Η κλιμάκωση της σύγκρουσης με το Ιράν φέρνει στο προσκήνιο έναν λιγότερο ορατό αλλά εξαιρετικά σοβαρό κίνδυνο για την παγκόσμια οικονομία, την πιθανότητα μιας μεγάλης αναταραχής στην αγορά λιπασμάτων, με άμεσες συνέπειες για τη γεωργία και τις τιμές των τροφίμων. Ads Στο επίκεντρο βρίσκεται το ενδεχόμενο η Τεχεράνη να κλείσει μόνιμα τα Στενά του Ορμούζ (ήδη απαγορεύεται προσωρινά η διέλευση των δεξαμενόπλοιων), έναν από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαύλους του πλανήτη για το διεθνές εμπόριο.
Μέχρι τώρα, οι αγορές έχουν επικεντρωθεί κυρίως στις επιπτώσεις που θα είχε μια τέτοια εξέλιξη στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και στις πληθωριστικές πιέσεις που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν.
Ωστόσο, η ενεργειακή διάσταση αποτελεί μόνο ένα μέρος της εικόνας, όπως τονίζει άρθρο του theconversation. Ads Μια παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις και στην παγκόσμια αγορά λιπασμάτων, απειλώντας άμεσα την αγροτική παραγωγή και, κατ’ επέκταση, την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.
Διαβάστε επίσης: Μέση Ανατολή / Γιατί το πετρέλαιο δεν έφτασε στα 100 δολάρια το βαρέλι;
Η γεωργία εξαρτάται από το φυσικό αέριο
Η σύγχρονη γεωργία δεν βασίζεται μόνο στο έδαφος και την ηλιακή ενέργεια, αλλά και στο φυσικό αέριο.
Από τις αρχές του 20ού αιώνα, όταν οι Γερμανοί χημικοί Φριτς Χάμπερ και Καρλ Μπος ανέπτυξαν τη μέθοδο σύνθεσης αμμωνίας, δημιουργήθηκε η βάση για τη βιομηχανική παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων.
Στη διαδικασία αυτή, το μεθάνιο μετατρέπεται σε αμμωνία και στη συνέχεια σε λιπάσματα όπως η ουρία – το πιο διαδεδομένο αζωτούχο λίπασμα στον κόσμο.
Χωρίς αυτά, οι αποδόσεις βασικών καλλιεργειών όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το ρύζι θα μειώνονταν δραματικά.
Ο κρίσιμος ρόλος των Στενών του Ορμούζ
Περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου ουρίας περνά από τα Στενά του Ορμούζ.
Ο Περσικός Κόλπος βρίσκεται στο επίκεντρο της παραγωγής λιπασμάτων για δύο βασικούς λόγους: διαθέτει από τα φθηνότερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο – βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή αμμωνίας – και φιλοξενεί μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις σε χώρες όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Από την περιοχή αυτή εξάγεται μεγάλο μέρος των αζωτούχων λιπασμάτων που χρησιμοποιούνται παγκοσμίως, καθώς και το υγροποιημένο φυσικό αέριο που τροφοδοτεί μονάδες παραγωγής λιπασμάτων σε άλλες χώρες.
Ο κίνδυνος για τη γεωργία
Ένα πιθανό κλείσιμο του Ορμούζ θα προκαλούσε αρχικά καθυστερήσεις ή ακόμη και πλήρη διακοπή στις αποστολές αμμωνίας, ουρίας και LNG, ενώ το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης θα εκτοξευόταν.
Οι πραγματικές επιπτώσεις όμως θα γίνονταν αισθητές μήνες αργότερα.
Σε πολλές περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου οι αγρότες αγοράζουν λιπάσματα λίγο πριν από την περίοδο φύτευσης.
Μια καθυστέρηση εβδομάδων μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα, και μια καθυστέρηση μηνών μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική.
Αν τα λιπάσματα δεν φτάσουν εγκαίρως ή γίνουν υπερβολικά ακριβά, οι αγρότες θα αναγκαστούν να μειώσουν τη χρήση τους ή να αλλάξουν καλλιέργειες.
Ακόμη και μικρές μειώσεις στη χρήση αζώτου μπορούν να οδηγήσουν σε δυσανάλογα μεγάλες απώλειες παραγωγής.
Η παγκόσμια εξάρτηση
Η εξάρτηση από το διεθνές εμπόριο λιπασμάτων είναι μεγαλύτερη απ’ όσο φαίνεται.
Η Ινδία, για παράδειγμα, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό αέριο του Περσικού Κόλπου για τη λειτουργία των εργοστασίων ουρίας της.
Η Βραζιλία εισάγει μεγάλες ποσότητες αζωτούχων και φωσφορικών λιπασμάτων για την παραγωγή σόγιας και καλαμποκιού.
Ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες, που είναι από τους μεγαλύτερους παραγωγούς λιπασμάτων στον κόσμο, εισάγουν σημαντικές ποσότητες αμμωνίας και ουρίας για να καλύψουν τη ζήτηση.
Στην υποσαχάρια Αφρική, όπου η χρήση λιπασμάτων είναι ήδη χαμηλή, μια νέα άνοδος τιμών θα μπορούσε να μειώσει ακόμη περισσότερο τις αποδόσεις και να επιδεινώσει την επισιτιστική ανασφάλεια.
Ένας αργός αλλά επικίνδυνος αντίκτυπος
Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, οι επιπτώσεις ενός σοκ λιπασμάτων δεν εμφανίζονται αμέσως.
Οι τιμές των καυσίμων αλλάζουν μέσα σε ώρες. Οι επιπτώσεις στις καλλιέργειες φαίνονται μήνες αργότερα – όταν είναι πλέον αργά για διορθωτικές κινήσεις.
Αυτό σημαίνει ότι οι κεντρικές τράπεζες και οι κυβερνήσεις μπορεί να υποτιμήσουν τον πραγματικό αντίκτυπο μιας τέτοιας κρίσης.
Πετρέλαιο για τα αυτοκίνητα, άζωτο για τις καλλιέργειες
Αν ο 20ός αιώνας δίδαξε τις κυβερνήσεις να φοβούνται τα εμπάργκο πετρελαίου, ο 21ος ίσως πρέπει να τις προετοιμάσει για έναν διαφορετικό κίνδυνο: το «σοκ λιπασμάτων».
Η ενέργεια κινεί τα αυτοκίνητα. Το άζωτο κινεί τη γεωργία. Και αν τα Στενά του Ορμούζ κλείσουν, το πιο κρίσιμο κόστος μπορεί να μην είναι η τιμή του πετρελαίου, αλλά το κόστος για να τραφεί ολόκληρος ο πλανήτης.