Οι φωτογραφίες των 200 εκτελεσθέντων της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 ίσως εμφανίστηκαν την πιο κατάλληλη στιγμή, ώστε να θυμηθούμε ότι αυτοί που πήραν τον δρόμο της αντίστασης δεν λογάριασαν κόστος και κοίταξαν κατάματα τον θάνατο με υψωμένη τη γροθιά. Ύστερα από 84 χρόνια, αποτελούν πνοή ζωής, πηγή έμπνευσης και αγώνα για τις νεότερες γενιές.
Σε αυτές τις φωτογραφίες δεν είναι μόνο αυτοί οι αλύγιστοι αγωνιστές που απεικονίζονται, αλλά στην αλυγισιά τους σκιαγραφείται όλη η αντίσταση απέναντι στην κτηνωδία του στρατοπέδου του Χαϊδαρίου, της Μέρλιν, της Ακροναυπλίας και τόσων άλλων κολαστηρίων.
Ο καθένας από τους 200, όπως και τόσοι ακόμη «άγνωστοι στρατιώτες» — γιατί αυτοί ήταν, είναι και θα είναι οι πραγματικοί άγνωστοι στρατιώτες που έδωσαν τη ζωή τους ενάντια στους κατακτητές — είχε όνομα, ιστορία, ιδανικά. Ήταν εργάτες, συνδικαλιστές, μέλη του ΚΚΕ, τροτσκιστές, αρχειομαρξιστές. Οι περισσότεροι από αυτούς παραδόθηκαν από το καθεστώς Μεταξά στις κατοχικές δυνάμεις, καταδικασμένοι με το βενιζελικό ιδιώνυμο, που διατηρήθηκε και ενισχύθηκε από τον Μεταξά αντικαθιστώντας το με τον λεγόμενο «αναγκαστικό νόμο».
Η ανακήρυξη των ιστορικών αυτών φωτογραφιών σε «μνημείο» δεν είναι απλά υποκρισία του Υπουργείου Πολιτισμού, αλλά καταδεικνύει την έννοια που προσδίδει στα «μνημεία» η συγκεκριμένη κυβέρνηση. «Μνημείο», για την κυβέρνηση που παραχωρεί γη και ύδωρ στα αμερικανικά συμφέροντα και τους ολιγάρχες, που ετοιμάζει τις σύγχρονες ακροναυπλίες στο όνομα οκτώ νέων φυλακών, που ευθύνεται για τους θανάτους χιλιάδων προσφύγων και μεταναστών, που απειλεί την ανεξάρτητη δημοσιογραφία, που στρώνει τον δρόμο για νέα ιδιώνυμα με αντικομμουνιστικές κορώνες, σημαίνει διαστρέβλωση της ιστορίας των αντιστάσεων.
Για την κυβέρνηση του Νέου Ποινικού Κώδικα, του επιτελικού κράτους, του PREDATOR, του ΟΠΕΚΕΠΕ, των Τεμπών, της ακραίας καταστολής, που παραχώρησε το Βυζαντινό Μουσείο για δείπνο στην οικογένεια Γλύξμπουργκ, για την κυβέρνηση της χυδαίας ξεδιαντροπιάς που διακατέχει την άρχουσα τάξη, «μνημείο» σημαίνει λήθη στην ιστορική μνήμη.
Είναι δυνατόν να σεβαστεί η κυβέρνηση των πολιτικών απογόνων των δωσίλογων και των ταγματασφαλιτών αυτήν την ιστορική μνήμη;
Σήμερα, η ίδια κυβέρνηση επιχειρεί να καταστείλει την κοινότητα των κατειλημμένων Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, με το πρόσχημα δημιουργίας κοινωνικών κατοικιών και δομών φιλοξενίας για τους συνοδούς του αντικαρκινικού νοσοκομείου «Ο Άγιος Σάββας». Τα Προσφυγικά της Λ. Αλεξάνδρας, ένα ακόμη μνημείο της σύγχρονης ιστορίας λόγω των σημαδιών από τις σφαίρες και τις οβίδες κατά τις μάχες των Δεκεμβριανών, απειλούνται να λεηλατηθούν στο όνομα του εξευγενισμού της ευρύτερης περιοχής των Αμπελοκήπων. Μαζί τους απειλείται η λεηλασία τόσο της ιστορικής μνήμης όσο και της συνέχειας των αντιστάσεων.
Τι είναι όμως η κοινότητα των κατειλημμένων Προσφυγικών; Τι πρεσβεύει; Γιατί αποτελεί τόσο μεγάλο κίνδυνο για την κυβέρνηση Μητσοτάκη; Ποιο είναι το διακύβευμα;
Σε αυτά τα 16 χρόνια λειτουργίας της, η κοινότητα των Προσφυγικών ενισχύει τη συμμετοχικότητα του ατόμου στις κοινές υποθέσεις μέσω αμεσοδημοκρατικών διαδικασιών εντός των τακτικών συνελεύσεων, των ολομελειακών συνεδρίων και της πληθώρας δομών κοινωνικής αλληλεγγύης. Δομές για τη στέγη, την τροφή, την υγεία, τη μόρφωση και τη φροντίδα των παιδιών. Δομές για τη φιλοξενία καρκινοπαθών και των συνοδών τους, που νοσηλεύονται στο αντικαρκινικό νοσοκομείο «Ο Άγιος Σάββας». Δομές για την ενδυνάμωση των γυναικών, την κουλτούρα, την τέχνη, την τεχνική υποστήριξη των κατοικιών και πολλά ακόμη.
Όπως και την περίοδο της κατοχής, μέχρι και το τέλος των Δεκεμβριανών, η οργάνωση «Εθνική Αλληλεγγύη» ήταν αυτή που οργάνωνε συσσίτια, έχτιζε παιδικούς σταθμούς, φαρμακεία, ιατρεία, νοσοκομεία και σπίτια, ενώ οι πολιτικοί πρόγονοι των σύγχρονων ελίτ συντάσσονταν με τους κατακτητές. Έτσι και τώρα, οι δομές που πραγματικά προσπαθούν να λύσουν τα κοινωνικά προβλήματα που οι ελίτ έχουν δημιουργήσει βιώνουν την πιο ακραία ποινικοποίηση και καταστολή.
Όπως μετά τα Δεκεμβριανά έκλεισαν και ανατίναξαν τα γραφεία της «Εθνικής Αλληλεγγύης», συνέλαβαν και φυλάκισαν τα στελέχη της, κατέστρεψαν και λεηλάτησαν τις δομές της, έτσι και σήμερα το ίδιο επιχειρούν απέναντι στις δομές κοινωνικής αλληλεγγύης. Αυτός είναι ο κύριος λόγος της επίθεσης της κυβέρνησης Μητσοτάκη στην κοινότητα των κατειλημμένων Προσφυγικών.
Τα Προσφυγικά δεν είναι μνημείο μόνο επειδή είναι σημαδεμένα από τις εγγλέζικες σφαίρες και οβίδες που είχαν κατακρεουργήσει τον αθηναϊκό λαό. Τα Προσφυγικά ήταν το σημείο όπου, ταμπουρωμένες, οι δυνάμεις της αντίστασης έβαλαν τον λόχο της εθνοφυλακής που πήγαινε να απελευθερώσει τους δωσίλογους στις φυλακές Αβέρωφ. Ήταν το πέρασμα για την ανατίναξη των αποθηκών στους εγγλέζικους στρατώνες. Ήταν σημείο διεκδίκησης μεταξύ των αντιμαχόμενων δυνάμεων. Ήταν ένα ακόμη σημείο της ξεριζωμένης προσφυγιάς που αποτέλεσε τον κορμό της αντίστασης.
Σήμερα, τα μέλη της κοινότητας των κατειλημμένων Προσφυγικών δέχονται μια διαρκή στοχοποίηση λόγω της συμμετοχής τους στις κοινωνικές αντιστάσεις, στο κίνημα των Τεμπών, σε πορείες αλληλεγγύης με τον παλαιστινιακό λαό, στις κινητοποιήσεις της 6ης Δεκέμβρη και της 17ης Νοέμβρη, λόγω της κοινωνικής τους πρότασης και δράσης απέναντι στις πολιτικές της βαρβαρότητας.
Αν δεχόμασταν ότι τα Προσφυγικά είναι απλώς ένα «μνημείο», κενό περιεχομένου, ότι οι 200 της Καισαριανής είναι απλώς ένα «μνημείο» όπως το εννοεί το Υπουργείο Πολιτισμού, θα ήταν σαν να φτύναμε στα μνημεία και τα μνήματα όσων αντιστάθηκαν. Θα ήταν σαν να φτύναμε κατάμουτρα τα καταπιεσμένα τμήματα της κοινωνίας που στενάζουν από τις αντικοινωνικές πολιτικές των κυβερνώντων.
Είναι χρέος μας να συνεχίσουμε να υπάρχουμε, ώστε να ενισχύσουμε και να διευρύνουμε τον κόσμο της κοινότητας, της κοινωνικής αυτοοργάνωσης και της αλληλεγγύης, απέναντι στις πολιτικές του σκοταδισμού, της διαφθοράς και της καταστολής.
Απέναντι στους πολιτικούς απογόνους των δωσίλογων και των ταγματασφαλιτών, τιμάμε τους 200 εκτελεσθέντες της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Τιμάμε την ιστορική μνήμη των Προσφυγικών, βέβαιοι πως βαδίζουμε στον σωστό δρόμο.
Διαβάστε επίσης: Tvxs ρεπορτάζ / Προσφυγικά: Ο «αόρατος» απεργός πείνας και η κορύφωση ενός αγώνα
*Ο Αριστοτέλης Χαντζής είναι μέλος και κάτοικος της κοινότητας των κατειλημμένων Προσφυγικών Λ. Αλεξάνδρας – Απεργός πείνας από 5/2/2026