Καθώς διανύουμε την τέταρτη εβδομάδα του πολέμου, οι ΗΠΑ και το Ιράν εμφανίζονται να κινούνται ταυτόχρονα σε δύο παράλληλες τροχιές: από την μια εντατικοποιούν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και από την άλλη διαφαίνεται να αναζητούν διπλωματική διέξοδο. Παρά τα αντικρουόμενα μηνύματα από Ουάσινγκτον και Τεχεράνη, παρασκηνιακές επαφές βρίσκονται σε εξέλιξη, με το ενδεχόμενο συμφωνίας να παραμένει ανοιχτό αλλά εξαιρετικά αβέβαιο.
Οι ΗΠΑ κάνουν λόγο για επαφές με το Ιράν, ενώ η Τεχεράνη τις διαψεύδει, με το σχέδιο 15 σημείων και τους όρους της ιρανικής πλευράς να αποκαλύπτουν το βαθύ χάσμα που κρατά μακριά μια συμφωνία, εν μέσω πολέμου και ενεργειακής κρίσης.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον βρίσκεται σε συνομιλίες με το Ιράν για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, την ώρα που συνεχίζει να απειλεί με νέες επιθέσεις και το Πεντάγωνο αναπτύσσει επιπλέον στρατεύματα στη Μέση Ανατολή, ενώ η Τεχεράνη αρνείται δημοσίως ότι υπάρχει πρόοδος στις διαπραγματεύσεις.
Τα σημάδια δείχνουν ότι η κατάσταση οδηγείται σε ένα αδιέξοδο παρόμοιο με εκείνο του πολέμου Ρωσίας–Ουκρανίας: και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι θέλουν τον τερματισμό της σύγκρουσης, αλλά με όρους που παραμένουν πολύ μακριά από όσα είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί η άλλη πλευρά.
Επίσης, δεν είναι σαφές αν μια πιθανή συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν θα δεσμεύσει το Ισραήλ. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι η χώρα «θα προστατεύσει τα ζωτικά της συμφέροντα υπό οποιεσδήποτε συνθήκες», ενώ οι ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν και τη Χεζμπολάχ συνεχίζονται.
Σχεδόν έναν μήνα μετά την έναρξη των επιθέσεων ΗΠΑ και Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, ο πόλεμος έχει επεκταθεί σε ολόκληρη την περιοχή και έχει προκαλέσει ενεργειακή κρίση που, σύμφωνα με ειδικούς, είναι χειρότερη από τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970. Το Πακιστάν φαίνεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Δύο υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι του Πακιστάν δήλωσαν ότι το Ισλαμαμπάντ μετέφερε ως μεσολαβητής στο Ιράν ένα σχέδιο 15 σημείων που περιείχε τις προτάσεις των ΗΠΑ.
“Εξαιρετικά υπερβολικό και παράλογο” το σχέδιο των ΗΠΑ σύμφωνα με το Ιράν
Η ιρανική κρατική τηλεόραση, επικαλούμενη μη κατονομαζόμενο αξιωματούχο της χώρας, μετέδωσε σήμερα ότι το Ιράν απέρριψε την πρόταση των ΗΠΑ για τον τερματισμό του πολέμου.
«Το Ιράν αντέδρασε αρνητικά στην αμερικανική πρόταση», μετέδωσε το Press TV, το αγγλόφωνο κανάλι της κρατικής τηλεόρασης.
«Ο πόλεμος θα τερματιστεί όταν το αποφασίσει το Ιράν και όχι ο Τραμπ», πρόσθεσε επικαλούμενο τον Ιρανό αξιωματούχο.
Την ίδια ώρα, υψηλόβαθμη διπλωματική πηγή επιβεβαίωσε στο Al Jazeera ότι η Τεχεράνη έλαβε το σχέδιο 15 σημείων που πρότειναν οι ΗΠΑ, αλλά το χαρακτήρισε «εξαιρετικά υπερβολικό και παράλογο». Η πηγή ανέφερε ότι όσα παρουσιάζονται σε ορισμένα δημοσιεύματα δεν αντανακλούν με ακρίβεια το περιεχόμενο της πρότασης. «Δεν είναι καλό ούτε καν στα χαρτιά», πρόσθεσε, χαρακτηρίζοντας το σχέδιο παραπλανητικό.
Αργά το βράδυ της Τετάρτης, υπήρξε και επίσημη αντίδραση από την Τεχεράνη, με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί να δηλώνει ότι δεν διεξάγονται συνομιλίες με τις ΗΠΑ, προσθέτοντας ότι η ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω μεσολαβητών «δεν σημαίνει διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ». Ωστόσο, ο Αραγτσί, δεν σχολίασε το σχέδιο των ΗΠΑ.
Οι πέντε όροι που θέτει το Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου
Πάντα σύμφωνα με τον αξιωματούχο που επικαλείται το Press TV, το Ιράν έθεσε από την πλευρά του πέντε όρους για τον τερματισμό των εχθροπραξιών που ξέσπασαν μετά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα της 28ης Φεβρουαρίου εναντίον του ιρανικού εδάφους.
Μεταξύ των όρων της Τεχεράνης είναι:
ο τερματισμός «της επίθεσης και των δολοφονιών» εναντίον του Ιράν και αξιωματούχων της χώρας
η δημιουργία ενός ισχυρού μηχανισμού που θα εγγυάται στην Τεχεράνη ότι (Ισραήλ και ΗΠΑ) δεν θα επανεκκινήσουν πόλεμο εναντίον της
ένα σύστημα για την καταβολή αποζημιώσεων για τις καταστροφές που προκλήθηκαν με σκοπό την ανοικοδόμηση
η παύση των εχθροπραξιών σε όλα τα περιφερειακά μέτωπα και εναντίον όλων των «ομάδων της αντίστασης» – μια έμμεση αναφορά στη λιβανική Χεζμπολάχ
η διεθνής αναγνώριση της κυριαρχίας του Ιράν επί του Στενού του Oρμούζ.
Κατά τη διάρκεια της ενημέρωσης από την εκπρόσωπο Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λεβίτ, ερωτηθείσα για δημοσιεύματα ότι το Ιράν απέρριψε το αμερικανικό σχέδιο 15 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, η ίδια απάντησε ότι «δεν ισχύει» και επέμεινε πως οι συνομιλίες συνεχίζονται.
Όπως ανέφερε: «Είδα ένα σχέδιο 15 σημείων να κυκλοφορεί στα μέσα ενημέρωσης. Θα συνιστούσα στους δημοσιογράφους σε αυτή την αίθουσα να είναι προσεκτικοί με τη δημοσίευση υποθετικών σημείων και σχεδίων που προέρχονται από ανώνυμες πηγές.
Ο Λευκός Οίκος δεν επιβεβαίωσε ποτέ αυτό το σχέδιο. Υπάρχουν κάποια στοιχεία αλήθειας, αλλά ορισμένα από όσα διάβασα δεν ανταποκρίνονται πλήρως στην πραγματικότητα».
Την ίδια ώρα, η εκπρόσωπος Τύπου Καρολάιν Λεβίτ ανέφερε ότι, μετά την «ισχυρή προειδοποίηση» του Τραμπ το Σαββατοκύριακο, έγινε σαφές στις ΗΠΑ ότι το Ιράν επιθυμεί συνομιλίες.
Όπως είπε, ο Τραμπ είναι «διατεθειμένος να ακούσει» και έχει ήδη συμμετάσχει σε εποικοδομητικές συζητήσεις, γεγονός που οδήγησε στην αναβολή προγραμματισμένων επιθέσεων κατά της ενεργειακής υποδομής του Ιράν.
Πρόσθεσε: «Η προτίμηση του προέδρου είναι πάντα η ειρήνη. Δεν χρειάζεται να υπάρξει περισσότερος θάνατος και καταστροφή. Αλλά αν το Ιράν δεν αποδεχθεί την πραγματικότητα της παρούσας στιγμής, αν δεν κατανοήσει ότι έχει ηττηθεί στρατιωτικά και ότι αυτό θα συνεχιστεί, ο πρόεδρος Τραμπ θα διασφαλίσει ότι θα πληγεί πιο σκληρά από ποτέ».
Η Λεβίτ τόνισε επίσης ότι ο Τραμπ δεν μπλοφάρει και είναι έτοιμος «να εξαπολύσει την κόλαση».
Σε μια αιχμηρή απάντηση στα φερόμενα σχέδια της Ουάσινγκτον για τον τερματισμό του πολέμου, το Ιράν υποστηρίζει ότι η κυριαρχία στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί «φυσικό και νόμιμο δικαίωμά του».
Ωστόσο, καμία χώρα δεν έχει αποκλειστική νομική αρμοδιότητα στα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, τα Στενά αποτελούν κοινόχρηστη θαλάσσια οδό, στην οποία τόσο το Ιράν όσο και το Ομάν διεκδικούν χωρικά ύδατα έως 12 ναυτικά μίλια από τις αντίστοιχες ακτές τους.
Με βάση τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), τα πλοία έχουν δικαίωμα «διέλευσης διαμετακόμισης», χωρίς να μπορούν να παρεμποδιστούν από τα παράκτια κράτη.
Οι δύο βασικοί ναυτιλιακοί διάδρομοι που χρησιμοποιούνται από τα πλοία που διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται κυρίως εντός των χωρικών υδάτων του Ομάν, όπου τα βάθη είναι καταλληλότερα.
Ωστόσο, στο στενότερο σημείο των Στενών (21 ναυτικά μίλια), και οι δύο λωρίδες διέλευσης εισέρχονται για μικρό διάστημα στα χωρικά ύδατα του Ιράν.