Η πρόσφατη έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα στον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δεν ήταν απλώς μία ακόμη διπλωματική διαφωνία.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ και ο Γ.Γ. του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε / Φωτογραφία αρχείου: AP / Evan Vucci
ΣΥΝΟΨΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΑΙ Ο Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια για την άρνηση Ευρωπαίων συμμάχων να επιτρέψουν χρήση βάσεων για επιχειρήσεις κατά του Ιράν, χαρακτηρίζοντάς τους «αχάριστους τζαμπατζήδες» που επωφελούνται χωρίς να προσφέρουν αντίστοιχη υποστήριξη. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, βρέθηκε σε δύσκολη θέση προσπαθώντας να διατηρήσει τη συνοχή της Συμμαχίας. Αναγνώρισε την απογοήτευση του Τραμπ για την έλλειψη υποστήριξης, ενώ τόνισε τη βοήθεια που προσφέρουν τα κράτη-μέλη. Μετά τη συνάντηση, ο Τραμπ δεν διατύπωσε σαφείς απειλές δημόσια, όμως ο Λευκός Οίκος διατήρησε σκληρή στάση. Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες παρέχουν περιορισμένη στήριξη, αν και υπάρχει ασάφεια σχετικά με τις ακριβείς αμερικανικές απαιτήσεις. Η ένταση ενισχύει τις συζητήσεις στην Ευρώπη για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, αν και η άμεση υλοποίηση είναι δύσκολη. Παραμένει ασαφές τι ακριβώς περιμένουν οι ΗΠΑ, καθώς δεν έχουν υποβληθεί επίσημα αιτήματα, αφήνοντας αβέβαιο το μέλλον της Συμμαχίας.
Αντίθετα, αποτέλεσε την κορύφωση μιας βαθύτερης δυσαρέσκειας της Ουάσιγκτον απέναντι στους Ευρωπαίους συμμάχους της, με αφορμή τη στάση τους στον πόλεμο με το Ιράν.
Ο Τραμπ εξαπέλυσε μια πολύωρη, κεκλεισμένων των θυρών, επίθεση κατά του Ρούτε, εστιάζοντας σχεδόν αποκλειστικά στην άρνηση ευρωπαϊκών χωρών του ΝΑΤΟ να επιτρέψουν στις ΗΠΑ τη χρήση στρατιωτικών βάσεων για επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν, όπως αναφέρει το Politico επικαλούμενο πληροφορίες από τρία άτομα που γνωρίζουν το περιεχόμενο της συνάντησης στον Λευκό Οίκο.
Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν διατύπωσε συγκεκριμένες απαιτήσεις ούτε απείλησε ευθέως με μείωση της αμερικανικής δέσμευσης στο ΝΑΤΟ, επανερχόταν διαρκώς στο ίδιο ζήτημα. Όπως ανέφερε μία από τις πηγές, ο Τραμπ αισθανόταν ότι οι σύμμαχοι «τον πρόδωσαν», αρνούμενοι να επιτρέψουν επιχειρήσεις από βάσεις που – κατά την άποψή του – υφίστανται χάρη στην αμερικανική στήριξη.
Η στάση χωρών όπως η Γαλλία και η Ισπανία, που αρνήθηκαν ακόμη και τη χρήση του εναέριου χώρου τους από αμερικανικά πολεμικά αεροσκάφη, που μετείχαν στον πόλεμο κατά του Ιράν, άγγιξε τον πυρήνα μιας πάγιας δυσαρέσκειας του Τραμπ απέναντι στη Συμμαχία. Στο αφήγημά του, οι Ευρωπαίοι εμφανίζονται ως «αχάριστοι τζαμπατζήδες» που επωφελούνται από την αμερικανική ασφάλεια χωρίς να προσφέρουν αντίστοιχα.
Χαρακτηριστική
ήταν και η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο: «Δεν τους
ζητάμε να κάνουν αεροπορικές επιδρομές. Όταν όμως χρειαζόμαστε να μας
επιτρέψουν να χρησιμοποιήσουμε τις στρατιωτικές τους βάσεις, η απάντησή τους
είναι όχι; Τότε γιατί είμαστε στο ΝΑΤΟ;».
Ο Ρούτε, πρώην
πρωθυπουργός της Ολλανδίας, βρέθηκε σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση. Από τη μία
πλευρά, στόχος του είναι η διατήρηση της συνοχής της Συμμαχίας και η συνέχιση
της στήριξης προς την Ουκρανία. Από την άλλη, καλείται να διαχειριστεί την
έντονη και συχνά απρόβλεπτη συμπεριφορά του Αμερικανού προέδρου.
Σε ομιλία του στην Ουάσιγκτον, επιχείρησε να ισορροπήσει μεταξύ κατανόησης και υπεράσπισης των συμμάχων: «Οι σύμμαχοι κάνουν ό,τι ζητούν οι Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι η συνάντηση με τον Τραμπ ήταν «ειλικρινής» και ότι ο ένοικος του Λευκού Οίκου «απογοητεύτηκε» από την έλλειψη στρατιωτικής υποστήριξης.
Παράλληλα, τόνισε
ότι τα κράτη-μέλη προσφέρουν πλέον κρίσιμη βοήθεια, επιχειρώντας να κατευνάσει
τις εντάσεις.
Ο Τραμπ δεν εξαπέλυσε σαφείς απειλές κατά του ΝΑΤΟ ή συγκεκριμένων συμμάχων
Παρά το τεταμένο κλίμα της συνάντησης, οι δημόσιες αντιδράσεις του Τραμπ μετά το πέρας της δεν περιλάμβαναν συγκεκριμένες απειλές κατά του ΝΑΤΟ ή μεμονωμένων κρατών μελών της Συμμαχίας. Αυτό ερμηνεύτηκε από ορισμένους ως μια σχετική αποκλιμάκωση.
«Είναι μια
υποχώρηση σε σχέση με άλλες δηλώσεις του», ανέφερε μία από τις πηγές.
«Παραμένει μια ασταθής περίοδος, αλλά είναι θετικό για τη Συμμαχία ότι ο Ρούτε
βρισκόταν εκεί τη συγκεκριμένη στιγμή».
Ο Λευκός Οίκος,
ωστόσο, διατήρησε σκληρή γραμμή αναφέροντας σε δήλωσή του: «Όπως είπε χθες ο
πρόεδρος Τραμπ, το ΝΑΤΟ δοκιμάστηκε και απέτυχε. Δεν έχει καμία προσδοκία από
τη Συμμαχία αυτή τη στιγμή και δεν ζήτησε τίποτα, παρότι είναι γεγονός ότι οι
σύμμαχοι επωφελούνται από τα Στενά του Ορμούζ πολύ περισσότερο από τις Ηνωμένες
Πολιτείες».
Παρά τις
εντάσεις, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν προσφέρει υποστήριξη, έστω και
περιορισμένη. Η Γαλλία, για παράδειγμα, επιτρέπει τον ανεφοδιασμό αεροσκαφών,
χωρίς όμως να εγκρίνει επιθετικές αποστολές από το έδαφός της. Παράλληλα,
αμερικανικά πολεμικά πλοία έχουν ελλιμενιστεί σε Ελλάδα και Ισπανία, ενώ
πτήσεις έχουν πραγματοποιηθεί από βάσεις στη Βρετανία και την Ιταλία.
Ένα βασικό
πρόβλημα, σύμφωνα με διπλωμάτες, είναι η έλλειψη σαφούς καθοδήγησης από τις ΗΠΑ
σχετικά με το τι ακριβώς χρειάζονται και πότε. Ο ίδιος ο Ρούτε παραδέχθηκε την
ασάφεια αυτή: «Όταν ήρθε η ώρα να παρασχεθεί η υλικοτεχνική και άλλη υποστήριξη
που χρειάζονταν οι Ηνωμένες Πολιτείες στο Ιράν, ορισμένοι σύμμαχοι ήταν,
τουλάχιστον, αργοί. Για να είμαστε δίκαιοι, ήταν επίσης κάπως αιφνιδιασμένοι
από τα πλήγματα».
Η κρίση αυτή φαίνεται να ενισχύει τη συζήτηση στην Ευρώπη για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε ότι είναι «αδιαμφισβήτητο» πως οι σχέσεις Ευρώπης–ΗΠΑ «διανύουν μια περίοδο ιδιαίτερης δυσκολίας», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ενίσχυση των ευρωπαϊκών ενόπλων δυνάμεων «ώστε να μην εξαρτόμαστε από τους Αμερικανούς συμμάχους μας».
Ωστόσο, η
πραγματικότητα δείχνει ότι μια τέτοια μετάβαση δεν μπορεί να γίνει άμεσα. Όπως
χαρακτηριστικά ανέφερε Αμερικανός αξιωματούχος: «ΝΑΤΟ σημαίνει “Needs Americans to Operate” (Χρειάζεται Αμερικανούς για να λειτουργήσει).
Πρέπει να φύγουμε εξαιτίας αυτού; Σίγουρα όχι. Αλλά ο Τραμπ δεν έχει άδικο που
είναι απογοητευμένος».
Παρά τις
προσπάθειες του Ρούτε να κατευνάσει την κατάσταση, παραμένει ασαφές τι ακριβώς
αναμένουν οι ΗΠΑ από τους συμμάχους τους στον πόλεμο με το Ιράν. Μέχρι στιγμής,
δεν έχουν υποβληθεί συγκεκριμένα αιτήματα στο Βορειοατλαντικό Συμβούλιο, το
ανώτατο όργανο λήψης αποφάσεων του ΝΑΤΟ.
Όπως σημείωσε ο
Λιθουανός πολιτικός Γκιεντρίμας Γιέγκλινσκας: «Αυτό δεν έχει καμία σχέση με το
ΝΑΤΟ. Η απογοήτευση του προέδρου Τραμπ θα πρέπει να κατευθυνθεί σε συγκεκριμένα
αιτήματα προς συγκεκριμένες χώρες».
Η επόμενη φάση των σχέσεων εντός της Συμμαχίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το αν οι δύο πλευρές θα καταφέρουν να γεφυρώσουν το χάσμα προσδοκιών – ή αν η ένταση αυτή αποτελεί προάγγελο βαθύτερων ρήξεων.