Η τελετή των Όσκαρ με τα υψηλότερα νούμερα τηλεθέασης πραγματοποιήθηκε το 1998, σε μια χρονιά όπου ο Τιτανικός σάρωσε με 11 βραβεία και μετέτρεψε την απονομή σε ένα λαμπερό τηλεοπτικό γεγονός.
Έκτοτε, όμως, η τηλεθέαση ακολούθησε σταθερά καθοδική πορεία. Το ερώτημα παραμένει: τι έκανε εκείνη τη βραδιά τόσο ξεχωριστή και γιατί τίποτα δεν κατάφερε να την επαναλάβει;
Ο Τζέιμς Κάμερον φωνάζει «Είμαι ο βασιλιάς του κόσμου» λαμβάνοντας το Όσκαρ Καλύτερου Σκηνοθέτη για την ταινία «Τιτανικός» / Φωτογραφία: AP Photo/Susan Sterner
Το 1998, η 70ή τελετή των Όσκαρ δεν φοβήθηκε να αγκαλιάσει το υπερθέαμα. Σε μια από τις πιο απρόσμενες στιγμές της βραδιάς, ο Μάικ Μάγιερς παρουσίαζε το βραβείο για το καλύτερο μοντάζ ηχητικών εφέ όταν οι πόρτες άνοιξαν και εμφανίστηκε ο Bart the Bear, ο διάσημος «ηθοποιός» – αρκούδα του Χόλιγουντ. Με ύψος σχεδόν τρία μέτρα και με τη βοήθεια του εκπαιδευτή του, ο Bart παρέδωσε τον φάκελο στον αποσβολωμένο Μάγιερς, ο οποίος αστειεύτηκε ότι «μόλις τα έκανε πάνω του». Ήταν μια στιγμή που συμπύκνωνε το πνεύμα της βραδιάς: υπερβολή, χιούμορ και μια αίσθηση ότι όλα μπορούν να συμβούν.
Η τελετή του 1998 ήταν μια γιορτή της ιστορίας του θεσμού. Ένα εντυπωσιακό μοντάζ παρουσίασε όλες τις προηγούμενες νικήτριες στην κατηγορία της Καλύτερης Ταινίας, ο Μάρτιν Σκορτσέζε τίμησε τον Στάνλεϊ Ντόνεν, ενώ μια «οικογενειακή φωτογραφία» συγκέντρωσε στη σκηνή όλους τους εν ζωή νικητές και νικήτριες στην κατηγορία Α΄ Ρόλου. Η βιομηχανία έδειχνε αυτοπεποίθηση: η Σελίν Ντιόν και ο Μάικλ Μπόλτον ερμήνευσαν μπαλάντες, οι νεαροί Ματ Ντέιμον και Μπεν Άφλεκ εμφανίστηκαν με τις μητέρες τους, και δύο «Ρόουζ Ντόσον» –η Κέιτ Γουίνσλετ και η Γκλόρια Στιούαρτ– κάθονταν δίπλα-δίπλα ως υποψήφιες για Α΄ και Β΄ Γυναικείο Ρόλο αντίστοιχα.
Στο επίκεντρο όλων, φυσικά, βρισκόταν ο Τιτανικός. Με 14 υποψηφιότητες και 11 νίκες, η ταινία του Τζέιμς Κάμερον κυριάρχησε απόλυτα. Όταν ο διάσημος σκηνοθέτης ανέβηκε στη σκηνή και φώναξε «Είμαι ο βασιλιάς του κόσμου!», εξέφρασε το συναίσθημα μιας βραδιάς που παρακολούθησαν 57 εκατομμύρια Αμερικανοί – περισσότερα από όσα είδαν το φινάλε των Friends (Τα Φιλαράκια) έξι χρόνια αργότερα.
Ο Τζέιμς Κάμερον φωνάζει «Είμαι ο βασιλιάς του κόσμου» λαμβάνοντας το Όσκαρ Καλύτερου Σκηνοθέτη για την ταινία «Τιτανικός» / Φωτογραφία: AP Photo/Susan Sterner
Μετά το 1998, τα νούμερα άρχισαν να κατρακυλούν. Το 1999 η τηλεθέαση έπεσε στα 46 εκατομμύρια, ενώ στις αρχές των 2000s κυμαινόταν μεταξύ 30 και 40 εκατομμυρίων. Από το 2018 και μετά, η πτώση έγινε δραματική: 27 εκατομμύρια το 2018, 24 εκατομμύρια το 2020, μόλις 10 εκατομμύρια το 2021. Παρότι πέρυσι ανέβηκε ξανά στα 20 εκατομμύρια, η απόσταση από την εποχή του Τιτανικού παραμένει τεράστια.
Η δημοσιογράφος κινηματογράφου, Stephanie Bunbury, έχει επισημάνει ότι η πτώση οφείλεται σε πολλούς παράγοντες: τη μείωση του ενδιαφέροντος για τον κινηματογράφο, τη μετάβαση στο streaming που εξαφανίζει τη «συγκεκριμένη ώρα προβολής» και την ολοένα πιο κιτς αισθητική της τελετής.
Ένας από τους λόγους που η τελετή του 1998 ήταν τόσο επιτυχημένη ήταν ότι είχε στο επίκεντρο μια ταινία-φαινόμενο. Ο Τιτανικός ήταν η πρώτη ταινία που ξεπέρασε το 1 δισ. δολάρια και παρέμεινε η πιο εμπορική όλων των εποχών μέχρι το Avatar. Ο συγγραφέας Tim Robey εξηγεί ότι το κοινό παρακολούθησε τα Όσκαρ επειδή ήθελε να δει την ταινία που λάτρεψε να θριαμβεύει. Ήταν μια στιγμή όπου το mainstream και το «οσκαρικό» συνέπιπταν απόλυτα.
Στον 20ό αιώνα, οι νικητές Καλύτερης Ταινίας ήταν συχνά και από τις μεγαλύτερες εμπορικές επιτυχίες της χρονιάς. Από το 1927 έως το 1976, περίπου το 90% των νικητών βρισκόταν στη δεκάδα του box office. Ακόμη και τη δεκαετία του ’90, ταινίες όπως το Dances with Wolves (Χορεύοντας με τους Λύκους) και το Forrest Gump συνδύαζαν τεράστια έσοδα με οσκαρική αναγνώριση.
Μετά το 2000, η σχέση ανάμεσα στα Όσκαρ και το mainstream κοινό άρχισε να διαλύεται. Οι νικητές Καλύτερης Ταινίας της δεκαετίας του 2010 είχαν συνολικά έσοδα 2 δισ. δολάρια, έναντι 5 δισ. τη δεκαετία του ’90. Οι προϋπολογισμοί μειώθηκαν, ενώ οι νικητές έγιναν μικρότερες, πιο ανεξάρτητες παραγωγές. Η στιγμή-ορόσημο ήρθε το 2010, όταν το The Hurt Locker κέρδισε το Όσκαρ αντί του Avatar. Το μήνυμα ήταν σαφές: η Ακαδημία δεν επιβράβευε πλέον τις μεγάλες εμπορικές επιτυχίες.
Την ίδια περίοδο, τα στούντιο στράφηκαν σε υπερηρωικά franchise και επικά blockbusters που σπάνια αγγίζουν τα Όσκαρ. Η μεσαία κατηγορία ταινιών –εκείνες που κάποτε γεφύρωναν το χάσμα– εξαφανίστηκε σχεδόν εντελώς.
Η Μάικι Μάντισον με το Όσκαρ καλύτερης ηθοποιού για την ταινία Anora – μία από τις ταινίες με το χαμηλότερο προϋπολογισμό που έχουν κερδίσει ποτέ το Όσκαρ καλύτερης ταινίας / Φωτογραφία: Jordan Strauss/Invision/AP
Παρά την πτώση, υπάρχουν ενδείξεις ότι η κατάσταση μπορεί να αλλάξει. Οι φετινές υποψήφιες Sinners και One Battle After Another έχουν πάει καλά στο box office, κάτι που ίσως ενισχύσει το ενδιαφέρον. Επιπλέον, το 2028 τα Όσκαρ θα εγκαταλείψουν το ABC και θα μεταδοθούν μέσω YouTube, μια κίνηση που μπορεί να τα φέρει πιο κοντά στο σύγχρονο κοινό.
Μέχρι τότε, ίσως η Ακαδημία χρειαστεί να ξανασκεφτεί τι έκανε το 1998 τόσο αξέχαστο. Και, ποιος ξέρει, ίσως ένα ακόμη εντυπωσιακό –και καλά εκπαιδευμένο– ζώο να βοηθούσε.
Με πληροφορίες από BBC