Σε ένα νέο εργασιακό τοπίο, αυτό μεταφράζεται σε ένα διπλό μήνυμα: από τη μία, η αυτοματοποίηση απειλεί υπάρχουσες δουλειές· από την άλλη, δημιουργεί νέες ιεραρχίες και ειδικότητες γύρω από τη χρήση και την εποπτεία της.
Σε ένα εργασιακό τοπίο όπου η αβεβαιότητα τείνει να γίνει κανονικότητα, αυτό μεταφράζεται σε ένα διπλό μήνυμα / SHUTTERSTOCK
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη έχει πάψει προ πολλού να είναι τεχνολογικό κουτσομπολιό και έχει γίνει καθαρή αγορά εργασίας: θέσεις που εξαφανίζονται, μισθοί που πιέζονται, κλάδοι που αναδιατάσσονται και νέοι τίτλοι που μέχρι χθες δεν υπήρχαν. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια αυτής της μετάβασης είναι η ταχύτητα με την οποία η «γλώσσα» της ΑΙ πέρασε από τα εργαστήρια στα τμήματα ανθρώπινου δυναμικού.
Σύμφωνα με δεδομένα που επικαλείται το προ ημερών δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας The Telegraph, στο LinkedIn οι ρόλοι τύπου «head of AI» έχουν τριπλασιαστεί παγκοσμίως μέσα σε πέντε χρόνια, ενώ στη Βρετανία οι αγγελίες που αναφέρουν ρητά την ΑΙ έχουν υπερδιπλασιαστεί μέσα σε δύο. Σε ένα εργασιακό τοπίο όπου η αβεβαιότητα τείνει να γίνει κανονικότητα, αυτό μεταφράζεται σε ένα διπλό μήνυμα: από τη μία, η αυτοματοποίηση απειλεί υπάρχουσες δουλειές· από την άλλη, δημιουργεί νέες ιεραρχίες και ειδικότητες γύρω από τη χρήση και την εποπτεία της.
Οι αριθμοί που κυκλοφορούν ενισχύουν την αίσθηση ότι κάτι δομικό αλλάζει. Μελέτη της PwC που αναφέρεται στο κείμενο σημειώνει ότι σχεδόν το ένα τρίτο των Βρετανών επιχειρηματικών ηγετών περιμένουν ότι το λογισμικό θα φέρει νέους ρόλους, ενώ περίπου οι μισοί εργαζόμενοι πιστεύουν ότι η ΑΙ θα επηρεάσει τη δουλειά τους με κάποιον τρόπο μέσα στην επόμενη πενταετία.
Στο μεταξύ, εταιρικές ανακοινώσεις τροφοδοτούν τον φόβο της υποκατάστασης: η BT, για παράδειγμα, έχει δηλώσει ότι θα περικόψει 55.000 θέσεις και θα αντικαταστήσει περίπου το ένα πέμπτο του προσωπικού της με ΑΙ. Στο πιο μακρο-επίπεδο, η Goldman Sachs προβλέπει ότι η ΑΙ θα μπορούσε να αντικαταστήσει το ισοδύναμο 300 εκατομμυρίων θέσεων πλήρους απασχόλησης παγκοσμίως τα επόμενα χρόνια.
Το ερώτημα «ποιος κινδυνεύει» γίνεται πιο συγκεκριμένο όταν κοιτά κανείς τις καθημερινές λειτουργίες που ήδη τσιμπά η αυτοματοποίηση. Το δημοσίευμα περιγράφει ένα κοντινό μέλλον όπου τηλεφωνικές γραμμές εξυπηρέτησης πελατών απαντώνται από ρομπότ, ενώ επαγγέλματα όπως γραφίστες, προγραμματιστές, συγγραφείς και εκπαιδευτικοί ενδέχεται να δουν κομμάτια της εργασίας τους να αναλαμβάνονται, έστω εν μέρει, από συστήματα. Ορισμένες εταιρείες μάλιστα «παντρεύουν» την ΑΙ με τεχνολογία ολογραμμάτων, αντικαθιστώντας τη φυσική παρουσία στην εξυπηρέτηση με ψηφιακά avatars – μια εικόνα που, για πολλούς εργαζόμενους, κάνει την απειλή απτή.
Στο πολιτικό και επικοινωνιακό πεδίο, οι τοποθετήσεις διαμορφώνουν το κλίμα ανάμεσα στην προειδοποίηση και την καθησύχαση. Σε σύνοδο κορυφής, ο Elon Musk είπε στον τότε πρωθυπουργό Ρίσι Σούνακ ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε κάποια μέρα να «εξαλείψει την ανάγκη για δουλειές συνολικά», υποστηρίζοντας ότι «θα έρθει μια στιγμή που δεν θα χρειάζεται καμία δουλειά – μπορείς να έχεις δουλειά αν το θέλεις για προσωπική ικανοποίηση».
Ο Σούνακ, από την πλευρά του, προέτρεψε να «μην είμαστε κινδυνολόγοι» για την ταχύτητα ανόδου της ΑΙ, απορρίπτοντας ότι είναι απειλή για τις θέσεις εργασίας. «Ξέρω ότι αυτό είναι μια αγωνία που έχει ο κόσμος» είπε, προτείνοντας να βλέπουμε την ΑΙ «περισσότερο ως συγκυβερνήτη (co-pilot), παρά ως κάτι που θα αντικαταστήσει αναγκαστικά κάποιον».
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη έχει πάψει προ πολλού να είναι τεχνολογικό κουτσομπολιό και έχει γίνει καθαρή αγορά εργασίας: θέσεις που εξαφανίζονται, μισθοί που πιέζονται, κλάδοι που αναδιατάσσονται και νέοι τίτλοι που μέχρι χθες δεν υπήρχαν / SHUTTERSTOCK
Τα συνδικάτα, πάντως, κρατούν πιο επιφυλακτική γραμμή, όχι μόνο για τις απολύσεις αλλά και για την ποιότητα των διαδικασιών που θα «μεταφέρουμε» σε αλγόριθμους.
Ο Andrew Pakes, αναπληρωτής γενικός γραμματέας του Prospect (συνδικάτου με περισσότερα από 150.000 μέλη), προειδοποιεί ότι οι κυβερνητικές προσπάθειες ρύθμισης «ξεπερνιούνται» από τον ρυθμό εξέλιξης της τεχνολογίας.
«Η ΑΙ φέρνει ευκαιρίες για καλύτερη εργασία, αλλά απειλεί θέσεις και έχει τη δυνατότητα να επιδεινώσει προκαταλήψεις στις διαδικασίες πρόσληψης και πειθαρχίας» δήλωσε, δείχνοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιοι θα μείνουν άνεργοι, αλλά και ποιοι θα κριθούν «κατάλληλοι» από συστήματα που μπορεί να ενσωματώνουν μεροληψίες.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, το κομμάτι που ενδιαφέρει πρακτικά τους περισσότερους είναι το «ποια επαγγέλματα επιβιώνουν» – και, κυρίως, ποια συνεχίζουν να πληρώνουν. Το δημοσίευμα επικαλείται δουλειά αναλυτών δεδομένων του Adzuna, οι οποίοι, αξιοποιώντας μελέτες του ΟΟΣΑ, του University of Pennsylvania και έρευνα της Goldman Sachs, εντόπισαν ρόλους όπου οι αμοιβές δείχνουν ανθεκτικές στην έλευση της ΑΙ και τους κατέταξαν με βάση τους μισθούς που διαφημίζονταν τον Δεκέμβριο του 2023.
Η πρώτη μεγάλη κατηγορία είναι η εξειδικευμένη ιατρική: ορθοδοντικοί εμφανίζονται με μέσο μισθό 113.576 ευρώ τον Δεκέμβριο, αυξημένο κατά 10,4% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Στη λίστα ψηλά βρίσκονται επίσης ογκολόγοι, παιδίατροι, χειρουργοί και μαίες, με αγγελίες που κυμαίνονται περίπου από 55.000 έως 100.000 ευρώ. Η εικόνα δεν είναι μονοσήμαντη: σε ορισμένους ρόλους οι διαφημιζόμενες αμοιβές έπεσαν (οι ογκολόγοι, για παράδειγμα, από 219.755 σε 201.243 ευρώ, ενώ οι μαίες από 58.864 σε 52.490 ευρώ), κάτι που το κείμενο συνδέει με τις «φουσκωμένες» ανάγκες στελέχωσης της πανδημικής περιόδου.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια αυτής της μετάβασης είναι η ταχύτητα με την οποία η «γλώσσα» της ΑΙ πέρασε από τα εργαστήρια στα τμήματα ανθρώπινου δυναμικού / SHUTTERSTOCK
Δεύτερη κατηγορία: επαγγέλματα που απαιτούν υποκειμενική κρίση και θεσμική ευθύνη, όπως δικαστές και πολιτικοί. Το Adzuna σημειώνει ότι οι Βρετανοί βουλευτές αμείβονται με 86.584 ευρώ, ενώ οι δικαστές δεν εμφανίζονται σε job boards αλλά οι απολαβές τους ξεπερνούν κατά πολύ τις 100.000 ευρώ.
Στην κορυφή της διοίκησης, η πλατφόρμα κατέγραψε 546 αγγελίες για θέσεις CEO τον Δεκέμβριο και μέση αμοιβή αυξημένη κατά 15,1% (από 78.916 σε 90.868 ευρώ), υπονοώντας ότι η «αντικατάσταση» από ΑΙ είναι πιο δύσκολη όταν η δουλειά είναι διαπραγμάτευση, στρατηγική, ανάληψη ρίσκου και τελική ευθύνη.
Τρίτη κατηγορία: ρόλοι που βασίζονται σε «ανθρώπινες ιστορίες ή κίνητρα» -influencers, θεραπευτές, life coaches-, όπου, όπως εκτιμάται, η κοινωνία θα διστάσει να αποδεχτεί πλήρη αυτοματοποίηση. Οι αμοιβές εκεί ανέβηκαν οριακά, αλλά εντυπωσιακή είναι η αύξηση αγγελιών για life coaches: από μόλις 5 σε 63.
Τέταρτη κατηγορία: χειρωνακτικές δουλειές και τεχνικά επαγγέλματα, που παραμένουν δύσκολα για ρομπότ εκτός ελεγχόμενων εργοστασιακών περιβαλλόντων. Στη λίστα κυριαρχούν μηχανικοί οχημάτων (42.862 ευρώ μέσος μισθός στη Βρετανία) και υδραυλικοί (39.039 ευρώ), μαζί με χειριστές γερανού και ξυλουργούς.
Παράλληλα, η ίδια η ΑΙ γεννά «μετα-δουλειές» γύρω από την επιτήρησή της. Το δημοσίευμα αναφέρει ρόλους όπως prompt engineers, AI ethics officers και AI auditors, και σημειώνει ότι ήδη εμφανίζονται τίτλοι όπως «machine manager», «AI trainer» και «prompt engineer», με αγγελίες που φτάνουν ακόμη και τα 192.000 δολάρια. Στις ΗΠΑ, μάλιστα, η εικόνα παρουσιάζεται εκρηκτική: μελέτη που επικαλείται το κείμενο αναφέρει ότι οι ΑΙ-σχετικές θέσεις προσφέρουν 77% υψηλότερες αμοιβές από άλλες ειδικότητες, ενώ στο τέλος του 2023 σχεδόν το ένα τρίτο των tech jobs ήταν ΑΙ-σχετικά.
Το αποτέλεσμα είναι ένας κόσμος εργασίας όπου η «ασφάλεια» δεν είναι η σταθερότητα, αλλά η ικανότητα να κινείσαι: να μαθαίνεις, να προσαρμόζεις δεξιότητες και να καταλαβαίνεις πού η ανθρώπινη αξία παραμένει αναντικατάστατη – είτε επειδή αφορά σώμα και χώρο είτε επειδή αφορά κρίση, σχέση και εμπιστοσύνη.