Ο Πολ ΜακΚάρτνεϊ, ένας από τους πιο γνωστούς υποστηρικτές της χορτοφαγίας παγκοσμίως, προστέθηκε στην αυξανόμενη ομάδα επικριτών που αντιδρούν στην προτεινόμενη ευρωπαϊκή απαγόρευση της χρήσης συγκεκριμένων ονομασιών για φυτικά προϊόντα.
Η ΕΕ εξετάζει μια ρύθμιση που θα απαγορεύει σε εταιρείες παραγωγής τροφίμων να χρησιμοποιούν όρους όπως «veggie μπιφτέκι» ή «vegan λουκάνικο» για προϊόντα φυτικής προέλευσης ή εργαστηριακής καλλιέργειας. Πρόκειται για μια ρύθμιση που κατατέθηκε από τη Γαλλίδα κεντροδεξιά ευρωβουλευτή Σελίν Ιμάρτ η οποία υποστήριξε πως οι λέξεις που έχουν αναφορά στο κρέας, όπως μπιφτέκι ή λουκάνικο, δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται από άλλους παραγωγούς.
«Οι άνθρωποι τρώνε κρέας από τη Νεολιθική εποχή. Αυτές οι ονομασίες έχουν ιστορία και ανήκουν στους αγρότες» είπε, παίρνοντας θέση στον πόλεμο που έχει κηρυχθεί γύρω από την διατροφή και κυρίως την παραγωγή κρέατος, όπως εξηγούμε παρακάτω.
Το ενδεχόμενο της απαγόρευσης έχει προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων τόσο εντός όσο και εκτός Ευρώπης.
Ο ΜακΚάρτνεϊ, ο οποίος είναι χορτοφάγος από το 1975 και έχει δημιουργήσει μαζί με την οικογένειά του μια σειρά προϊόντων vegetarian διατροφής, μίλησε στους Times του Λονδίνου, εκφράζοντας τον εκνευρισμό του για αυτό που θεωρεί παράλογο περιορισμό.
«Το να επισημαίνεται ότι τα μπιφτέκια και τα λουκάνικα είναι φυτικά, χορτοφαγικά ή βίγκαν θα έπρεπε να είναι αρκετό για να καταλάβουν οι λογικοί άνθρωποι τι τρώνε», είπε. «Αυτό ενθαρρύνει στάσεις που είναι απαραίτητες τόσο για την υγεία μας όσο και για τον πλανήτη».
Οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται στους καλλιτέχνες ή στους υπέρμαχους της φυτικής διατροφής. Οκτώ Βρετανοί βουλευτές, ανάμεσά τους και ο Τζέρεμι Κόρμπιν, έστειλαν επιστολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητώντας να αποσυρθεί οποιοδήποτε σχέδιο απαγόρευσης. Στην επιστολή επισημαίνεται ότι η χρήση όρων όπως «veggie burger» είναι εδώ και χρόνια καθιερωμένη, νοηματικά ξεκάθαρη και ευρέως κατανοητή από τους καταναλωτές.
Οι βουλευτές προειδοποιούν επίσης ότι μια τέτοια απαγόρευση θα μπορούσε να «αυξήσει τη σύγχυση» αντί να τη μειώσει, καθώς οι καταναλωτές έχουν ήδη εξοικειωθεί με αυτές τις ονομασίες. Επιπλέον, υποστηρίζουν ότι θα υπονομεύσει την οικονομική ανάπτυξη των εταιρειών που επενδύουν στην πράσινη μετάβαση και θα έρθει σε αντίθεση με τους ίδιους τους στόχους της ΕΕ για απλούστευση και βιωσιμότητα.
Η επιστολή αναφέρει επίσης ότι, λόγω των στενών εμπορικών σχέσεων μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ, η απαγόρευση — εάν τελικά υιοθετηθεί — θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις και στη βρετανική αγορά, επηρεάζοντας σούπερ μάρκετ και παραγωγούς.
Αιτία της απαγόρευσης οι γαλλικές πιέσεις και μια πολιτική διαμάχη
Η πρόταση για την απαγόρευση εντάσσεται σε μια ευρύτερη δέσμη μεταρρυθμίσεων για τους κανόνες της ΕΕ που διέπουν τη γεωργία, η οποία περιλαμβάνει και τεχνικές ρυθμίσεις για τις συμβάσεις μεταξύ αγροτών και αγοραστών. Η τροπολογία που απαγορεύει τους όρους «μπιφτέκι» και «λουκάνικο» για φυτικά προϊόντα κατατέθηκε από τη Γαλλίδα κεντροδεξιά ευρωβουλευτή Σελίν Ιμάρτ.
Η Ιμάρτ, η οποία δηλώνει ότι προσπαθεί να προστατεύσει τους Γάλλους αγρότες, υποστηρίζει πως οι όροι αυτοί εκφράζουν πολιτιστική κληρονομιά. «Η μπριζόλα δεν είναι απλώς ένα σχήμα», δήλωσε πρόσφατα. «Οι άνθρωποι τρώνε κρέας από τη Νεολιθική εποχή. Αυτές οι ονομασίες έχουν ιστορία και ανήκουν στους αγρότες».
Η ίδια υποστηρίζει ότι ο περιορισμός στις ονομασίες θα βοηθήσει τους καταναλωτές να διακρίνουν εύκολα μεταξύ ενός πραγματικού κρεατοπαρασκευάσματος και ενός φυτικού υποκατάστατου, παρά τα πολυετή στοιχεία ερευνών της ΕΕ που δείχνουν ότι οι καταναλωτές γνωρίζουν πλήρως τη διαφορά.
Η πρόταση έχει διχάσει ακόμα και το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, την πολιτική ομάδα στην οποία ανήκει η Ιμάρτ. Πολλοί ευρωβουλευτές επισημαίνουν ότι οι ονομασίες των φυτικών προϊόντων δεν προκαλούν σύγχυση και ότι ο περιορισμός θα πλήξει μια αναπτυσσόμενη αγορά με υψηλή προστιθέμενη αξία.
Οι Βρετανοί βουλευτές που αντιτίθενται στην απαγόρευση επικαλούνται στοιχεία που δείχνουν ότι οι Ευρωπαίοι καταναλωτές «κατανοούν και υποστηρίζουν» την υφιστάμενη χρήση όρων όπως «veggie burger». Πράγματι, η εξοικείωση του κοινού με τα φυτικά προϊόντα έχει αυξηθεί θεαματικά την τελευταία δεκαετία, καθώς η αγορά εναλλακτικών πρωτεϊνών έχει εκτοξευθεί.
Οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο τονίζουν ότι οι παραδοσιακοί όροι προσφέρουν σαφήνεια, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπουν στο ευρύ κοινό να εντάξει εύκολα τα φυτικά προϊόντα στις καθημερινές του επιλογές. Η αλλαγή ονομασιών, όπως υποστηρίζουν, θα απαιτούσε τεράστιες επενδύσεις σε branding, μάρκετινγκ και συσκευασία κάτι που μικρές επιχειρήσεις δύσκολα θα αντέξουν.
Η αντιπαράθεση για τις ονομασίες δεν είναι απλώς μια τεχνική διαμάχη για τη σήμανση των προϊόντων. Αντανακλά τον ευρύτερο πολιτιστικό πόλεμο γύρω από την κατανάλωση κρέατος, τη βιωσιμότητα και το μέλλον της αγροδιατροφής. Οι αγρότες σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία θεωρούν ότι τα φυτικά προϊόντα ανταγωνίζονται άδικα το παραδοσιακό κρέας, χρησιμοποιώντας ιστορικές ονομασίες. Αντίθετα, οι υπέρμαχοι της φυτικής διατροφής βλέπουν στην απαγόρευση μια προσπάθεια να ανακοπεί η πράσινη μετάβαση και να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντα της κρεατοβιομηχανίας.
Το νομοσχέδιο εξετάζεται σε διαπραγματεύσεις μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της ΕΕ. Μόνο αν υπάρξει συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών, η απαγόρευση θα γίνει νόμος. Για την ώρα, η έκβαση παραμένει αβέβαιη, αλλά η δημόσια πίεση αυξάνεται ιδίως μετά την είσοδο του Πολ ΜακΚάρτνεϊ στη συζήτηση.
Για πολλούς, η εικόνα του μέλους των θρυλικών Beatles να υπερασπίζεται το δικαίωμα του «veggie burger» να λέγεται… burger, συμβολίζει ένα ευρύτερο αίτημα: να μην γίνεται η γλώσσα εργαλείο που αποθαρρύνει πιο βιώσιμες διατροφικές επιλογές, αλλά μέσο ενημέρωσης και ελευθερίας για τους καταναλωτές.