Πολυκερματισμός ευθυνών και θεσμικό κενό στην αδειοδότηση βιομηχανιών: Ποιος και τι ελέγχει – 12 ερωτήσεις και απαντήσεις
Σήμερα, ποιο είναι το βασικό πρόβλημα στη διαδικασία αδειοδότησης και ελέγχου μιας βιομηχανικής επιχείρησης;
Το βασικό πρόβλημα είναι ο πλήρης πολυκερματισμός των ευθυνών. Πολλοί και ανεξάρτητοι κρατικοί φορείς εμπλέκονται στη διαδικασία έκδοσης αδειών και ελέγχων – Περιφέρεια (Διεύθυνση Ανάπτυξης και Βιομηχανίας), Πυροσβεστική, Επιθεώρηση Εργασίας, Πολεοδομία και σε ορισμένες περιπτώσεις η Επιθεώρηση Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ. Όμως, οι φορείς αυτοί δεν επικοινωνούν μεταξύ τους και δεν συμμετέχουν από κοινού στην έκδοση μίας ενιαίας άδειας λειτουργίας.
Άρα ποιος έχει συνολική εικόνα της ασφάλειας και της νομιμότητας μιας εγκατάστασης;
Κανένας. Δεν υπάρχει ενιαίος φορέας που να γνωρίζει τι ακριβώς εγκρίθηκε, τι υλοποιήθηκε στην πράξη και αν όλα τα επιμέρους στοιχεία συνθέτουν μια ασφαλή και νόμιμη εγκατάσταση.
Η Πυροσβεστική εγκρίνει τη μελέτη ενεργητικής πυροπροστασίας και εκδίδει πιστοποιητικό πυρασφάλειας βασιζόμενη αποκλειστικά σε υπεύθυνες δηλώσεις μηχανικών. Η αυτοψία μπορεί να γίνει έως και τρία χρόνια αργότερα. Αν τότε διαπιστωθεί μη εφαρμογή των μέτρων ενεργητικής πυροπροστασίας, το πιστοποιητικό ανακαλείται. Αν όμως στο μεταξύ έχει συμβεί δυστύχημα, αυτό θεωρείται «άλλο θέμα».
Θεσμικά, η Πολεοδομία. Πρακτικά όμως, αν υπάρχουν παράνομοι ή αδήλωτοι χώροι, αν έχουν παραβιαστεί έξοδοι διαφυγής ή αντικανονικές πυροδιαμερισματοποίησεις και εξαιτίας αυτών εγκλωβιστούν εργαζόμενοι σε περίπτωση πυρκαγιάς, δεν υπάρχει προληπτικός, ούτε ουσιαστικός έλεγχος πριν τη λειτουργία της επιχείρησης.
Τι συμβαίνει με κρίσιμες μελέτες, όπως δίκτυα εκρηκτικών ή επικίνδυνων αερίων σε μια βιομηχανική επιχείρηση;
Σε πολλές περιπτώσεις, τέτοιες μελέτες απλώς υποβάλλονται σε ηλεκτρονικές πλατφόρμες. Κανένας κρατικός φορέας δεν τις ελέγχει, δεν τις εγκρίνει ουσιαστικά, απλώς «τσεκάρεται το κουτάκι» για να προχωρήσει η διαδικασία. Το ερώτημα της ευθύνης μένει μετέωρο: ο εργολάβος ή ο επιβλέπων μηχανικός; Το κράτος, που θα έπρεπε να λειτουργεί ως τρίτο, ανεξάρτητο μάτι ελέγχου, απουσιάζει πλήρως.
Η Περιφέρεια δεν γνωρίζει σχεδόν τίποτα για την πραγματική, ασφαλή και λειτουργική συμμόρφωση της εγκατάστασης. Μαθαίνει μόνο όταν συμβεί το δυστύχημα ή αν υπάρξει κάποια καταγγελία.
Κι όμως, σε άλλους τομείς βλέπουμε ιδιώτες μηχανικούς να έχουν ουσιαστικό ρόλο ελέγχου στις πιστοποιήσεις που υποκαθιστούν τους κρατικούς υπαλλήλους
Ακριβώς. Την πολεοδομική νομιμότητα ενός κτηρίου την ελέγχει ο ιδιώτης μηχανικός, ελεγκτής δόμησης. Τον ενεργειακό έλεγχο και την πιστοποίηση κατανάλωσης ενέργειας εαν βρίσκεται στα θεσμικά όρια, την εκτελεί ιδιώτης μηχανικός , ο ενεργειακός ελεγκτής. Την υγιεινή και ασφάλεια των εργαζομένων την αναλαμβάνει ιδιώτης τεχνικός ασφάλειας. Την περιβαλλοντική συμμόρφωση ελέγχει ιδιώτης μηχανικός περιβάλλοντος εγγεγραμμένος στο μητρώο του ΥΠΕΝ.
Οι κρατικοί φορείς που εποπτεύουν όλους αυτούς τους ιδιώτες γνωρίζουν ποιος κρίκος αστόχησε;
Όχι. Δεν υπάρχει μηχανισμός σύνθεσης, διασταύρωσης και συνολικής αξιολόγησης των ελέγχων. Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει ποιος ευθύνεται συνολικά όταν η αλυσίδα σπάσει.
Ότι το κρατικό σύστημα δεν μπόρεσε να λειτουργήσει εκ των προτέρων, δηλαδή να προλάβει την τραγωδία και τα συντρίμμια. Τα ερωτήματα γεννιούνται αφού χαθούν ζωές, όχι πριν.
Βεβαίως. Θα μπορούσε να ιδρυθεί ένα ενιαίο σώμα πιστοποιημένων ιδιωτών μηχανικών, επιφορτισμένο με τον συνολικό έλεγχο ορθότητας μελετών, νομίμων αδειών και πιστοποιητικών. Ένα σώμα που θα διενεργεί αυτοψίες, και θα εκδίδει εφόσον όλα είναι νόμιμα το πιστοποιητικό νόμιμης και ασφαλούς λειτουργίας, με ημερομηνία λήξης ανάλογα την επικινδυνότητα της επιχείρησης, και με επανελέχους για ανανέωση αδειών , ενώ τα μέλη του θα επιλέγονται με κλήρωση κάθε φορά από την Περιφέρεια. Αυτό θα λειτουργήσει ως δικλείδα αντικειμενικής και ανεξάρτητης παροχής υπηρεσίας.
Απολύτως συγκεκριμένη και αυστηρή. Με ποινικές και διοικητικές κυρώσεις, ακόμη και ποινή φυλάκισης, σε περίπτωση σοβαρής παραβίασης της νομοθεσίας. Μόνο έτσι ο έλεγχος αποκτά πραγματικό βάρος και παύει να είναι τυπικός.
Ποια θα πρέπει να είναι τα τυπικά προσόντα ενός τέτοιου μέλους που θα εγγραφεί στο μητρώο της Περιφέρειας ;
Τεκμηριωμένη εμπειρία σε μελέτες, επιβλέψεις ή συντηρήσεις βιομηχανικών ή επαγγελματικών κτηριακών εγκαταστάσεων, ειδικά εκπαιδευτικά σεμινάρια, εξετάσεις στο ΤΕΕ
Το ερώτημα δεν είναι αν ένα τέτοιο σύστημα είναι δύσκολο να εφαρμοστεί. Το ερώτημα είναι πόσες ανθρώπινες ζωές πρέπει να χαθούν ακόμη για να θεωρηθεί αναγκαίο.