Στην ολοκληρωτική καταστροφή του στόλου του Ιράν στον Κόλπο του Ομάν σε μόλις δύο 24ωρα οδήγησε, σύμφωνα με αμερικανικούς ισχυρισμούς, η καταιγιστική επιχείρηση που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ.
Καταστροφές στη ναυτική βάση Κοναράκ του Ιράν / Φωτογραφίες: Planet Labs PBC via AP / X@detresfa_
Η επιχείρηση «Επική Οργή» εντάσσεται στο πλαίσιο της ευρύτερης σύγκρουσης ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, με τον Ντόναλντ Τραμπ να έχει θέσει ως βασικό στόχο την εξουδετέρωση της ιρανικής ναυτικής ισχύος.
Η κλίμακα της καταστροφής αποτυπώνεται σε δορυφορικές φωτογραφίες που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας, παρουσιάζοντας ένα εντυπωσιακό «πριν» και «μετά» στο στρατιωτικό λιμάνι του Μπαντάρ Αμπάς, στο Ιράν.
Λίγες χώρες μπορούν να επικαλεστούν ναυτική παράδοση με τόσο βαθιές ρίζες όσο το Ιράν. Η κληρονομιά του εκτείνεται πίσω στην εποχή της Περσικής Αυτοκρατορίας του 500 π.Χ., όταν οι στόλοι της κυριαρχούσαν στα νερά της Ανατολικής Μεσογείου και του Περσικού Κόλπου.
Σήμερα, ωστόσο, η εικόνα είναι δραματικά διαφορετική. Τέσσερις ημέρες μετά την έναρξη των εχθροπραξιών, το αρχηγείο του ιρανικού ναυτικού έχει υποστεί εκτεταμένες ζημιές, ενώ ένας από τους κορυφαίους αξιωματικούς των Φρουρών της Επανάστασης, ο ναύαρχος Αλί Σαμχανί, σκοτώθηκε σε ισραηλινό αεροπορικό πλήγμα.
Παράλληλα, αμερικανικές πηγές υποστηρίζουν ότι συνολικά 17 πολεμικά πλοία του Ιράν -ανάμεσά τους και τα 11 που βρίσκονταν στον Κόλπο του Ομάν- καταστράφηκαν ολοσχερώς.
Σύμφωνα με την
Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), οι αμερικανικές δυνάμεις προχώρησαν σε εκτεταμένους βομβαρδισμούς του
στρατιωτικού λιμανιού στο Μπαντάρ Αμπάς, που αποτελεί τη βασική ναυτική βάση
του Ιράν στο νότιο τμήμα της χώρας.
Δορυφορικές εικόνες της εταιρείας Planet Labs δείχνουν πυκνό μαύρο καπνό να καλύπτει τις προβλήτες και τα σημεία ελλιμενισμού. Εκεί όπου, μόλις λίγες ημέρες πριν, διακρίνονταν τουλάχιστον 11 μεγάλα πολεμικά πλοία, πλέον διακρίνονται απανθρακωμένα κουφάρια και εστίες φωτιάς.
Ανάμεσα στα πλοία που φέρονται να καταστράφηκαν είναι και το IRIS Makran, το μεγαλύτερο πλοίο του ιρανικού ναυτικού.
Κατασκευασμένο πάνω σε μετασκευασμένο δεξαμενόπλοιο, το ελικοπτεροφόρο Makran είχε παρουσιαστεί από το καθεστώς των μουλάδων ως σύμβολο στρατηγικής αναβάθμισης. Συμμετείχε μάλιστα σε διήμερη άσκηση εκτόξευσης πυραύλων το 2021, ενισχύοντας το αφήγημα περί αυξανόμενης ναυτικής ισχύος του Ιράν.
Επίσης,
αμερικανικές πηγές κάνουν λόγο για πλήγμα στο IRIS Shahid Bagheri, πλοίο-πλατφόρμα για την εκτόξευση drones και ελικοπτέρων.
Η στρατηγική επιδίωξη της Ουάσιγκτον φαίνεται να είναι η απομάκρυνση της ιρανικής ναυτικής παρουσίας από τον Κόλπο του Ομάν, προκειμένου να διασφαλιστεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ , μία από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες του πλανήτη, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου.
Η Τεχεράνη
ανακοίνωσε ότι προχώρησε στο κλείσιμο των Στενών, απειλώντας εμπορικά πλοία που
επιχειρούν να τα διασχίσουν. Ωστόσο, δεδομένα θαλάσσιας κυκλοφορίας δείχνουν
ότι πολλά δεξαμενόπλοια παραμένουν σε αναμονή για να εισέλθουν στην περιοχή,
γεγονός που υποδηλώνει ότι η κατάσταση παραμένει ρευστή.
Παρά την
εντυπωσιακή εικόνα των δορυφορικών φωτογραφιών, ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν
ότι η καταστροφή του ιρανικού στόλου δεν συνιστά ιδιαίτερο στρατιωτικό
κατόρθωμα.
Ο δρ Αντρέας Μπεμ, ειδικός σε θέματα που αφορούν στη Μέση Ανατολή, του Πανεπιστημίου St Gallen, σημειώνει ότι το ιρανικό ναυτικό είχε αποδυναμωθεί σημαντικά από τις διεθνείς κυρώσεις και βασιζόταν σε παλαιωμένο εξοπλισμό. Ορισμένα πλοία, όπως οι κορβέτες κλάσης Bayandor, χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1960, όταν κυβερνούσε ακόμη ο σάχης.
«Αν συγκρίνετε το ιρανικό ναυτικό με τη μεγάλη αμερικανική αρμάδα, πρόκειται για έναν νάνο», σχολιάζει χαρακτηριστικά. «Το υλικό του είναι παρωχημένο και μεγάλο μέρος του προέρχεται από την εποχή πριν από την Ισλαμική Επανάσταση».
Ωστόσο, η ιρανική στρατηγική δεν βασίζεται στην άμεση, συμβατική σύγκρουση με τις ΗΠΑ. Όπως τονίζουν ειδικοί, η Τεχεράνη επενδύει στην ασύμμετρη απειλή: ευέλικτα ταχύπλοα, νάρκες, drones και απειλές κατά εμπορικών πλοίων.
Ήδη, τα
ασφάλιστρα για πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ έχουν εκτοξευθεί,
ενώ αρκετές εταιρείες εξετάζουν εναλλακτικές διαδρομές.
«Βλέπουμε δύο
διαφορετικές στρατηγικές», σημειώνει ο Μπεμ. «Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιχειρούν
γρήγορα και με σφοδρότητα. Το Ιράν, αντίθετα, επιδιώκει αντοχή και στρατηγικό
βάθος, περιμένοντας να αυξηθεί το κόστος για τους αντιπάλους του. Περιμένει τη
στιγμή που θα γείρει η πλάστιγγα της ισορροπίας».
Αν και η
Ουάσιγκτον παρουσιάζει την επιχείρηση ως συντριπτικό πλήγμα, το ερώτημα
παραμένει αν η εξουδετέρωση του συμβατικού στόλου του Ιράν αρκεί για να
διασφαλίσει τη σταθερότητα στην περιοχή.
Η ιστορία των συγκρούσεων στον Περσικό Κόλπο δείχνει ότι ακόμη και περιορισμένες, ασύμμετρες ενέργειες μπορούν να προκαλέσουν παγκόσμιες οικονομικές αναταράξεις. Το αν η καταστροφή του ιρανικού πολεμικού ναυτικού θα οδηγήσει σε αποκλιμάκωση ή σε νέα φάση έντασης θα φανεί τις επόμενες ημέρες.