ΔιεθνήΝέα νομισματική τάξη – Η ανατρεπτική πρόταση της Ινδίας στις BRICS για ψηφιακές πληρωμές
Η Ινδία έθεσε διακριτικά στο τραπέζι των BRICS την πρόταση διασύνδεσης των ψηφιακών νομισμάτων κεντρικών τραπεζών των κρατών-μελών, επιδιώκοντας ταχύτερες και φθηνότερες διασυνοριακές πληρωμές για εμπόριο και τουρισμό, σε μια κίνηση με σαφείς γεωπολιτικές προεκτάσεις που, χωρίς να αμφισβητεί ευθέως το δολάριο, σηματοδοτεί τη σταδιακή οικοδόμηση παράλληλων χρηματοπιστωτικών υποδομών εκτός της αμερικανικής σφαίρας επιρροής
Η κεντρική τράπεζα της Ινδίας έχει θέσει διακριτικά στο τραπέζι μια πρόταση με δυνητικά εκτεταμένες γεωπολιτικές συνέπειες: τη διασύνδεση των επίσημων ψηφιακών νομισμάτων των χωρών BRICS, με στόχο τη διευκόλυνση διασυνοριακών πληρωμών για εμπόριο και τουρισμό. Σύμφωνα με πηγές, η Reserve Bank of India (RBI) εισηγήθηκε η ιδέα να ενταχθεί στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής των BRICS το 2026, την οποία η Ινδία πρόκειται να φιλοξενήσει αργότερα φέτος. Αν εγκριθεί, θα αποτελέσει την πρώτη επίσημη προσπάθεια του μπλοκ να συνδέσει τα ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών (CBDCs) σε ένα κοινό πλαίσιο.
Η πρόταση σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης έντασης
Η πρόταση κατατίθεται σε μια περίοδο αυξημένων παγκόσμιων εντάσεων. Οι εμπορικοί πόλεμοι επανέρχονται, η πολιτική κεντρικότητα του δολαρίου αμφισβητείται όλο και περισσότερο και οι αναδυόμενες οικονομίες αναζητούν τρόπους να προστατευθούν από χρηματοπιστωτικό εξαναγκασμό, χωρίς να κηρύξουν ανοιχτό πόλεμο στο σύστημα που βασίζεται στο δολάριο.
Τι προτείνει η Ινδία
Στον πυρήνα της, η πρόταση αποσκοπεί στο να καταστήσει τις πληρωμές μεταξύ των χωρών BRICS ταχύτερες, φθηνότερες και λιγότερο εξαρτημένες από τα υφιστάμενα κανάλια που είναι επικεντρωμένα στο δολάριο. Μέσω της διασύνδεσης των CBDCs, τα κράτη θα μπορούσαν να διακανονίζουν εμπορικά τιμολόγια, τουριστικές δαπάνες και ενδεχομένως χρηματοδότηση εμπορίου απευθείας στα κυρίαρχα ψηφιακά τους νομίσματα. Αυτό θα παρέκαμπτε τα σημεία συμφόρησης των τραπεζών ανταπόκρισης και θα μείωνε την έκθεση σε κυρώσεις ή πιέσεις που προκύπτουν από δασμούς. Η Ινδία έχει φροντίσει να παρουσιάσει την πρόταση ως τεχνική και όχι ιδεολογική. Η RBI έχει επανειλημμένως τονίσει ότι η διεθνής προώθηση της ψηφιακής ρουπίας δεν αφορά την αποδολαριοποίηση, αλλά την αποτελεσματικότητα, την ανθεκτικότητα και τον εκσυγχρονισμό των διασυνοριακών πληρωμών. Ωστόσο, οι στρατηγικές επιπτώσεις είναι δύσκολο να αγνοηθούν.
Γιατί η χρονική συγκυρία έχει σημασία
Η χρονική στιγμή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Οι BRICS έχουν επανέλθει στο προσκήνιο εν μέσω ανανεωμένων απειλών δασμών από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump και προειδοποιήσεων προς χώρες που αναζητούν εναλλακτικές στο δολάριο. Ο Trump έχει στο παρελθόν χαρακτηρίσει τους BRICS «αντιαμερικανικούς» και έχει απειλήσει ανοιχτά με τιμωρητικά εμπορικά μέτρα κατά των μελών τους. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα σύστημα CBDCs διασυνδεδεμένο εντός των BRICS δεν θα αντικαθιστούσε το δολάριο άμεσα, αλλά θα σηματοδοτούσε μια λεπτή μετατόπιση: από την εξάρτηση από χρηματοπιστωτικές υποδομές που κυριαρχούνται από τις ΗΠΑ προς παράλληλες υποδομές ελεγχόμενες από τις ίδιες τις αναδυόμενες οικονομίες. Σε έναν κόσμο όπου η πρόσβαση στα συστήματα πληρωμών έχει εξελιχθεί σε γεωπολιτικό μοχλό, αυτή η μετατόπιση έχει από μόνη της βαρύτητα.
Τεχνικά και πολιτικά εμπόδια
Παρά τη φιλοδοξία της, η πρόταση αντιμετωπίζει έναν μακρύ και αβέβαιο δρόμο. Καμία από τις μεγάλες χώρες BRICS δεν έχει πλήρως λανσάρει CBDC, αν και όλες διεξάγουν πιλοτικά προγράμματα. Η διαλειτουργικότητα, τόσο σε τεχνικό όσο και σε ρυθμιστικό επίπεδο, παραμένει σημαντική πρόκληση. Ζητήματα διακυβέρνησης, ανταλλαγής δεδομένων, διακανονισμού εμπορικών ανισορροπιών και εμπιστοσύνης στις πλατφόρμες των άλλων παραμένουν άλυτα. Η εμπειρία του παρελθόντος προσφέρει προειδοποιητικά παραδείγματα. Προηγούμενες προσπάθειες της Ινδίας και της Ρωσίας να επεκτείνουν το εμπόριο σε τοπικά νομίσματα προσέκρουσαν σε προβλήματα, όταν η Ρωσία συσσώρευσε μεγάλα αποθέματα ρουπιών που δεν μπορούσε εύκολα να αξιοποιήσει. Για να αποφευχθούν παρόμοια αδιέξοδα, η RBI εξετάζει μηχανισμούς όπως διμερείς συναλλαγματικές ανταλλαγές και περιοδικούς διακανονισμούς. Η πολιτική επιφυλακτικότητα μπορεί να αποδειχθεί εξίσου δύσκολη με την τεχνική πολυπλοκότητα, καθώς τα κράτη ενδέχεται να διστάζουν να βασιστούν σε πλατφόρμες σχεδιασμένες ή κυριαρχούμενες από άλλους, ιδίως όταν η στρατηγική εμπιστοσύνη εντός των BRICS παραμένει άνιση.
CBDCs έναντι stablecoins
Η επιμονή της Ινδίας στα CBDCs ξεχωρίζει σε μια περίοδο όπου ο παγκόσμιος ενθουσιασμός έχει στραφεί προς τα stablecoins. Η RBI έχει υιοθετήσει σκληρή στάση απέναντι σε αυτή την τάση, υποστηρίζοντας ότι τα ιδιωτικά stablecoins εγκυμονούν κινδύνους για τη νομισματική κυριαρχία, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τον κανονιστικό έλεγχο. Για την Ινδία, το e-rupee δεν είναι απλώς ένα εργαλείο πληρωμών, αλλά ένα ανάχωμα προστασίας του ψηφιακού χρηματοπιστωτικού της οικοσυστήματος. Αντίθετα, η διασύνδεση CBDCs εντός των BRICS θα επέτρεπε στα κράτη να πειραματιστούν με την καινοτομία διατηρώντας πλήρη κρατικό έλεγχο, μια ελκυστική ισορροπία για κυβερνήσεις που είναι επιφυλακτικές τόσο απέναντι στην κυριαρχία του δολαρίου όσο και στα ιδιωτικά ψηφιακά νομίσματα.
Επιπτώσεις για τους BRICS και το παγκόσμιο σύστημα
Ακόμη και αν υλοποιηθεί μερικώς, μια διασύνδεση CBDCs των BRICS θα ενίσχυε τους χρηματοοικονομικούς δεσμούς εντός του μπλοκ και θα εμβάθυνε την οικονομική ολοκλήρωση. Θα ενίσχυε επίσης τον ρόλο των BRICS ως φόρουμ πρακτικής συνεργασίας, σε αντίθεση με μεγαλεπήβολες αλλά ανεκπλήρωτες ιδέες όπως ένα κοινό νόμισμα. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο αντίκτυπος θα ήταν σταδιακός και όχι επαναστατικός. Η κυριαρχία του δολαρίου στηρίζεται σε βαθιές κεφαλαιαγορές, νομική εμπιστοσύνη και πλεονεκτήματα ρευστότητας που κανένα δίκτυο CBDCs δεν μπορεί εύκολα να αναπαράγει. Ωστόσο, η σταδιακή διάβρωση έχει σημασία. Με την πάροδο του χρόνου, εναλλακτικά συστήματα μπορούν να μειώσουν την αποκλειστικότητα του δολαρίου, ακόμη κι αν δεν το εκτοπίσουν. Η πρόταση αυτή κατανοείται καλύτερα όχι ως εξέγερση κατά του δολαρίου, αλλά ως στρατηγική αντιστάθμιση κινδύνου. Η Ινδία, ειδικότερα, βαδίζει σε λεπτή ισορροπία: επιδιώκει προστασία από γεωπολιτικούς κραδασμούς χωρίς να προκαλέσει ανοιχτη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τονίζοντας την αποτελεσματικότητα, τον τουρισμό και τη διευκόλυνση του εμπορίου, το Νέο Δελχί ντύνει μια γεωπολιτική κίνηση με τεχνοκρατική γλώσσα. Ωστόσο, οι προθέσεις έχουν μικρότερη σημασία από τις αντιλήψεις. Στην Ουάσινγκτον, κάθε προσπάθεια που μειώνει την εξάρτηση από το δολάριο, ιδίως εντός ενός μπλοκ που περιλαμβάνει την Κίνα και τη Ρωσία, θα εξεταστεί μέσα από στρατηγικό πρίσμα. Αυτό και μόνο μπορεί να αυξήσει το πολιτικό κόστος υλοποίησης. Η βαθύτερη σημασία βρίσκεται αλλού. Η χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική γίνεται αρθρωτή. Αντί για ένα κυρίαρχο σύστημα, αναδύονται πολλαπλά επικαλυπτόμενα δίκτυα πληρωμών, το καθένα αντανακλώντας διαφορετικά κέντρα ισχύος. Ένα διασυνδεδεμένο σύστημα CBDCs των BRICS δεν θα έθετε τέλος στην κυριαρχία του δολαρίου, αλλά θα αποτελούσε ένα ακόμη βήμα προς μια πιο κατακερματισμένη, πολυπολική χρηματοπιστωτική τάξη, όπου τα κράτη και όχι μόνο οι αγορές καθορίζουν το πώς κινείται το χρήμα διασυνοριακά.
Πηγή: bankingnews.gr