«Το βασικό ερώτημα που με απασχολούσε όταν ξεκίνησα τα γυρίσματα ήταν αν το τρίτο μνημόνιο θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί μέσα από ένα διαφορετικό πλαίσιο διαπραγμάτευσης και γιατί η τότε κυβέρνηση αποφάσισε να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα που απείχε πολύ από αυτό για το οποίο ζήτησε την ψήφο του κόσμου. Εκτιμώ πως η απάντηση προκύπτει μέσα από το ντοκιμαντέρ» λέει ο δημοσιογράφος Πάνος Χαρίτος στο tvxs.
Δεν είναι όμως τα μόνα ερωτήματα που προσπάθησε να απαντήσει το ντοκιμαντέρ του «The Greek Experiment» που βγήκε στις αίθουσες στις 6/2. Ο έμπειρος δημοσιογράφος επιχειρεί να απαντήσει επίσης στο αν υπάρχουν όντως αριστερά μνημόνια, αν είναι αλήθεια πως βγήκε η χώρα από τα μνημόνια το 2018, αν ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν η μοναδική κυβέρνηση στη σύγχρονη πολιτική ιστορία που παρέδωσε μια υγιή οικονομία και σε άλλα ζωτικά για την εξέλιξη της κοινωνικής και πολιτικής ζωής μας ερωτήματα.
Παρακολουθεί την πολιτική σκηνή από το 2015 και το αποτύπωμα των πολιτικών στην κοινωνία έως το δυστύχημα των Τεμπών, μιλώντας με τους πρωταγωνιστές της εποχής και από τις δύο όχθες, όπως σχηματίστηκαν στην εποχή μνημονίου – αντιμνημονίου.
Με αφορμή το ντοκιμαντέρ, ο Πάνος Χαρίτος μιλάει στο tvxs για την παρατεταμένη περίοδο της κρίσης, την πολυδιάσπαση της Αριστεράς, τα λάθη και τις παρανοήσεις της πιο έντονα πολιτικής περιόδου των τελευταίων χρόνων.
Γιατί ένιωσες την ανάγκη να κάνεις αυτό το ντοκιμαντέρ;
Γιατί μια ζωή, δημοσιογραφικά, κυνηγούσα τις κρίσεις: πολιτικές, οικονομικές, διαμάχες, εμφύλιες συρράξεις, πολέμους, οπουδήποτε στον πλανήτη. Κι αυτή τη φορά η κρίση ήταν στο σπίτι μου. Στη χώρα μου.
Το βίωσα εκ των έσω και είναι εντελώς διαφορετικό να καλύπτεις ένα θέμα κάπου μακριά, σε μια χώρα με την οποία δεν έχεις δεσμούς, και αλλιώς όταν η κρίση αφορά τον τόπο σου, όταν τη βιώνουν άνθρωποι που γνωρίζεις. Να βλέπεις πώς επηρεάζει την καθημερινότητα, πώς αλλάζει τον τόπο και τους ανθρώπους.
Επιπλέον, ήταν η πρώτη φορά που η Αριστερά ήρθε στα πράγματα. Ιστορικά –και όχι μόνο– είχε τεράστιο ενδιαφέρον αυτή η διαδρομή. Οπότε το ερώτημα δεν ήταν αν θα το κάνω, αλλά πώς θα το κάνω, ώστε να το αποδώσω στην πραγματική του διάσταση: πολιτικά, κοινωνικά αλλά και οικονομικά.
Ποια ερωτήματα του 2015 θεωρείς ότι δεν έχουν απαντηθεί;
Δεν υπάρχουν πολλά πράγματα που να μην έχουν απαντηθεί από εκείνη την περίοδο. Το βιβλίο της Άνγκελα Μέρκελ, του Αλέξη Τσίπρα, η ταινία του Κώστα Γαβρά, του Γιώργου Αυγερόπουλου, αλλά και οι διαρροές συνομιλιών, δεν αφήνουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα.
Το βασικό ερώτημα που με απασχολούσε όταν ξεκίνησα τα γυρίσματα ήταν αν το τρίτο μνημόνιο θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί μέσα από ένα διαφορετικό πλαίσιο διαπραγμάτευσης και γιατί η τότε κυβέρνηση αποφάσισε να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα που απείχε πολύ από αυτό για το οποίο ζήτησε την ψήφο του κόσμου. Εκτιμώ πως η απάντηση προκύπτει μέσα από το ντοκιμαντέρ.
Γιατί περιστρέφεται σήμερα και η κυβέρνηση και ένα μέρος της αντιπολίτευσης γύρω από το 2015;
Νομίζω πως η κυβέρνηση, αναζητώντας συνεχώς ένα ικανό επικοινωνιακό αφήγημα, στρέφεται σε περιόδους που εξυπηρετούν την απομάκρυνση από τη σημερινή πραγματικότητα. Στη συζήτηση για τα Τέμπη θυμήθηκε τις συνθήκες επί ΣΥΡΙΖΑ στον σιδηρόδρομο· στον ΟΠΕΚΕΠΕ θυμήθηκε παλαιότερες κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ.
Προβλήματα πράγματι υπήρχαν και πριν: εκτροχιασμοί, βλάβες, καθυστερήσεις, σκάνδαλα με αγροτικές επιδοτήσεις. Όταν όμως, μετά από επτά χρόνια διακυβέρνησης, επικαλείσαι διαρκώς τις αστοχίες των άλλων για να δικαιολογήσεις τα αδικαιολόγητα, αυτό συνιστά ομολογία αποτυχίας.
Μια κυβέρνηση δεν μπορεί να κρίνεται με βάση το πόσο χειρότερη ήταν η προηγούμενη. Δεν μπορεί να επικαλείται το παρελθόν για να καλύψει τη δική της ανεπάρκεια.
Είναι συγκρίσιμη η σημερινή κυβέρνηση με εκείνη του 2015 από την άποψη των συνθηκών;
Σε κάθε περίπτωση, τα δεδομένα δεν είναι τα ίδια. Από το 2019 η διακυβέρνηση ασκείται χωρίς τον ασφυκτικό μνημονιακό έλεγχο. Δεν λέω ότι φύγαμε από τα μνημόνια, αλλά δεν υπάρχει η εποπτεία και η οικονομική ασφυξία εκείνης της περιόδου.
Επιπλέον, λόγω πανδημίας, ευρωπαϊκών κονδυλίων, επιδοτήσεων και αναπτυξιακών προγραμμάτων, η σημερινή κυβέρνηση διαχειρίστηκε την οικονομία σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον. Υπό αυτή την έννοια, κάθε σύγκριση με το 2015 είναι αποπροσανατολιστική.
Και όσον αφορά την Αριστερά;
Η συζήτηση που ξεκινά από το 2015 για να εξηγήσει τη σημερινή πολυδιάσπαση έχει νόημα, εφόσον οδηγεί σε συμπεράσματα και πολιτικές προτάσεις. Όταν όμως αυτή η κουβέντα ανακυκλώνεται επί χρόνια, χωρίς αποτέλεσμα, τότε πρέπει να αποδεχθείς ότι και η απομάκρυνση της κοινωνίας είναι δικό σου δημιούργημα.
Ο κ. Βενιζέλος λέει ότι αν δεν είχε υπάρξει η ελληνική κρίση η ΕΕ δεν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τις κρίσεις που ακολούθησαν (πανδημίας, ενεργειακές κα) και ότι απέκτησαν αυτή την τεχνογνωσία οι θεσμοί «στου Κασίδη το κεφάλι». Έχουν πληρώσει κάτι οι θεσμοί για τη στάση τους και τι είναι αυτό;
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος περιέγραψε κυρίως την πρώτη φάση εμπλοκής των θεσμών. Η Ευρώπη ήταν ανέτοιμη και αθωράκιστη. Η κρίση χρέους της Ελλάδας ανέδειξε τις αδυναμίες μιας Ένωσης που παρουσιαζόταν ως οικονομικός γίγαντας, αλλά αποδείχθηκε ότι είχε χάρτινα πόδια.
Όσο για το κόστος των επιλογών εκείνης της περιόδου, η σημερινή ύφεση οικονομιών όπως της Γερμανίας και της Γαλλίας αποτελεί απόδειξη αποτυχίας των ίδιων προγραμμάτων που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα. Απλώς, τώρα δεν υπάρχει εποπτεία. Γίνεται στροφή στην πολεμική οικονομία και δεν ακούγεται λέξη για ευθύνες.
Ο κ. Παυλόπουλος ομολογεί ότι «…το πρόγραμμα ήταν όλο λάθος και προσαρμοζόμασταν στο αδύνατο». Ιχνηλατώντας αυτή τη δεκαετία, πού οδήγησε κατά τη γνώμη σου αυτή η προσαρμογή στο αδύνατο, τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά και κοινωνικά τη χώρα;
Δυστυχώς, στο τίποτα. Η κοινωνία μάτωσε για να στηρίξει τις τράπεζες, δανειστήκαμε για να ξεχρεώνουμε παλιά δάνεια και σήμερα έχουμε δημόσιο χρέος μεγαλύτερο από το 2010.
Είναι σαν μια τροχαλία, σαν τη ρόδα στο λούνα παρκ. Κάνεις τον ίδιο κύκλο ξανά και ξανά. Με δανεικά και χωρίς σχέδιο δεν ξεφεύγεις από την κρίση. Πληρώνουμε χωρίς να ξεχρεώνουμε.
Κανείς δεν τόλμησε να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο. Ούτε στον πρωτογενή ούτε στον δευτερογενή τομέα. Προσαρμοστήκαμε στο αδύνατο για να καταλήξουμε ξανά στο πουθενά.
Ένα από τα θέματα που δεν γίνονται σαφή στην κοινωνία είναι το αν τελικά βγήκαμε από τα μνημόνια και η κυβέρνηση Μητσοτάκη απλά δεν αποφασίζει να αλλάξει τους μνημονιακούς νόμους ή τα μνημόνια είναι εδώ γιατί δεν μπορεί η χώρα να πάρει πίσω αυτές τις δεσμεύσεις.
Αυτό που άλλαξε είναι η χαλάρωση στην αποπληρωμή των χρεών και το τέλος της ασφυκτικής εποπτείας. Τα χρέη όμως παραμένουν. Τα μνημόνια επίσης.
Η κυβέρνηση θα μπορούσε να ασκήσει διαφορετική πολιτική: να μειώσει ειδικούς φόρους, να μειώσει τον ΦΠΑ σε βασικά αγαθά, να φορολογήσει υπερκέρδη. Δεν το κάνει. Είναι θέμα πολιτικών επιλογών.
Τα μνημόνια δεν επιβάλλουν τη λεηλασία της κοινωνίας. Το μέλλον το υποθηκεύουν και οι σημερινές πολιτικές.
[smartbanner id=”545185″]
Ο Π. Τσίμας είπε στο ντοκιμαντέρ πως «Ο μέσος άνθρωπος που ψήφισε ΣΥΡΙΖΑ δεν περίμενε θαύματα» γι’αυτό κι εκλέχθηκε ξανά μετά τον συμβιβασμό. Αν και το ντοκιμαντέρ δεν φτάνει μέχρι τον τελικό κατακερματισμό του ΣΥΡΙΖΑ ποια είναι η άποψη σου για το γεγονός ότι το σώμα του σήμερα μεταφράζεται σε τουλάχιστον 4 κόμματα (ΜέΡΑ, ΣΥΡΙΖΑ, Πλεύση Ελευθερίας, Νέα Αριστερά);
Η πολυδιάσπαση δεν αποτελεί έκπληξη. Ο ΣΥΡΙΖΑ του 2015 δεν ήταν συμπαγές κόμμα. Η κοινωνία όμως δυσκολεύεται να παρακολουθήσει αυτή τη διαρκή αναζήτηση ταυτότητας και κουράζεται.
Η Αριστερά οφείλει να απαντήσει αν τη ενδιαφέρει η εξουσία ή αν αρκείται στον ρόλο σχολιαστή – ενός think tank.
Στο ντοκιμαντέρ σου φαίνεται πως η απόσταση του χρόνου έχει επιτρέψει κάποια από τα πρόσωπα του μετώπου του «Ναι» εκείνης της εποχής να κάνουν αυστηρή κριτική στους θεσμούς. Θεωρείς ότι ο πολιτικός κόσμος μπορεί να επουλώσει υπό συνθήκες το τραύμα της οικονομικής κρίσης και του 2015 με θαρραλέα αυτοκριτική. Και σε ποιον βαθμό το έχουν κάνει τα κόμματα και οι πολιτικοί – πρωταγωνιστές της εποχής;
Δεν νομίζω ότι έχει γίνει. Όλοι μιλούν για την αποτυχία της Αριστεράς, αλλά ξεχνούν τι μας οδήγησε στην παρακμή: ανεργία, ξενιτιά, χρέη, πλειστηριασμοί, αστεγία.
Δεν μπορείς να κουνάς το δάχτυλο στους πολίτες όταν δεν έχεις αναλάβει ευθύνη. Δεν μπορείς να μιλάς για αξιολόγηση όταν οι πολιτικοί παραμένουν στο απυρόβλητο.
Χρεοκοπήσαμε, το πληρώνουμε ακόμα, αλλά δεν αλλάξαμε. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη χρεοκοπία μας.
Ποια ήταν η είδηση ή η ερμηνεία που σε ξάφνιασε περισσότερο στη διαδικασία κατασκευής του ντοκιμαντέρ;
Η αστεγία. Ήταν το πιο δύσκολο κομμάτι. Οι άνθρωποι δυσκολεύονται να μιλήσουν. Ευτυχώς η Σχεδία με στήριξε και η μαρτυρία της κυρίας Δήμητρας απέδωσε την απώλεια της κανονικότητας με συγκλονιστικό τρόπο.
Από την άλλη, με ξάφνιασε η ευκολία με την οποία κάποιοι πολιτικοί μιλούσαν για το παρελθόν σαν να μην ήταν οι ίδιοι παρόντες.
Θεσσαλονίκη, Έναρξη προβολών 6,7,8 Φεβρουαρίου Αίθουσα:Τζον Κασσαβέτης
Αθήνα 7,8,15,23,25 Φεβρουαρίου Αίθουσα: Μικρόκοσμος