Εναν κοινό πρόγονο μοιράζονται οι μισοί άνδρες της Μέσα Μάνης, όπως προκύπτει από τη γενετική μελέτη που διεξήχθη από διεθνή ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον επίκουρο καθηγητή του πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, Λεωνίδα Ρωμανό Νταβράνογλου. Η Μέσα Μάνη, δηλαδή η περιοχή νότια της Αρεόπολης στη Λακωνία αποτελεί, όπως απέδειξε η συγκεκριμένη μελέτη, που είδε προ ημερών το φως της δημοσιότητας, «γενετική νησίδα». Οι κάτοικοί της μοιράζονται κοινά γενεαλογικά χαρακτηριστικά που συνδέονται άμεσα με τα χαρακτηριστικά του τόπου, την κοινωνική δομή και τον θεσμό της «πατριάς», που ακόμη και σήμερα παραμένει ισχυρός στη Μάνη.
Η διεθνής ερευνητική ομάδα, που περιλαμβάνει επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Κέντρο Υγείας Αρεόπολης, το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου και τα εργαστήρια FamilyTreeDNA, έθεσε στο επίκεντρο της μελέτης της την καταγωγή του πληθυσμού της Μέσα Μάνης, απέδειξε ότι πολλές γενεαλογικές γραμμές των σημερινών κατοίκων της περιοχής ανιχνεύονται στον ελλαδικό χώρο από την Εποχή του Χαλκού, την Εποχή του Σιδήρου και τη Ρωμαϊκή περίοδο.
Το ποσοστό 50% κοινού αρσενικού προγόνου χαρακτηρίζεται εξαιρετικά σπάνιο, ιδίως για πληθυσμό της ηπειρωτικής Ευρώπης. Όπως εξηγεί ο γιατρός και διευθυντής του Κέντρου Υγείας Αρεόπολης, Ανάργυρος Μαριόλης, που συμμετείχε σε όλα τα στάδια της έρευνας, έχοντας την ευθύνη των δειγματοληψιών, αντίστοιχα φαινόμενα έχουν καταγραφεί διεθνώς κυρίως σε μικρούς, απομονωμένους ή νησιώτικους πληθυσμούς. Στην περίπτωση της Μέσα Μάνης, τα γενετικά δεδομένα υποδηλώνουν ότι στο παρελθόν υπήρξε περίοδος έντονης δημογραφικής συρρίκνωσης, πιθανότατα εξαιτίας πολέμων, επιδημιών και γενικευμένης αστάθειας, με τους απογόνους των λίγων επιζώντων να παραμένουν στον τόπο τους για πολλούς αιώνες. Ο ίδιος, σπεύδει να διευκρινίσει ότι η γενετική δεν «δείχνει» συγκεκριμένα ιστορικά πρόσωπα, αλλά καταγράφει μακροχρόνιες πληθυσμιακές διεργασίες και τάσεις.
Ο Δρ Ανάργυρος Μαριόλης, διευθυντής του Κέντρου Υγείας Αρεόπολης και μέλος της ερευνητικής ομάδας, έχει οικοδομήσει ισχυρούς δεσμούς εμπιστοσύνης με την τοπική κοινωνία της Μέσα Μάνης, οι οποίοι ήταν απαραίτητοι για την επιτυχή διεξαγωγή της έρευνας. Copyright: Α. Μαριόλης
Αναφορικά με το ζήτημα της περιορισμένης αφομοίωσης από μεταγενέστερους πληθυσμούς, όπως οι σλαβικοί,σύμφωνα με τον γιατρό Μαριόλη, η εκτίμηση αυτή βασίστηκε στη σύγκριση των γενετικών γραμμών της Μέσα Μάνης με χιλιάδες αρχαία και σύγχρονα δείγματα από την Ελλάδα, τα Βαλκάνια και την ευρύτερη Ευρώπη. Στην πατρική γενεαλογική γραμμή δεν εντοπίστηκε καμία γενεαλογική σύνδεση με πληθυσμούς σλαβικής προέλευσης, γεγονός που κατατάσσει τη Μέσα Μάνη στα χαμηλότερα επίπεδα εξωτερικής γενετικής επιρροής που έχουν καταγραφεί στην Ηπειρωτική Ελλάδα. Στην μητρική γραμμή, αντίθετα, παρατηρούνται περιορισμένες ενδείξεις επαφών, με ποσοστά που δεν ξεπερνούν το 12%. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι λίγες γυναίκες «μη μανιάτισσες» εντάχθηκαν και αφομοιώθηκαν στον τοπικό πληθυσμό.
Η δειγματοληψία έγινε αποκλειστικά από άντρες της Μάνης. Η έρευνα, βασίστηκε σύμφωνα με τους μελετητές, στην ανάλυση του Υ-χρωμοσώματος, το οποίο διαθέτουν οι άνδρες και επιτρέπει τη μελέτη της πατρικής γενεαλογικής γραμμής, καθώς και του μιτοχονδριακού DNA, που κληρονομείται από τη μητέρα και παρέχει πληροφορίες για τη μητρική γραμμή. Η επιλογή του δείγματος ήταν καθοριστική. Αν η έρευνα περιλάμβανε αποκλειστικά ή κυρίως γυναίκες, θα χανόταν, όπως εξηγεί ο γιατρός Μαριόλης, πλήρως η δυνατότητα μελέτης της πατρογραμμικής καταγωγής, η οποία ήταν κεντρικός στόχος της έρευνας λόγω του ενδιαφέροντος για την τεκμηρίωση του θεσμού της πατριάς στη Μάνη.
Ο θεσμός της πατριάς
Κλείσιμο
Ο θεσμός της πατριάς, υπήρξε για αιώνες κεντρικός πυλώνας της κοινωνικής οργάνωσης στη Μάνη. Ο γενεαλόγος και Μανιάτης στην καταγωγή, Θανάσης Κοφινάκος, μέλος της ερευνητικής ομάδας, εξηγεί ότι οι μανιάτικες πατριές αποτελούν εκτεταμένες πατρογονικές συγγενικές ομάδες, οργανωμένες γύρω από έναν κοινό ανδρικό πρόγονο, οι οποίες συγκροτούνται και διατηρούνται μέσω της συλλογικής μνήμης, της κοινής καταγωγικής αφήγησης και μίας ισχυρής κοινής κοινωνικής ταυτότητας.
Οι πατριές, λειτούργησαν, όπως εξηγεί, επί εκατοντάδες χρόνια ως αποκεντρωμένες μορφές πολιτικής και κοινωνικής διοίκησης στον τοπικό χωροχρόνο, υποκαθιστώντας ουσιαστικά την κρατική εξουσία. Στο πλαίσιο αυτό παρείχαν στρατιωτική προστασία, ρύθμιζαν τις κοινωνικές σχέσεις μέσω του εθιμικού δικαίου, εξασφάλιζαν μορφές κοινωνικής πρόνοιας και συνέβαλλαν ακόμη και στην οικονομική ανάπτυξη των μελών τους, για παράδειγμα μέσω συλλογικών μορφών αγροτικής εργασίας.
Τα γενετικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι το σύστημα αυτό παρήγαγε ένα διακριτό βιολογικό αποτύπωμα, χαρακτηριζόμενο από σχετικά περιορισμένο αριθμό πατρογονικών γραμμών με υψηλό βαθμό χρονικής και γεωγραφικής συνέχειας, σε αντίθεση με τη μητρική καταγωγή, η οποία εμφανίζει αυξημένη γενετική ποικιλομορφία.
«Ουσιαστικά, θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι, χωρίς τον θεσμό της πατριάς, οι Μανιάτες και οι γενεαλογικές τους δομές δύσκολα θα είχαν επιβιώσει, τουλάχιστον όχι με τη μορφή και τη συνέχεια που γνωρίζουμε σήμερα», επισημαίνει ο κ.Κοφινάκος.
Τι δείχνουν τα ευρήματα της γενετικής έρευνας για τους κατοίκους της Λακωνικής Μάνης, νότια της Αρεόπολης
Όσον αφορά τον όρο «γενετική νησίδα», η ερευνητική ομάδα αποσαφηνίζει πως χρησιμοποιείται διεθνώς για πληθυσμούς που, για ιστορικούς και γεωγραφικούς λόγους, παρέμειναν σχετικά απομονωμένοι για συγκεκριμένες χρονικές περιόδους. «Στην περίπτωση της Μέσα Μάνης, το εύρημα αυτό αντανακλά όσα ήταν ήδη γνωστά ιστορικά: μια περιοχή με έντονη γεωγραφική ιδιαιτερότητα, δυσπρόσιτο ανάγλυφο και διαχρονική αυτονομία. Η γεωγραφία της Μέσα Μάνης, σε συνδυασμό με την απουσία ισχυρής κεντρικής διοίκησης για αιώνες, συνέβαλε στη διατήρηση τοπικών κοινωνικών δομών και στην ανάπτυξη μιας ιδιαίτερης κουλτούρας», εξηγεί ο κ.Μαριόλης.
Πρόκειται, σύμφωνα με τον ίδιο, για φαινόμενο ανθρώπινης προσαρμογής και ανθεκτικότητας σε απαιτητικές συνθήκες, χαρακτηριστικό πολλών ορεινών ή δυσπρόσιτων περιοχών παγκοσμίως.
Η έρευνα, όπως τονίζεται, δεν επιχειρεί να ορίσει την ταυτότητα των Μέσα Μανιατών, «η ταυτότητα είναι πολιτισμική, ιστορική και βιωματική, όχι γενετική». Αυτό που προσφέρει η γενετική, όπως εξηγεί ο γιατρός, είναι ένα ακόμη επιστημονικό εργαλείο για την κατανόηση του παρελθόντος και την κάλυψη ιστορικών κενών που απασχολούν την ιστοριογραφία εδώ και περίπου δέκα αιώνες.
Τα γενετικά δεδομένα λειτουργούν συμπληρωματικά και σε διάλογο με την ιστορία, την αρχαιολογία και τις προφορικές παραδόσεις, χωρίς να τις αντικαθιστούν ή να υπερέχουν αυτών. Στόχος της μελέτης όπως ξεκαθαρίζει ήταν αποκλειστικά η κατανόηση της ιστορίας του τόπου και η διερεύνηση των προφορικών παραδόσεων της Μάνης.
Ο επικεφαλής της μελέτης, Δρ Λεωνίδας Ρωμανός Νταβράνογλου, τονίζει ότι η έρευνα δεν αφορά μόνο τους γενετιστές ή τους αρχαιογενετιστές. Τα τεκμήρια που προκύπτουν, μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά και να ενημερώσουν πεδία όπως η αρχαιολογία, η ιστορία και η γλωσσολογία, ανοίγοντας έναν ευρύτερο διάλογο για το παρελθόν της Μάνης.
Στο ίδιο διεπιστημονικό πλαίσιο, ο κ. Νταβράνογλου εξηγεί γιατί η ερευνητική ομάδα επέλεξε τη Μάνη, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για μια περιοχή με μοναδικά κοινωνικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά, όπως ο θεσμός της πατριάς, τα γυναικεία μοιρολόγια και η οργάνωση της κοινωνίας γύρω από ένα εθιμικό δίκαιο που διαμορφώθηκε μέσα από διεργασίες αιώνων και τη διαφοροποιούσε από την υπόλοιπη Ελλάδα. Υπενθυμίζει ότι ήδη από τα βυζαντινά χρόνια η Μάνη περιγραφόταν ως ιδιαίτερος πληθυσμός με ξεχωριστά πολιτισμικά γνωρίσματα, γεγονός που την κατέστησε «μυστήριο» για τους ιστορικούς επί τουλάχιστον δέκα αιώνες.
Αναφερόμενος στις προκλήσεις της έρευνας, ο επίκουρος καθηγητής Νταβράνογλου, σημειώνει ότι σε επιστημονικό επίπεδο τα εργαλεία ήταν καινοτόμα αλλά πλέον προσβάσιμα, με τη βασική δυσκολία να αφορά τη χρηματοδότηση. Υπογράμμισε στη συνέχεια, τη συνεχή επαφή της ομάδας με την κοινότητα της Μάνης και τον σχεδιασμό ανοιχτής παρουσίασης των ευρημάτων το 2026 στην ίδια την περιοχή και σε συλλόγους Μανιατών στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ πιστεύει ότι η υπεύθυνη επικοινωνία της έρευνας και η επιστροφή της γνώσης στην κοινωνία αποτελούν θεμελιώδη υποχρέωση του επιστήμονα.
Ο καταξιωμένος Μέσα Μανιάτης γλύπτης, ζωγράφος και λογοτέχνης Μιχάλης Κάσσης μαζί με τον επικεφαλής της έρευνας, Λεωνίδα-Ρωμανό Νταβράνογλου. Copyright: Βίνια Τσοπέλα
Στο ίδιο πνεύμα, ο κ.Μαριόλης αναφέρθηκε στις δυσκολίες που αντιμετώπισε η ομάδα κατά τα 2,5 χρόνια της ερευνητικής προσπάθειας, τονίζοντας ότι η περιορισμένη χρηματοδότηση, υπήρξε η μεγαλύτερη πρόκληση πρακτικής φύσεως. Όπως σημείωσε με περισσότερους διαθέσιμους πόρους θα μπορούσαν να απαντηθούν ακόμη περισσότερα ερευνητικά ερωτήματα,ωστόσο το ζήτημα της χρηματοδότησης δεν ανέκοψε την πορεία της έρευνας, αλλά ανέδειξε τα όρια μέσα στα οποία καλούνται συχνά να κινηθούν επιστημονικές πρωτοβουλίες υψηλής αξίας.
Η σημασία των ευρημάτων αναγνωρίζεται και διεθνώς. Ανάλυση του University of Oxford χαρακτηρίζει τους κατοίκους της Μέσα Μάνης ως ένα μοναδικό «γενετικό χρονικό αποτύπωμα» στα Βαλκάνια, επισημαίνοντας τη σπανιότητα της μακροχρόνιας γενετικής συνέχειας σε πληθυσμό της ηπειρωτικής Ευρώπης.
Η μελέτ, άλλωστε, δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Communications Biology επιβεβαιώνοντας τη διεθνή επιστημονική της βαρύτητα.
Σε δημόσια ανάρτησή του, ο γιατρός Ανάργυρος Μαριόλης περιγράφει τη μελέτη ως «νησίδα φωτός» για τη σύγχρονη επιστήμη και τη διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης της Μάνης και του ελληνικού χώρου. Όπως σημειώνει, σύγχρονες γενετικές μέθοδοι μετατρέπουν σήμερα σιωπηλές ακολουθίες βάσεων σε ηχηρές μαρτυρίες ιστορικής συνέχειας.
Η έρευνα αναδεικνύει τη Μάνη ως τόπο με βαθιές ρίζες στο παρελθόν, οι οποίες στέκουν αγέρωχες έως σήμερα. Παράλληλα, θέτει τις βάσεις για το επόμενο βήμα της επιστημονικής διερεύνησης, με σεβασμό προς τον άνθρωπο και με προοπτική άμεσου οφέλους για την υγεία του πληθυσμού. Ο ίδιος εκφράζει τις ευχαριστίες του προς όλη την ερευνητική ομάδα και ιδιαίτερα προς τον πρωτεργάτη της μελέτης, τον Λεωνίδα Ρωμανό Νταβράνογλου.
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή