Υπάρχουν μέσα μεταφοράς που υπηρετούν μια εποχή και άλλα που την ανακαλύπτουν. Το «Οριάν Εξπρές», όπως ονομαζόταν το τρένο που στόχο είχε να συνδέσει την Ανατολή με τη Δύση και τώρα αναβιώνει στην αυθεντική, λουξ εκδοχή του, ήταν κάτι παραπάνω από ένα μέσο· από την πρώτη εκείνη διαδρομή το 1883, υπό την καθοδήγηση του Τζορτζ Νεϊγκελμάκερς, μέχρι τις σύγχρονες αναβιώσεις του, το τρένο αυτό δεν ήταν μόνο ένας τρόπος για να διασχίσεις την Ευρώπη, αλλά και ένας τρόπος να τη δεις σε συμπύκνωση με όλες τις αντιφάσεις, τις εντάσεις και τις φαντασιώσεις της.
H ιστορική διαδρομή του «Orient Express» που θα αναβιώσει από το 2027
Ακόμα και σήμερα, βλέποντας από κοντά τα πλήρως ανακαινισμένα βαγόνια, σε ειδική έκθεση, πρόσφατα στο Παρίσι, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η επένδυση τόσων χρημάτων από τον όμιλο της Louis Vuitton (LVMH) που εξαγόρασε τηn Belmond στοχεύει στη νοσταλγική αναβίωση ενός ονείρου άμεσα συνυφασμένου με μία από τις πιο ωραίες εμπειρίες της Ευρώπης. Πρόκειται για σύνδεση του παρελθόντος με το μέλλον, με κύριο σημείο αναφοράς το όνειρο με το οποίο συνδέθηκε ένα τρένο που ενέπνευσε σελίδες, ταινίες και συγγραφικές φαντασιώσεις.
Το τρένο των κατασκόπων
Η ιδέα ήταν εξαρχής φιλόδοξη: να συνδεθεί η Δύση με την Ανατολή μέσα από μια ολοκληρωμένη, πολυτελή σιδηροδρομική εμπειρία. Η Compagnie Internationale des Wagons-Lits, έχοντας την ιδέα της μετατροπής του τρένου σε πολυτελές μέρος φιλοξενίας, δημιούργησε ένα brand προτού καν υπάρξει ο όρος. Τα βαγόνια ήταν έτσι σχεδιασμένα ώστε να θυμίζουν σαλόνια παριζιάνικων ξενοδοχείων, ενώ οι επιβάτες ενθαρρύνονταν να ντυθούν και να συμπεριφέρονται σαν να είναι μέρη μιας σκηνοθετημένης κοσμικότητας, σαν να έπαιζαν σε μία από τις εμπνευσμένες από το τρένο ταινίες που θα ακολουθήσουν.
Αλλά το πραγματικό ενδιαφέρον του «Οριάν Εξπρές» δεν βρίσκεται στα βελούδινα καθίσματα, στις ξύλινες επενδύσεις και τις προσεγμένες λεπτομέρειες που δεν ήταν μόνο μια αισθητική επιλογή, αλλά στην απτή απόδειξη ότι το ταξίδι μπορούσε να είναι προορισμός. Στα βαγόνια του συναντήθηκαν διπλωμάτες και τυχοδιώκτες, αριστοκράτες και κατάσκοποι, συγγραφείς και άνθρωποι που δεν έγραφαν απλώς την Ιστορία αλλά τη ζούσαν. Δεν είναι τυχαίο ότι στις αρχές του 20ού αιώνα το «Οριάν Εξπρές» είχε ήδη αποκτήσει τη φήμη του «τρένου των κατασκόπων» – και δεν ήταν καθόλου υπερβολή.
Σε μια εποχή πριν από τα τηλέφωνα ασφαλείας και τα κρυπτογραφημένα μηνύματα, η φυσική μετακίνηση ήταν ο μόνος τρόπος για τις κρίσιμες επαφές. Διπλωμάτες από την Αυστροουγγρική αλλά και την Οθωμανική Αυτοκρατορία χρησιμοποιούσαν το τρένο όχι μόνο για μεταφορά, αλλά και για ανεπίσημες – μυστικές συνομιλίες. Υπάρχουν καταγεγραμμένες περιπτώσεις όπου οι επιβάτες άλλαζαν βαγόνια μέσα στη νύχτα για να αποφύγουν την παρακολούθηση, ενώ το προσωπικό του τρένου, που δεν ήταν μόνο καλά εκπαιδευμένο αλλά και πολύγλωσσο, λειτουργούσε ως σιωπηλός μάρτυρας κρυφών συζητήσεων – μερικές από τις οποίες έμελλε να γράψουν Ιστορία.
Ηταν η εποχή όπου το τρένο έθρεφε με τις ιστορίες του το συλλογικό φαντασιακό και επιδρούσε καταλυτικά με την art deco αισθητική του ακόμα και στις τάσεις της μόδας και της διακόσμησης. Ολοι ήθελαν να βρεθούν στο «Οριάν Εξπρές» για να ζήσουν την εμπειρία της ζωής τους τσουγκρίζοντας τα μπακαρά ποτήρια τους και αφήνοντας τον χρόνο να κυλήσει κοιτώντας απλώς το τεράστιο Cartier ρολόι που κοσμούσε τους εσωτερικούς του χώρους (αντίστοιχα Cartier ρολόγια στολίζουν σήμερα τα πανάκριβα κομοδίνα του).
Κλείσιμο
Εντύπωση προκαλούν στα ανακαινισμένα βαγόνια οι λακαρισμένες οροφές στο χρώμα της καστανιάς, το βαθύ πράσινο και το αυτοκρατορικό κόκκινο και μπλε, τα art deco πορτατίφ, οι στρογγυλοί καθρέφτες
Ενα από τα λιγότερο γνωστά περιστατικά διαδραματίστηκε την εποχή του Μεγάλου Πολέμου, όπως αποκαλούν στην Ευρώπη τον Α’ Παγκόσμιο, όταν κάποιοι διπλωμάτες και υψηλά στελέχη χρησιμοποίησαν το τρένο για υψηλές συσκέψεις και για να κλείσουν συμφωνίες. Λέγεται, μάλιστα, ότι με αυτό ταξίδεψε η Μάτα Χάρι ενισχύοντας τη φήμη του τρένου ως μέσου κατασκοπείας, αλλά και ότι ο Λόρενς της Αραβίας, ο οποίος, γνωρίζοντας με ακρίβεια τις διαδρομές του, κατάφερε να χαράξει τα άκρως φιλόδοξα σχέδιά του σε μια εποχή που επανακαθοριζόταν ο χάρτης Μέσης Ανατολής και άλλαζαν οι συνιστώσες του -ανεπίλυτου από τότε καθώς φαίνεται- Μεσανατολικού.
Εγκλωβισμός στα χιόνια
Το πιο αξιοσημείωτο, πάντως, επεισόδιο που κατά κάποιον τρόπο ανέτρεψε την ιδεατή εικόνα της πολυτελούς εμπειρίας του «Οριάν Εξπρές» σε μια Ευρώπη σε πολεμική αναστάτωση και οικονομική δυστοκία συνέβη το 1929: τα βαγόνια του, σε ένα από τα δημοφιλή τότε δρομολόγια, εγκλωβίστηκαν για μέρες στα χιόνια κοντά στην Τσερκοβίτσα -κοντά στην Τουρκία- και οι επιβάτες, συνηθισμένοι στην καλή ζωή και όχι στις κακουχίες, βρέθηκαν ξαφνικά αντιμέτωποι με την έλλειψη τροφίμων, την πτώση της θερμοκρασίας και την πλήρη απομόνωση.
Σύμβολο πολυτέλειας και φαντασίας από το 1883, επιστρέφει πλήρως ανακαινισμένο, συνδέοντας ξανά το παρελθόν και το μέλλον – Σχεδιασμένο ως γέφυρα Ανατολής και Δύσης, αποτέλεσε χώρο συνάντησης διπλωματών, κατασκόπων και ελίτ, επηρεάζοντας
τη λογοτεχνία και την αισθητική
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Το περιστατικό δεν ήταν μια απλή τεχνική δυσλειτουργία, αλλά μια συμβολική ρωγμή στην εικόνα του αλάνθαστου, ιδανικού ταξιδιού. Η ιδέα ότι το πολυτελές σύστημα και η εξελιγμένη τεχνολογία του τρένου δεν μπορούσαν ποτέ να «παγώσουν» στο πουθενά επηρέασαν βαθιά την εικόνα του τρένου. Δεν είναι τυχαίο ότι η Αγκάθα Κρίστι θα γράψει λίγα χρόνια αργότερα, επηρεασμένη από αυτή την ιστορία, το «Εγκλημα στο Οριάν Εξπρές», μιλώντας για ένα ακινητοποιημένο τρένο στη μέση του πουθενά, με μια ομάδα ανθρώπων που δεν μπορούσαν να φύγουν και να το σκάσουν με κανέναν τρόπο. Σε αυτό το πλαίσιο κινήθηκε τότε και ο Βέλγος επιθεωρητής της Κρίστι Ηρακλής Πουαρό λειτουργώντας ουσιαστικά ως αναλυτής της ευρωπαϊκής ψυχής, εξερευνώντας κάθε επιβάτη που φαινόταν να εκπροσωπεί κάτι διαφορετικό: τάξη, τραύμα, χώρα, μυστικό.
Από την Αγκάθα Κρίστι
Η Αγκάθα Κρίστι γράφοντας το «Εγκλημα στο Οριάν Εξπρές» δεν κατέθεσε απλώς ένα μυθιστόρημα που εξακολουθεί να εμπνέει και να μεταφέρεται, όπως πρόσφατα, με επιτυχία στο κινηματογράφο με τον Κένεθ Μπράνα να παίζει τον Πουαρό, τον Τζόνι Ντεπ να κάνει τον κακό, αλλά και με μια σειρά από κορυφαία ονόματα να προσθέτουν τη δική τους χρυσόσκονη στον μύθο. Η διάσημη Βρετανή συγγραφέας ήταν η απόδειξη ότι κανείς δεν μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστος από τη μυθική του αίγλη: όπως η ίδια είχε ομολογήσει, το ταξίδι με το μυθικό τρένο παρέμενε ανομολόγητος πόθος της καθώς πάντα ονειρευόταν να χαρεί τα βελούδινα καθίσματά του, τη μελετημένη πολυτέλεια και την αμεριμνησία του.
Η ευκαιρία παρουσιάστηκε όταν χώρισε και αποφάσισε να επιβιβαστεί στο τρένο κάνοντας όλο το ταξίδι μέχρι τη μακρινή Βαγδάτη -και όπως έγραφε χαρακτηριστικά στην αυτοβιογραφία της, η διαδρομή για εκείνη δεν ήταν μόνο αξέχαστη αλλά και μοιραία- με την καλή έννοια. Εκεί έμελλε να γνωρίσει με εντελώς μυθιστορηματικό τρόπο τον μελλοντικό, δεύτερο σύζυγό της, τον Μαξ Μαλόουαν, με τον οποίο επανέλαβαν ξανά το ταξίδι ώστε να καταγράψει όλες τις λεπτομέρειες που χρειάστηκε να ενσωματώσει στο βιβλίο της γνωρίζοντας πλέον το τρένο με κάθε λεπτομέρεια. Μόνο που το περιστατικό του 1929 δεν επέτρεπε εξωραϊσμό και δικαιολογούσε τη μετατροπή αυτού του ιδανικού ντεκόρ σε υπόθεση φόνου.
Με σεφ και μπάτλερ
Το τιρκουάζ χρώμα και το βασιλικό κόκκινο που δέσποζε στο εσωτερικό του τρένου, κατευθείαν βγαλμένο από αναγεννησιακούς πίνακες, θα γινόταν έτσι ένα αιματοβαμμένο σκηνικό για τις ανάγκες ενός νουάρ που εξακολουθεί και σήμερα να συγκλονίζει. Το τρένο θα συνεχίσει για τουλάχιστον μία δεκαετία μετά το περιστατικό τα δρομολόγιά του και μόνο ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος θα ανατρέψει τον μυθικό του χαρακτήρα, αφού το επιταγμένο από τους Γερμανούς «Οριάν Εξπρές» θα χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες των στρατιωτικών και κατοχικών δυνάμεων.
Η θέα
Υπάρχουν αναφορές ότι εξακολουθούσε να χρησιμεύει ως σημείο αναφοράς για τις μυστικές υπηρεσίες – για να ξεπέσει μετά τον Πόλεμο σε ευτέλεια. Το τρένο που κάποτε συμβόλιζε την ευρωπαϊκή ενότητα και φαντασία έγινε έτσι κομμάτι μιας ηπείρου σε διάλυση. Ούτε καν η φροντισμένη του πολυτέλεια έπειθε πλέον, αφού ο κόσμος ήθελε πια απλώς να φτάνει γρήγορα στον προορισμό του. Τα τελευταία κλασικά δρομολόγια καταργήθηκαν κάπου στα μέσα της δεκαετίας του ’60 για να τερματιστούν κάπου στα μέσα της δεκαετίας του ’70 αφήνοντας τον μύθο του «Οριάν Εξπρές» χωρίς υλική βάση. Ωστόσο, κανείς δεν μπορούσε να ξεπεράσει τον μυθιστορηματικό του χαρακτήρα.
Η λύση ήρθε από την εταιρεία Belmond το 1976, όταν αγόρασε το περίφημο ιστορικό ξενοδοχείο «Cipriani» και μετά άρχισε να σκέφτεται την ολική επαναφορά του «Οριάν Εξπρές» ως μέσου υψηλής φιλοξενίας και πολυτέλειας. Οταν τελικά η Belmond εντάχθηκε στον όμιλο LVMH λίγο πριν από την πανδημία, όλα έδειχναν ότι το «Οριάν Εξπρές» θα μπορούσε να αποκτήσει ξανά τον πολυτελή χαρακτήρα του.
Τα μπαρ
Από τότε τα βήματα που έγιναν αναφορικά με την ολική μεταμόρφωση του τρένου είναι άκρως προσεκτικά και στόχο έχουν να αναβιώσουν όχι μόνο την πολυτελή εκδοχή του, αλλά και τη φήμη του. Κάποια ανακαινισμένα βαγόνια έχουμε δει σε διάφορες περιοχές -ακόμα και στη Θεσσαλονίκη και τη Δράμα-, αλλά καμία σχέση δεν έχουν με την πολυτελή αναβίωση που έχει ήδη πραγματοποιήσει η Belmond, με τα βελούδινα καθίσματα, την art deco αισθητική και τα γυάλινα πάνελ με την υπογραφή του οίκου Lalique, σε ένα σκηνικό πιστό στην αισθητική του Ρενέ Πρου με το περίφημο φλοράλ μοτίφ και τις αυστηρές γραμμές στους καθρέφτες και τα φωτιστικά. Κάθε καμπίνα του «Οριάν Εξπρές» έχει μάλιστα διαφορετικό φλοράλ θέμα.
Οπως μας έλεγαν οι διοργανωτές της σχετικής έκθεσης στο Μουσείο Διακοσμητικών Τεχνών στο Παρίσι, όπου είδαμε από κοντά το πλήρως ανακαινισμένο εσωτερικό του τρένου που αναμένεται να πραγματοποιήσει το εναρκτήριο ταξίδι το 2027, «η αναβίωση του “Οριάν Εξπρές” ήταν, μεταξύ άλλων, ένα μείζον βιομηχανικό πρότζεκτ, όπου η κάθε τεχνική πτυχή έπρεπε να ληφθεί σοβαρά υπόψη και να ενσωματωθεί στο συνολικό σκηνικό χωρίς καν να γίνεται αντιληπτή από τους επιβάτες». Πρόκειται για έναν τεχνικό σχεδιασμό, έργο πολλών ανθρώπων, και ακόμα περισσότερων εργατών, οι οποίοι επιστρατεύτηκαν για την εκτέλεσή του.
Oι σουίτες
Το νέο «Οριάν Εξπρές» θα είναι ο απόλυτος πρεσβευτής της γαλλικής πολυτέλειας, συνδυάζοντας το πιο προηγμένο βιομηχανικό ντιζάιν με το πιο εκλεπτυσμένο αρτιζανάλ savoir faire που φέρει με τη γνωστή art deco αισθητική του ο αρχιτέκτων Μαξίμ ντ’Ανζάκ επιστρατεύοντας μια ολόκληρη ομάδα από χειροτέχνες και υψηλούς γνώστες αυτής της αισθητικής. Εντύπωση προκαλούν οι λακαρισμένες οροφές στο χρώμα της καστανιάς, το βαθύ πράσινο και το αυτοκρατορικό κόκκινο και μπλε, τα art deco πορτατίφ, οι στρογγυλοί καθρέφτες.
Το γεγονός ότι η γραμμή του «Οριάν Εξπρές», που πραγματοποιεί αυτή τη στιγμή ταξίδια στην Ιταλία και σερβίρει πιάτα με την υπογραφή του τριάστερου σεφ Ζαν Εμπέρ, καταλαβαίνει κανείς ότι κάτι αντίστοιχο θα συμβαίνει και με τη νέα γραμμή του θρυλικού τρένου που θα φτάνει, όπως συνέβαινε με την παλιά, μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Οι τιμές, προσώρας, για τη σουίτα ξεκινούν από 5.740 ευρώ και φτάνουν τα 46.00 ανάλογα με τις απαιτήσεις: ζωντανή τζαζ ορχήστρα κάνει το ταξίδι αξέχαστο, ενώ διατίθεται και προσωπικός μπάτλερ. Οσο για τα 17 βαγόνια, είναι αυθεντικά μοντέλα της δεκαετίας του ’20 και του ’30, τα οποία είχαν βρεθεί εγκαταλελειμμένα κοντά στα σύνορα Πολωνίας – Λευκορωσίας.
Αναζήτηση στο google
Ο ιστορικός και ειδικός στη μελέτη της ιστορίας του «Οριάν Εξπρές» Αρτούρ Μετετάλ πέρασε πάνω από μία δεκαετία εντοπίζοντας και χρησιμοποιώντας τους χάρτες Google και τρισδιάστατες δορυφορικές εικόνες για να μελετήσει με ακρίβεια την αρχική εκδοχή του τρένου. Αφού τα βαγόνια μεταφέρθηκαν πίσω στη Γαλλία, αμέσως ανέλαβαν δράση 30 δεξιοτέχνες τεχνίτες και με την υψηλή υπογραφή των οίκων Lalique και Rinck, οι οποίοι αφιερώθηκαν στην υψηλή αποκατάσταση με το βέλτιστο αποτέλεσμα. Κάθε μικρή λεπτομέρεια στη συγκεκριμένη περίπτωση μετράει και δεν χρειάζεται να είσαι ο Πουαρό για να το αντιληφθείς – αρκεί να επιστρατεύσεις τη στοιχειώδη αισθητική σου.
Γιατί μπορεί τα εισιτήρια, για όλους όσοι θέλουν να εξασφαλίσουν μια θέση ειδικά στο παρθενικό ταξίδι του «Οριάν Εξπρές» να είναι πανάκριβα, αλλά δικαιολογούνται από την τεράστια δουλειά που έχει προηγηθεί. Για τους περίεργους υπάρχει ήδη η γραμμή του Venice Simplon-Orient-Express, που πραγματοποιεί δρομολόγια στην Ιταλία, όπου μπορεί να πάρει κανείς μια γεύση αφού πρόκειται για επιμελώς κατασκευασμένη εκδοχή του αρχικού τρένου.
Σε μια εποχή που η Ευρώπη είναι ταυτόχρονα πιο ενωμένη και πιο διχασμένη από ποτέ, η εικόνα ενός τρένου που διασχίζει σύνορα αποκτά νέα σημασία. Αλλωστε, το «Οριάν Εξπρές» δεν ήταν μόνο ένα τρένο, αλλά ένας χώρος όπου ο πιο ακραίος εφιάλτης και το πιο ιδανικό όνειρο έγιναν ταυτόχρονα πραγματικότητα. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για ακόμα μία περίπτωση νοσταλγίας, αλλά ελπίδας, επενδυμένης με το ιδανικότερο ένδυμα, που είναι τα όνειρα και η πολυτέλεια.
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή