Κάθε φορά που ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί να εγκαταλείψει το ΝΑΤΟ, διαβρώνει περαιτέρω τη συνοχή και την αξιοπιστία της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, ενισχύοντας τις αμφιβολίες για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα σταθούν στο πλευρό των συμμάχων τους σε μια κρίσιμη στιγμή. Ads Το αποτέλεσμα είναι ότι ολοένα και περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες αρχίζουν να εξετάζουν, έστω και διστακτικά, την προοπτική μιας συμμαχίας χωρίς την Ουάσινγκτον, γράφουν οι New York Times την Πέμπτη (2/4).
Από την επανεκλογή του και μετά, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αποχώρησης από το ΝΑΤΟ.
Τελευταίο παράδειγμα ήταν η νέα του παρέμβαση, εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά του για την άρνηση των ευρωπαϊκών κρατών να συμμετάσχουν στον μέχρι στιγμής αμφίρροπο πόλεμο Ηνωμένων Πολιτειών – Ισραήλ κατά του Ιράν. Ads Ωστόσο, όσο περισσότερο απαξιώνει τη Συμμαχία και απειλεί με αποχώρηση, τόσο περισσότερο αυτή αποδυναμώνεται εκ των έσω, υπογραμμίζει η εφημερίδα.
Το ΝΑΤΟ σε «κρίση ταυτότητας»
Το ΝΑΤΟ, που ιδρύθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με στόχο την ανάσχεση της Σοβιετικής Ένωσης και τη διατήρηση της ειρήνης στην Ευρώπη, βρίσκεται σήμερα σε βαθιά κρίση ταυτότητας, με πολλούς να αμφισβητούν ακόμη και την επιβίωσή του.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ανέδειξε με ένταση τις ήδη υπάρχουσες αμφιβολίες για την αμερικανική δέσμευση, όπως επισημαίνει ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Ίβο Ντάαλντερ.
«Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα μπορεί πλέον να εμπιστευθεί πλήρως ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα σπεύσουν σε βοήθειά της», σημείωσε. «Μπορεί να το ελπίζει – αλλά δεν μπορεί να βασίζεται σε αυτό».
Αν και στην πρόσφατη ομιλία του ο Τραμπ απέφυγε να αναφερθεί ρητά στο ΝΑΤΟ, προς ανακούφιση των συμμάχων, η ανησυχία παραμένει έντονη. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η περίφημη ρήτρα συλλογικής άμυνας (Άρθρο 5) έχει πλέον αποδυναμωθεί στην πράξη, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θεωρούνται πλέον ο αδιαμφισβήτητος εγγυητής της διεθνούς τάξης.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ήταν σαφής όταν δήλωσε ότι οι συνεχείς απειλές αποχώρησης υπονομεύουν τη Συμμαχία. «Όταν δημιουργείς καθημερινά αμφιβολία για τη δέσμευσή σου, την απογυμνώνεις από την ουσία της», τόνισε.
Από την άλλη πλευρά, η Ουάσινγκτον διαμηνύει ότι η σχέση πρέπει να επανεξεταστεί. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υπογράμμισε ότι χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες «δεν υπάρχει ΝΑΤΟ», επισημαίνοντας ότι η Συμμαχία πρέπει να λειτουργεί αμοιβαία και όχι μονομερώς.
Παρά τις ανησυχίες, η Ευρώπη δεν είναι ανίσχυρη
Οι αμυντικές δαπάνες της Ευρώπης αυξάνονται σημαντικά, τόσο λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία όσο και υπό την πίεση των αμερικανικών απαιτήσεων.
Ακόμη και χωρίς την παρουσία περίπου 70.000 Αμερικανών στρατιωτών στην ήπειρο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι μια πιο αυτόνομη δομή άμυνας είναι εφικτή – αν και με σημαντικό κόστος.
Μελέτες εκτιμούν ότι η πλήρης υποκατάσταση της αμερικανικής στρατιωτικής συνεισφοράς θα απαιτούσε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ετησίως και σημαντική αύξηση του προσωπικού.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο κενό παραμένει η πυρηνική αποτροπή, όπου η αμερικανική «ομπρέλα» θεωρείται κρίσιμη.
Παρά ταύτα, ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, εξετάζουν ήδη τρόπους ενίσχυσης των δικών τους πυρηνικών δυνατοτήτων, ενώ η συζήτηση για στρατηγική αυτονομία εντείνεται.
Σύμφωνα πάντα με τους NYT, η Ευρώπη εξετάζει σοβαρά την πιθανότητα να δημιουργήσει μια ανεξάρτητη στρατιωτική δύναμη, αντικαθιστώντας την αμερικανική συμβολή σε συμβατικούς πολέμους.
Εκτιμήσεις δείχνουν ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί επιπλέον 300.000 στρατιώτες και αύξηση των στρατιωτικών δαπανών κατά τουλάχιστον 290 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, για να αποτρέψει τη ρωσική επιθετικότητα, υπογραμμίζει η εφημερίδα.
Η στάση ΗΠΑ στο Ιράν ενίσχυσε την ευρωπαϊκή ανησυχία
Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο με το Ιράν – ιδίως η απόφαση για στρατιωτική δράση χωρίς διαβούλευση – ενίσχυσε την ευρωπαϊκή ανησυχία. Για πολλούς αναλυτές, αυτό σηματοδοτεί μια καμπή: η Ευρώπη καλείται να επιλέξει ανάμεσα στη διαρκή εξάρτηση από την Αμερική και την ενίσχυση της δικής της αυτονομίας.
Ενδεικτική ήταν και η αντίδραση του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ, ο οποίος, αντί να ευθυγραμμιστεί πλήρως με την Ουάσινγκτον, υπογράμμισε την ανάγκη στενότερης συνεργασίας με την Ευρώπη.
Παράλληλα, δεν λείπουν οι φωνές που προειδοποιούν για τις συνέπειες μιας αμερικανικής αποχώρησης.
Ο πρώην πρέσβης της Γερμανίας στις ΗΠΑ, Βόλφγκανγκ Ίσινγκερ, τόνισε ότι κάτι τέτοιο θα αποτελούσε στρατηγικό δώρο προς τη Ρωσία, η οποία διαχρονικά επιδιώκει την απομάκρυνση των ΗΠΑ από την Ευρώπη.
Αντίστοιχα, ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Νίκολας Μπερνς, χαρακτήρισε ένα τέτοιο ενδεχόμενο «καταστροφικό για τον ρόλο της Αμερικής ως παγκόσμιας δύναμης».
Το ΝΑΤΟ υπήρξε διαχρονικά αμυντική συμμαχία και στάθηκε στο πλευρό των Ηνωμένων Πολιτειών μετά την 11η Σεπτεμβρίου.
Ωστόσο, η πρόσφατη στρατιωτική εμπλοκή στο Ιράν πραγματοποιήθηκε εκτός πλαισίου της Συμμαχίας, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση ή συντονισμό.
Παρά τις εντάσεις, πολλές χώρες-μέλη εμφανίζονται πρόθυμες να συμβάλουν στη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ μετά το τέλος της σύγκρουσης. Ήδη, ένας διεθνής συνασπισμός περίπου 35 κρατών, υπό τον συντονισμό της Βρετανίας και της Γαλλίας, προετοιμάζεται προς αυτή την κατεύθυνση.
Σε κάθε περίπτωση, η κρίση αναδεικνύει μια βαθύτερη μετατόπιση, καθώς το μέλλον του ΝΑΤΟ δεν θεωρείται πλέον δεδομένο – και η ισορροπία μεταξύ Αμερικής και Ευρώπης επαναπροσδιορίζεται με ταχύτητα.