη. Αυτή η κατάσταση της απουσίας κράτους, μια κατάσταση ανιθαγένειας, έχει διατηρηθεί έκτοτε.
Σήμερα, οι ίδιες μεγάλες δυνάμεις και τα ίδια τοπικά αποικιακά κράτη ξανατραβούν τις γραμμές των συνόρων πάνω στην περιοχή, έναν αιώνα αργότερα, με στόχο να αρνηθούν στους Κούρδους για ακόμη μια φορά οποιασδήποτε μορφής πολιτικού καθεστώτος. Οι επιθέσεις στη Ροζάβα ξεκίνησαν ακριβώς ως άμεση συνέπεια αυτής της απόφασης.
Είναι ίδιοι οι Κούρδοι με έναν αιώνα πριν;
Σήμερα οι Κούρδοι και οι Κούρδισες μπορεί να στερούνται ακόμη κράτος. Δεν έχουν ούτε εξελιγμένα οπλικά συστήματα, πολεμική αεροπορία ή συστήματα αεράμυνας. Δεν έχουν καν την υποστήριξη ενός ξεκάθαρου και αξιόπιστου «σύμμαχου κράτους». Υπό αυτό το πρίσμα, θα μπορούσαμε να πούμε πως λίγα έχουν αλλάξει σε σχέση με έναν αιώνα πριν. Κι όμως υπάρχει μια καθοριστική διαφορά. Ο Κουρδικός λαός κατέχει μία δύναμη που ίσως κανένα άλλο κράτος στον κόσμο δεν κατέχει σε αυτό το βαθμό, ένα βαθιά πολιτικά οργανωμένο λαό με ισχυρή κουλτούρα αντίστασης.
Από την έναρξη των επιθέσεων στη Ροζάβα στις 6 Ιανουαρίου 2026, πολλά έχουν ειπωθεί και πολλά έχουν αλλάξει. Όπως έχει ήδη τονιστεί, οι Κούρδοι και οι Κούρδισες ίσως αντιμετωπίζουν τη σοβαρότερη απειλή αφανισμού τους στην πρόσφατη ιστορία. Μα την ίδια στιγμή, αυτή η ιστορική απειλή έχει προκαλέσει ιστορική ενότητα και αντίσταση.
Το μέγεθος του κινδύνου έχει φέρει σε κοινή γραμμή αντίστασης όχι μόνο τα κουρδικά πολιτικά κόμματα, μα, το πιο σημαντικό, τον ίδιο τον Κουρδικό λαό στο σύνολό του. Σε όλα τα τέσσερα μέρη του Κουρδιστάν και σε ολόκληρη τη διασπορά, οι Κούρδοι και οι Κούρδισες έχουν ξεσηκωθεί, όπου κι αν ζουν, εκφράζοντας την οργή τους με τη φράση Gelê Kurd yek e! – Ο κουρδικός λαός είναι ένας!
Ο κίνδυνος παραμένει τεράστιος και απέχει πολύ από το να έχει παρέλθει. Κι όμως, αυτή η οργανωμένη δύναμη, παρούσα στους δρόμους μέρα με τη μέρα, έχει ήδη επιτύχει να κλονίσει την υπάρχουσα παγκόσμια τάξη και να εξαναγκάσει όσους σχεδίαζαν τον αφανισμό να το ξανασκεφτούν.
Τι περιλάμβαναν αυτά τα σχέδια;
Η συμφωνία που υπογράφηκε στις 8 Μαρτίου το 2025 ανάμεσα στη Διοίκηση της Ροζάβα και την κυβέρνηση της Δαμασκού, με την εγγύηση των Ηνωμένων Πολιτειών και της Γαλλίας, μπήκε ουσιαστικά στο περιθώριο μετά από την παρέμβαση της Τουρκίας. Ακολούθως, με την πλήρη στήριξη της Τουρκίας και την έγκριση των ΗΠΑ και των σύμμαχων δυνάμεων, από τις 6 Ιανουαρίου του 2026 εξαπολύθηκαν επιθέσεις με σκοπό τον εξαναγκασμό της Ροζάβα σε πλήρη υποταγή.
Στις 18 Ιανουαρίου, με πίεση του T. Barrack, του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ για τη Συρία, ο οποίος ταυτοχρόνως υπηρετεί ως Αμερικανός Πρέσβης στην Τουρκία και είναι γνωστός για τις καλές του σχέσεις με την Τουρκία, το Κατάρ και τις πλούσιες αραβικές χώρες, επιβλήθηκε στους Κούρδους και στις Κούρδισες μια ολοκληρωτική συμφωνία παράδοσης. Η συμφωνία προέβλεπε την εξαναγκαστική παράδοση των όπλων από την πλευρά των κουρδικών δυνάμεων και όλων των θεσμών τους στο νέο συριακό κράτος υπό την ηγεσία των τζιχαντιστών.
Παρόλα αυτά, και καθώς ο κουρδικός λαός ξεσηκώθηκε παντού στη γη, γεμίζοντας δρόμους και πλατείες και ορθώνοντας φωνή αντίστασης με τρόπο οργανωμένο, η συμφωνία που επιβλήθηκε στις 18 Ιανουαρίου αποσύρθηκε. Στις 30 Ιανουαρίου, οι διαπραγματεύσεις κατέληξαν σε ένα νέο πλαίσιο το οποίο αναγνωρίζει τα θεσμικά και κοινωνικά δικαιώματα των Κούρδων, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος στην αυτοάμυνα, υπό την εγγύηση των ΗΠΑ και της Γαλλίας και κατά τα φαινόμενα με την αποδοχή της Τουρκίας. Για άλλη μια φορά κατέστη σαφές, δεν μπορούν να αγνοήσουν τους Κούρδους και τις Κούρδισες.
Οι Κούρδοι και οι Κούρδισες κατάφεραν να πουν Όχι σε μία δύναμη που ελάχιστοι δρώντες στον κόσμο έχουν τολμήσει να αψηφήσουν ανοιχτά: στην Αμερική του Τραμπ.
Αυτή η έμφαση δεν είναι τυχαία.
Αυτή η έμφαση δεν είναι τυχαία. Υπάρχει ένας ισχυρισμός που συζητείται εδώ και καιρό στους κουρδικούς πολιτικούς κύκλους και πρόσφατα διατυπώθηκε ανοιχτά από τον Σαλίχ Μουσλίμ (πρώην συμπρόεδρο του PYD, του μεγαλύτερου κουρδικού πολιτικού κόμματος στη Ροζάβα). Σύμφωνα με αυτόν τον ισχυρισμό, οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδιάζουν έναν άμεσο πόλεμο εναντίον του Ιράν, αλλά πριν από την έναρξη μιας τέτοιας επίθεσης επιδιώκουν να εξουδετερώσουν τις ένοπλες ομάδες που υποστηρίζονται από το Ιράν. Μεταξύ αυτών, οι Hashd al-Shaabi (Μονάδες Λαϊκής Κινητοποίησης – PMU) στο Ιράκ θεωρούνται ένας από τους βασικούς στόχους.
Στο πλαίσιο αυτό, λέγεται ότι οι ΗΠΑ πρότειναν στους Κούρδους μια συμφωνία: εάν πολεμήσετε τις ένοπλες ομάδες που στηρίζονται από το Ιράν, μπορούμε να σταματήσουμε τις επιθέσεις στη Ροζάβα και στους Κούρδους. Η κουρδική απάντηση ήταν ξεκάθαρη: δεν είμαστε ο στρατός κανενός. Πολεμάμε μόνο για τη δική μας γη και τη δική μας ελευθερία.
Μετά από αυτή την άρνηση, εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η Τουρκία, της οποίας οι υποστηριζόμενες τζιχαντιστικές δομές ιστορικά ήταν έτοιμες να πολεμήσουν σιιτικές δυνάμεις, άρπαξε την ευκαιρία να επανατοποθετηθεί στη νέα περιφερειακή τάξη. Αυτό, με τη σειρά του, οδήγησε την Τουρκία στο να ενισχύσει εκ νέου τις σχέσεις της με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Λαμβάνοντας αυτή την ιστορική απόφαση αντίστασης οι Κούρδοι και οι Κούρδισες, με πλήρη επίγνωση του κινδύνου της σφαγής και του αφανισμού, αρνήθηκαν να εμπλακούν σε μια σεχταριστική σύγκρουση ενάντια στο ιρανικό καθεστώς των μουλάδων, παρά το γεγονός ότι το αντιμάχονται για δεκαετίες. Και πιο πολύ και από αυτό, επανεπιβεβαίωσαν μια θεμελιώδη αρχή «Μπορούμε να ζήσουμε μαζί οι λαοί αυτής της περιοχής».
Γιατί επιμένουμε σε όλο αυτό; Γιατί σήμερα, οι Κούρδοι και οι Κούρδισες που αντιστέκονται στην πρώτη γραμμή και ξεσηκώνονται σε όλο το Κουρδιστάν και σε όλο τον κόσμο νιώθουν απίστευτα μόνοι και μόνες, όπως άλλωστε και οι λαοί του Ιράν που αντιστέκονται στο καθεστώς των μουλάδων.
Υπάρχει ουσιαστική αλληλεγγύη από κάποια αριστερίστικα, αναρχικά και αντι-εξουσιαστικά κινήματα, αλλά, αν το συγκρίνουμε με το μέγεθος του κινδύνου, αυτή η στήριξη παραμένει ανεπαρκής. Από αυτή την άποψη, η κατάσταση στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά εύγλωττη. Αφήνοντας κατά μέρος τις μαζικές κινητοποιήσεις, οι εξελίξεις στο Κουρδιστάν και στο Ιράν δεν αποτελούν καν ειδήσεις. Μεγάλα τμήματα της κοινωνίας δεν έχουν ούτε τη στοιχειώδη γνώση για το τι συμβαίνει.
Ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό παράδειγμα: πρόσφατα, το Καραβάνι των Λαών, αποτελούμενο από σχεδόν εκατό νέες και νέους από χώρες της Νότιας Αμερικής και της Ευρώπης, ξεκίνησε για το Κομπανί, το οποίο βρισκόταν υπό πολιορκία, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, νερό ή διαδίκτυο για ημέρες. Το καραβάνι έφτασε στη Θεσσαλονίκη, με στόχο να σπάσει την πολιορκία. Κι όμως, αντιμετωπίστηκε με σχεδόν απόλυτη σιωπή, με ελάχιστη έως μηδενική κάλυψη. Αυτό είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό αν σκεφτεί κανείς ότι ο κουρδικός λαός νιώθει πιο κοντά στον ελληνικό λαό από τους λαούς της Ευρώπης, με τον οποίο νιώθουν πως έχουν περάσει κοινά βάσανα στην ιστορία και βρίσκονται στην ίδια γειτονιά του χάρτη.
Κατά τη γνώμη μου τούτη η σιωπή έχει δύο βασικές αιτίες.
Πρώτα από όλα, η πολιτική και μιντιακή επιρροή του Τουρκικού κράτους στην Ελλάδα.
Δευτερευόντως, η πρόσληψη του κουρδικού απελευθερωτικού κινήματος από συγκεκριμένους αριστερίστικους κύκλους.
Τα χρόνια που πέρασαν, εξαιτίας της αναγκαστικής σχέσης που ανέπτυξε η Ροζάβα με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι Κούρδοι και οι Κούρδισες κατηγορήθηκαν πως «συνεργάζονται με τον ιμπεριαλισμό». «Σας τα λέγαμε, αυτό παθαίνεις όταν συνεργάζεσαι με τις ΗΠΑ», έτσι λέγεται. Ωσάν οι Κούρδοι και οι Κούρδισες να είναι ανίκανες για κριτική σκέψη. Ωσάν τα τοπικά απελευθερωτικά κινήματα να είναι ανίκανα να διαβάσουν τις παγκόσμιες πραγματικότητες.
Όμως ο κόσμος δεν χωράει σε ένα απλουστευτικό σχήμα, μαύρο (υπέρ των ΗΠΑ) και άσπρο (κατά των ΗΠΑ). Και πάει καιρός που ο κόσμος δεν είναι πια διπολικός. Μια δύναμη δεν καθίσταται «σωστή» απλώς και μόνο επειδή είναι αντι-αμερικανική, ούτε «λάθος» επειδή απλώς δεν είναι.
Αν τα ζητήματα ήταν στ’ αλήθεια τόσο απλά, πως θα εξηγούσαμε τα εγκλήματα που διαπράττονται από κράτη εκτός της αμερικανικής ηγεμονίας; Θα λέγαμε πως η Τουρκία τα έχει όλα καλώς καμωμένα; Θα νομιμοποιούσαμε την εδώ και δεκαετίες ασκηθείσα βία του Ιράν ενάντια στους Κούρδους και στις Κούρδισες και στον ίδιο του τον πληθυσμό; Που θα τοποθετούσαμε τον Σαντάμ Χουσείν, ο οποίος αυτοπροσδιοριζόταν ως σφοδρά αντιαμερικανός, αλλά διέταξε τη σφαγή 180.000 Κούρδων με χημικά όπλα;
Αν συμφωνούσαμε με αυτή τη λογική, που θα τοποθετούσαμε τον αγώνα για λευτεριά των Κούρδων στη Ροζχελάτ και των υπόλοιπων λαών στο Ιράν που έχουν πληρώσει βαρύ τίμημα αντιστεκόμενοι στο καθεστώς των μουλάδων για χρόνια; Θα έπρεπε να κλείσουμε τα μάτια στο καθεστώς μόνο και μόνο επειδή αντιτίθεται στις Ηνωμένες Πολιτείες;
Έχουμε αναφορές από τον πρόσφατο ξεσηκωμό στο Ιράν, πως πάνω από 40 χιλιάδες άμαχοι πολίτες δολοφονήθηκαν από τις δυνάμεις του καθεστώτος, ίσως μια από τις μεγαλύτερες σφαγές αμάχων στη σύγχρονη ιστορία.
Αυτό μας θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: τι είναι αυτό που βλέπουν οι ηγεμονικές δυνάμεις, αλλά εμείς επιλέγουμε να μην το δούμε; Μήπως, όπως και στη Ροζάβα, υπάρχει στο Ιράν μια γνήσια ελπίδα για ελευθερία;
Το σύνθημα “Jin, Jiyan, Azadî” – Γυναίκα Ζωή Ελευθερία, που γεννήθηκε στη Ροζάβα και αργότερα έγινε κεντρικό σύνθημα της εξέγερσης στο Ιράν δείχνει ξεκάθαρα την επαναστατική προοπτική της περιοχής. Οι επιδιώξεις των λαών που απορρίπτονται ως «πράκτορες των ΗΠΑ και του Ισραήλ», μας αφορούν καθόλου; Μήπως ακόμη και οι ΗΠΑ επιδιώκουν να ιδιοποιηθούν και να χειραγωγήσουν αυτό το δυναμικό ακριβώς επειδή αναγνωρίζουν τη δύναμή του και φοβούνται ότι θα χάσουν τον έλεγχο;
Μια παρόμοια δυναμική εκτυλίχθηκε στη Ροζάβα: η κουρδική αντίσταση αποκάλυψε το αληθινό πρόσωπο του ISIS στον κόσμο και οι ΗΠΑ, συνειδητοποιώντας ότι δεν μπορούσαν να ελέγξουν πλήρως την κατάσταση, αναγκάστηκαν να εμπλακούν με τους Κούρδους.
Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η ελπίδα που γεννήθηκε στη Ροζάβα, η ιδέα ότι «Μπορούμε να ζήσουμε μαζί», που ίσως να ανθίσει τώρα στο Ιράν και να απλωθεί σε όλη την περιοχή, μπαίνει στο στόχαστρο και απειλείται με καταστροφή.
Θα ήθελα να συνοψίσω με μια προσωπική παρατήρηση. Παρακολούθησα πρόσφατα ένα ντοκιμαντέρ για τη Ροζάβα. Βάζοντας στην άκρη την προσπάθεια και την αφοσίωση του δημιουργού, και παρά τα δυνατά πλάνα και περιεχόμενο, ξεχώριζε μία φράση ειπωμένη από τον αφηγητή (σκηνοθέτη):
«Επειδή στήριξα αυτό τον αγώνα, έχω το δικαίωμα να ζητώ λογαριασμό από αυτούς τους ανθρώπους, ακόμη και να τους κρίνω»
Έχει παρέλθει προ πολλού ο καιρός που θα έπρεπε να έχουμε εγκαταλείψει αυτό το συγκαταβατικό «λευκοπουκαμισάτο» βλέμμα πάνω στους αγώνες για λευτεριά των λαών της Μέσης Ανατολής και εκείνων πέρα από τον Δυτικό κόσμο. Η αλήθεια δεν βρίσκεται στα λόγια που εκστομίζονται με άνεση, σαν να τα ξέρουμε όλα, αλλά στο να ακούμε πραγματικά τα ίδια τα υποκείμενα του αγώνα.
Όπως το έθεσε κάποτε το κίνημα για την απελευθέρωση των μαύρων στις Ηνωμένες Πολιτείες: «Μη μας καθοδηγείτε. Αν έχετε σκοπό να σταθείτε δίπλα μας, τότε σταθείτε δίπλα μας»
Είναι καιρός που ακούγονται όλο και περισσότερο τα βήματα ενός τρίτου παγκοσμίου πολέμου, που ακόμη και η Ευρώπη δέχεται όλο και μεγαλύτερες απειλές από την αμερικανική πολιτική. Είναι πια ζωτικής σημασίας να δυναμώσουμε ένα αντιπολεμικό κοινωνικό μέτωπο. Το πείραμα της Ροζάβα και ο Κουρδικός αγώνας μας θυμίζουν ξανά και ξανά μια βασική αλήθεια:
Berxwedan jiyan e! – Η αντίσταση είναι ζωή!
* Ο Feyyaz Bayram είναι Κούρδος αγωνιστής πρόσφυγας στην Ελλάδα. Υπήρξε στέλεχος του Κεντρικού Συμβουλίου της Νεολαίας του HDP.
Μετάφραση: Ειρήνη Δαφέρμου