Νέα ανάλυση απολιθωμάτων ενός πιθηκόμορφου ζώου που έζησε στην Αφρική πριν από περίπου 7 εκατομμύρια χρόνια ενισχύει το ενδεχόμενο ότι ο Sahelanthropus tchadensis περπατούσε όρθιος, αναζωπυρώνοντας τη μακρόχρονη επιστημονική διαμάχη για το ποιος ήταν ο αρχαιότερος πρόγονος της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής.
Στα σκοτεινά πρώτα κεφάλαια της ανθρώπινης ιστορίας υπάρχει ένας άγνωστος πρόγονος που πραγματοποίησε τη μετάβαση από το περπάτημα στα τέσσερα στην όρθια στάση, μια πράξη που έμελλε να καθορίσει το ανθρώπινο είδος.
Οι πιθανότητες να εντοπιστούν απολιθωμένα ίχνη ενός τέτοιου εξελικτικού «θησαυρού» είναι ελάχιστες. Ωστόσο, σε νέα έρευνα, επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ένα πιθηκόμορφο ζώο που έζησε στην Αφρική πριν από περίπου 7 εκατομμύρια χρόνια αποτελεί μέχρι σήμερα τον ισχυρότερο υποψήφιο.
Ύστερα από νέα ανάλυση οστών που ανήκουν στο είδος Sahelanthropus tchadensis, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, παρότι έμοιαζε με πίθηκο, τα οστά του ήταν προσαρμοσμένα στην όρθια βάδιση και όχι στο περπάτημα στα τέσσερα. Το είδος θεωρείται το αρχαιότερο γνωστό ανθρωποειδές, δηλαδή μέλος της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής μετά τον διαχωρισμό από τους χιμπαντζήδες.
Αρχική / Τεχνολογία και Επιστήμη Πότε έκανε η ανθρωπότητα τα πρώτα της βήματα; Όρθιος πίθηκος 7 εκατ. ετών ίσως είναι ο πρώτος πρόγονος Νέα ανάλυση οστών ενισχύει την άποψη ότι ένας πιθηκόμορφος πρόγονος περπατούσε όρθιος πριν από 7 εκατ. χρόνια, αλλά οι επιστήμονες διαφωνούν
21:51, 02.01.2026
«Με βάση τα χαρακτηριστικά που εντοπίσαμε, θα έμοιαζε με έναν δίποδο πίθηκο, πιο κοντά σε χιμπαντζή ή μπονόμπο», δήλωσε ο Scott Williams, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. Όπως σημείωσε, παρότι οι χιμπαντζήδες και οι μπονόμπο μπορούν να περπατήσουν όρθιοι για μικρές αποστάσεις, κινούνται κυρίως με τις αρθρώσεις των χεριών.
Η νέα αυτή μελέτη αποτελεί το πιο πρόσφατο επεισόδιο σε μια επιστημονική διαμάχη που μαίνεται από το 2001, όταν εντοπίστηκαν λίγα απολιθώματα του Sahelanthropus tchadensis στην έρημο Djurab στο Τσαντ. Όταν το εύρημα ανακοινώθηκε δημόσια, ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, ο καθηγητής Michel Brunet του Πανεπιστημίου του Πουατιέ στη Γαλλία, είχε υποστηρίξει ότι ο Sahelanthropus περπατούσε όρθιος, βασιζόμενος στον τρόπο με τον οποίο κρατούσε το κεφάλι του, χαρακτηρίζοντάς τον μάλιστα «πρόγονο ολόκληρης της ανθρωπότητας».
Άλλοι επιστήμονες εμφανίστηκαν λιγότερο πεπεισμένοι ότι ο Sahelanthropus ανήκε πράγματι στην ανθρώπινη εξελικτική γραμμή. Και χωρίς περισσότερα οστά, ιδίως από το κάτω μέρος του σώματος, ήταν δύσκολο να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για τον τρόπο μετακίνησής του. Αργότερα εντοπίστηκαν ένα τμήμα μηριαίου οστού και οστά του αντιβραχίου, όμως ούτε αυτά έλυσαν τη διαφωνία: οι ερευνητές συνέχισαν να διαφωνούν για το αν επρόκειτο για δίποδο ον.
Στη νέα αυτή έρευνα, ο Scott Williams και οι συνεργάτες του αποφάσισαν να επανεξετάσουν το μηριαίο και τα οστά του αντιβραχίου με σύγχρονες τεχνικές, συγκρίνοντας το μέγεθος, τις αναλογίες και τα τρισδιάστατα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους με αντίστοιχα οστά γνωστών ανθρωποειδών και πιθήκων. Ένα στοιχείο τράβηξε ιδιαίτερα την προσοχή τους: ένα εξόγκωμα στο μηριαίο οστό του Sahelanthropus, γνωστό ως μηριαίο φύμα (femoral tubercle).
«Είναι το σημείο πρόσφυσης του μεγαλύτερου και ισχυρότερου συνδέσμου στο σώμα μας», δήλωσε ο Scott Williams.
«Όταν καθόμαστε, αυτός ο σύνδεσμος είναι χαλαρός, όταν στεκόμαστε όρθιοι, τεντώνεται. Εμποδίζει τον κορμό να πέφτει προς τα πίσω ή να ταλαντεύεται δεξιά και αριστερά καθώς περπατάμε, επομένως αποτελεί μια εξαιρετικά σημαντική προσαρμογή για το περπάτημα σε ορθή στάση. Από όσο γνωρίζω, αυτό το χαρακτηριστικό έχει εντοπιστεί μόνο σε δίποδα ανθρωποειδή».
Η ανάλυση αποκάλυψε και άλλα χαρακτηριστικά που συνδέονται με την όρθια βάδιση, τα οποία είχαν εντοπιστεί και από άλλες ερευνητικές ομάδες. Μεταξύ αυτών είναι η φυσική συστροφή του μηριαίου οστού, που βοηθά το πόδι να στρέφεται προς τα εμπρός, καθώς και οι γλουτιαίοι μύες, οι οποίοι σταθεροποιούν τη λεκάνη και διευκολύνουν τη στάση, το περπάτημα και το τρέξιμο. Οι λεπτομέρειες της έρευνας δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances.
Για τον Scott Williams, τα ευρήματα παραπέμπουν σε ένα πιθηκόμορφο ζώο που έζησε περίπου την εποχή του εξελικτικού διαχωρισμού ανθρώπων και χιμπαντζήδων και κινούνταν όρθιοι στο έδαφος, έστω και κατά διαστήματα. «Πιστεύουμε ότι τα πρώιμα ανθρωποειδή άρχισαν να προσαρμόζονται στην όρθια βάδιση στο έδαφος», ανέφερε, «αλλά εξακολουθούσαν να βασίζονται στα δέντρα για τροφή και προστασία».
Ωστόσο, η υπόθεση δεν έχει λήξει. Η Marine Cazenave από το Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology στη Γερμανία δήλωσε ότι τα περισσότερα αποτελέσματα δείχνουν ομοιότητες με αφρικανικούς μεγάλους πιθήκους ή εξαφανισμένα είδη πιθήκων και χαρακτήρισε τα στοιχεία υπέρ της όρθιας βάδισης «αδύναμα». Θεώρησε επίσης μη πειστικό το μηριαίο φύμα, σημειώνοντας ότι δεν συνδέεται άμεσα με τη δίποδη βάδιση και ότι είναι «πολύ αμυδρό» σε μια «ιδιαίτερα κατεστραμμένη» περιοχή του οστού.
Η Rhianna Drummond-Clarke, από το ίδιο ινστιτούτο, βρήκε ορισμένα από τα στοιχεία πειστικά, αλλά διατηρεί επιφυλάξεις. «Απαιτείται περισσότερη έρευνα για να διευκρινιστεί αν η δίποδη βάδιση χρησιμοποιούνταν για κίνηση στα δέντρα ή στο έδαφος, το δεύτερο αποτελεί καθοριστικό γνώρισμα της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής», είπε. Όπως πρόσθεσε, τα αποτελέσματα θα μπορούσαν εξίσου να υποδηλώνουν ότι ο Sahelanthropus ήταν ένας πρώιμος χιμπαντζής που, καθώς εξελισσόταν, έχασε την τάση για όρθια στάση και κατέληξε να κινείται κυρίως με τις αρθρώσεις των χεριών.
Αντίθετα, οι Guillaume Daver και Franck Guy από το Πανεπιστήμιο του Πουατιέ, που εδώ και χρόνια υποστηρίζουν ότι ο Sahelanthropus ήταν δίποδος, χαιρέτισαν τα νέα στοιχεία. Τόνισαν όμως ότι η διαμάχη δεν θα λήξει χωρίς περισσότερα απολιθώματα, τα οποία ελπίζουν να εντοπίσουν όταν η αποστολή από τη Γαλλία και το Τσαντ επιστρέψει στο σημείο μέσα στη χρονιά.
Κάτι στο οποίο φαίνεται να συμφωνούν όλοι. «Νομίζω ότι πρόκειται για περίπτωση με πολύ λίγα απολιθώματα και πάρα πολλούς ερευνητές», σχολίασε ο Williams.