Το ερώτημα, πλέον, για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή είναι αν θα υπάρξει κάποιου είδους συμφωνία ή παράταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων ανάμεσα σε ΗΠΑ-Ιράν.
Σωτήρης Σέρμπος, Αριστοτέλης Τζιαμπίρης, Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος στο iefimerida για το Ιράν
«Για πρώτη φορά οι Αμερικανοί, μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, αντιλαμβάνονται ότι οι απειλές, τα αντίποινα και οι δηλώσεις αποτροπής δεν λειτουργούν στην περίπτωση του Ιράν, όπου το καθεστώς βρίσκεται σε στάση επιβίωσης. Τον Τραμπ τον επηρεάζει η κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας του και θέλει να βρει τρόπο να απεμπλακεί. Αλλά δεν είναι μια εύκολη υπόθεση», δηλώνει ο κ. Σέρμπος.
Σέρμπος: «Δεν είναι ακόμη ορατός ο ενδιάμεσος διάδρομος που θα οδηγήσει σε διπλωματική συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν»
Με την υποσημείωση ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα παραμείνει δεσμευμένος στην πρόθεσή του, όπως ανακοίνωσε, να βρεθεί κάποιο σχέδιο συμφωνίας με το Ιράν, η διπλωματία απαιτεί χρόνο. «Απαιτείται υπομονή απ΄ όλες τις πλευρές. Υπάρχει μια απόλυτη διάρρηξη της εμπιστοσύνης γιατί δύο φορές οι Αμερικανοί είπαν όχι στις διαπραγματεύσεις και ξεκίνησαν να βομβαρδίζουν. Το δύσκολο κομμάτι είναι να προετοιμαστεί ένας ενδιάμεσος διάδρομος που θα οδηγήσει σε διπλωματική συμφωνία. Ακόμη δεν έχουμε τέτοιες ενδείξεις προς αυτή την κατεύθυνση. Αν είχαμε, θα βλέπαμε «κατάρρευση» των τιμών του πετρελαίου», σχολιάζει ο αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής.
Στο διά ταύτα, όπως λέει, υπάρχουν δύο επιλογές. Η μία ΗΠΑ και Ισραήλ να μπουν πιο βαθιά στην κρίση και τον πόλεμο, ενδεχομένως και με χερσαίες δυνάμεις, κάτι που επιχειρησιακά θα παρουσίαζε ένα πολύ μεγάλο ρίσκο και σοβαρές απώλειες και για την ίδια την Αμερική, και η δεύτερη να υπάρξει σχέδιο αποκλιμάκωσης.
«Και οι δυο πλευρές έχουν λόγους να θέλουν να σταματήσει ο πόλεμος. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Θα πρέπει να ενεργοποιηθούν όλες οι χώρες, που μπορεί να έχουν κάποιον ρόλο, και να γίνει προσπάθεια αποκλιμάκωσης διά της διπλωματικής οδού. Βεβαίως, στο σημείο που βρισκόμαστε ακόμη όλα είναι ρευστά», σημειώνει ο κ. Σέρμπος.
Ο ρόλος της Ελλάδας στη διαμεσολάβηση για το τέλος του πολέμου στο Ιράν
Παράλληλα, χαρακτηρίζει σημαντική την πρόταση για ανάπτυξη proactive διπλωματίας για την εκκίνηση άσκησης διαμεσολαβητικού και σταθεροποιητικού ρόλου από την Ελλάδα. «Να συμμετέχουμε στις υπό διαμόρφωση τράπεζες των συζητήσεων, διαπραγματεύσεων και διαμεσολαβήσεων ως μια χώρα που βλέπει τον εαυτό της με ρόλο στην εγγύς Ανατολή και στη μελλοντική περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας, Άρα, να διαμεσολαβήσουμε προκειμένου να βρεθούμε πιο γρήγορα σε μια ειρηνευτική διαδικασία που θα οδηγήσει αργότερα σε μια καταρχήν ενδιάμεση συμφωνία (interim agreement)».
Τζιαμπίρης: «Ανοιχτά όλα τα σενάρια στην εξέλιξη της κρίσης στο Ιράν»
Ουδείς μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα εάν θα έχουμε διπλωματική επίλυση τις επόμενες μέρες ή αν θα έχουμε κλιμάκωση του πολέμου, υποστηρίζει από την πλευρά του ο Αριστοτέλης Τζιαμπίρης, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, πρόεδρος του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς. «Αυτό που μπορούμε να γνωρίζουμε είναι πώς γίνεται αυτό το “παιχνίδι”. Μπαίνει στο τραπέζι μια διπλωματική επίλυση και συγχρόνως την ίδια στιγμή μπαίνει και η πιθανότητα μιας περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης με χερσαίες δυνάμεις. Το «μπαλάκι», πλέον, βρίσκεται στην ηγεσία του Ιράν, σε όποια κατάσταση βρίσκεται αυτή», λέει ο κ. Τζιαμπίρης και «ξεδιπλώνει» τη σκέψη του:«Είναι λογικό ότι έχει επέλθει μια σύγχυση διότι από τη μία έδωσε ένα τελεσίγραφο ο Τραμπ για 48 ώρες, το οποίο το έκανε για πέντε μέρες, λέγοντας ότι υπάρχουν ενδιαφέρουσες διαπραγματεύσεις με το Ιράν. Την ίδια στιγμή, οι εκπρόσωποι της ιρανικής κυβέρνησης τόνισαν ότι δεν κάνουν διαπραγματεύσεις με την Αμερική. Συνεπώς, πρέπει κανείς να ξεδιαλύνει τι ακριβώς γίνεται. Η απάντηση σε αυτό είναι σχετικά απλή. Γίνονται διαπραγματεύσεις μέσω τρίτων. Δεν είναι απευθείας η συζήτηση. Δεν υπάρχει, όμως, καμία αμφιβολία ότι αυτή τη στιγμή υπάρχει στο παρασκήνιο μια διπλωματική προσέγγιση», αναφέρει ο Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων.
Τι έχει να κερδίσει η Αμερική από τη μία και το Ιράν από την άλλη από μια διαπραγμάτευση για το τέλος του πολέμου; Σε ό,τι αφορά στις ΗΠΑ, ο κ. Τζιαμπίρης εξηγεί ότι αν ένα πράγμα ακούει ο Τραμπ είναι οι αγορές. «Η παράταση αυτού του πολέμου δημιουργεί προβλήματα στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και πληθωριστικές πιέσεις με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την οποιαδήποτε οικονομία και βεβαίως το πολιτικό κόστος. Επομένως, το κίνητρο για τον Τραμπ να μπει σε οποιαδήποτε διπλωματική οδό είναι το οικονομικό κόστος και βεβαίως ότι δεν θα χρειαστεί χερσαία επέμβαση. Από την άλλη, για το Ιράν, σύμφωνα πάντα με τον καθηγητή, αυτό το οποίο αφήνει να εννοηθεί ο Τραμπ είναι ότι θα σταματήσει να τους σκοτώνει και θα αφήσει το καθεστώς να αντιμετωπίσει τον λαό του. Αλλά δεν θα πιέσει άλλο στο θέμα της αλλαγής ηγεσίας. «Αυτό είναι ένα μοντέλο που το χρησιμοποίησε ο Τραμπ στη Βενεζουέλα και θα δούμε αν θα το κάνει και στην Κούβα. Από τη στιγμή που συνεργάζεται το ίδιο το καθεστώς μαζί του το αφήνει να υπάρχει. Δεν είναι, όμως, εύκολο για το καθεστώς στο Ιράν να κάνει μια συμφωνία».
Στο σημείο αυτό, όμως, γεννάται, και άλλο ένα ερώτημα. Γιατί οι ΗΠΑ στέλνουν πεζοναύτες και ειδικές δυνάμεις στην περιοχή, οι οποίες αναμένεται να φτάσουν εκεί την Παρασκευή; «Εκτιμώ ότι ο Τραμπ δίνει στον εαυτό του μια επιπρόσθετη επιλογή. Εάν αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις μπορεί να κάνει κάποιες ειδικές χερσαίες επιχειρήσεις είτε για να διασφαλίσει τα Στενά του Ορμούζ είτε και να ελέγξει τη νήσο Χαργκ απ’ όπου περνά το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν. Δεν θα είναι μια χερσαία επιχείρηση όπως αυτή που έχουμε δει στην Ουκρανία και το Ιράκ. Θα είναι πολύ πιο περιορισμένη. Συνεπώς χρησιμοποιεί μια διπλή τακτική, από τη μία οι στρατιωτικές δυνάμεις και από την άλλη η διπλωματική διέξοδος», καταλήγει ο κ. Τζιαμπίρης.
Δεσποτόπουλος: «Ο πόλεμος στο Ιράν δεν θα τελειώσει σύντομα»- Ποια είναι τα σενάρια
Τα πιθανότερα σενάρια, σύμφωνα με τον κ. Δεσποτόπουλο, είναι δύο και δεν είναι αισιόδοξα: «Είτε θα ακολουθήσουν μερικές ακόμη εβδομάδες υψηλής έντασης με αεροπορικά, ναυτικά και πυραυλικά πλήγματα, είτε μια παρατεταμένη φάση μηνών με διαλείπουσα κλιμάκωση, εφόσον δεν υπάρξει πολιτική φόρμουλα για τα Στενά του Ορμούζ και το ιρανικό πυρηνικό ζήτημα. Αυτό προκύπτει από το ότι οι ΗΠΑ ανέστειλαν μόνο για πέντε ημέρες τα πλήγματα κατά ενεργειακών στόχων, όχι, όμως, κατ’ ανάγκην, τα πλήγματα κατά στρατιωτικών στόχων, ενώ οι μάχες και οι επιθέσεις συνεχίζονται».
Αν και ο Αμερικανός πρόεδρος, Τραμπ, δείχνει να ανταποκρίνεται στο πώς λειτουργούν οι αγορές, οι οποίες τον ενδιαφέρουν πολύ, υπάρχουν κάποια δεδομένα. «Στο επιχειρησιακό κομμάτι για να τελειώσει ο πόλεμος με ολοκληρωτική ήττα του Ιράν φαίνεται ότι χρειάζεται ακόμη πολύς χρόνος. Για να είναι σύντομος ο χρόνος αυτός θα απαιτούνταν μια χερσαία επιχείρηση. Δεν είμαι σίγουρος, όμως, ότι οι Αμερικανοί είναι αποφασισμένοι για μια τέτοια κίνηση, ειδικά όταν στο εσωτερικό των ΗΠΑ έχουν εμφανιστεί τα πρώτα ρήγματα για το κατά πόσο μια τέτοια επέμβαση στο Ιράν είναι επιβεβλημένη», εξηγεί ο κ. Δεσποτόπουλος.
«Δύσκολη, ακόμη, κάποιου είδους κατάπαυση του πυρός ή εκεχειρία»
Ταυτόχρονα, όμως, κάποιου είδους κατάπαυση του πυρός ή εκεχειρία φαντάζει το ίδιο δύσκολη, λέει ο Έλληνας ειδικός. «Στο σημείο αυτό υπάρχει η δυσκολία ότι στο Ιράν αυτή τη στιγμή δεν ξέρουμε ποιος έχει μείνει, ποιος ζει, ποιος δεν ζει και ποιος τελικά ηγείται της χώρας και είναι σε θέση να διαπραγματευτεί. Φοβάμαι ότι οι οικονομίες πιέζουν, όμως δεν είμαι σίγουρος ότι υπάρχει μια λύση που μπορεί να έρθει πολύ γρήγορα για τη λήξη του πολέμου».