Χθες συμπληρώθηκαν εβδομήντα οκτώ χρόνια μετά τη Νάκμπα, την «Καταστροφή», όπως αποκαλούν οι Παλαιστίνιοι τον εκτοπισμό τους το 1948, όταν περισσότεροι από 700.000 Παλαιστίνιοι εκτοπίστηκαν προκειμένου να δημιουργηθεί το κράτος του Ισραήλ.
Η επιστροφή, παραμένει βασικό αίτημα των Παλαιστίνιων και ταυτόχρονα ανοιχτή πληγή στη Μέση Ανατολή.
Για εκατομμύρια πρόσφυγες και απογόνους τους, η μνήμη και η οδύνη του ξεριζωμού δεν αποτελεί μόνο ιστορικό γεγονός, είναι βίωμα, είναι τραύμα που περνά από γενιά σε γενιά, είναι μια καθημερινή πραγματικότητα που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Τραύμα ενεργοποιημένο βαριά, από μια γενοκτονία και βασανιστήρια χωρίς τέλος.
Η απόφαση 194 της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, που υιοθετήθηκε τον Δεκέμβριο του 1948, αναφέρει ότι οι πρόσφυγες που επιθυμούν να επιστρέψουν στα σπίτια τους «θα πρέπει να τους επιτραπεί να το πράξουν το συντομότερο δυνατό».
Η ίδια απόφαση προβλέπει και αποζημιώσεις για όσους δεν επιστρέψουν. Στην πράξη, ποτέ δεν έγινε σεβαστή η απόφαση.
Η παλαιστινιακή πλευρά το θεωρεί αναφαίρετο ιστορικό και νομικό της δικαίωμα.
Δικαίωμα που μένει στα χαρτιά γιατί το Ισραήλ φοβάται ότι μια μαζική επιστροφή εκατομμυρίων απογόνων προσφύγων θα άλλαζε ριζικά τον δημογραφικό χαρακτήρα του κράτους, επομένως αντιμετωπίζουν την Νάκμπα αλλά και το δικαίωμα της επιστροφής, σαν αμφισβήτηση του κράτους του Ισραήλ.
Το δικαίωμα επιστροφής όμως δεν είναι απλώς νομική έννοια· είναι στοιχείο ταυτότητας. Είναι σπαρακτικό να διαβάζουμε πως σε προσφυγικούς καταυλισμούς στον Λίβανο, την Ιορδανία και τη Συρία, πολλές οικογένειες διατηρούν ακόμη τα κλειδιά των σπιτιών που εγκατέλειψαν το 1948. Η συλλογική μνήμη του λαού αυτού, καθρεφτίζεται σε αρμαθιές κλειδιών που περνούν από γενιά σε γενιά.
Τα τελευταία χρόνια, ειδικά μετά τον πόλεμο στη Γάζα, πολλοί Παλαιστίνιοι και διεθνείς αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Νάκμπα δεν αποτελεί μόνο ιστορικό γεγονός αλλά μια συνεχιζόμενη διαδικασία εκτοπισμού. Κι έτσι είναι. Υπάρχει ο όρος «ongoing Nakba» που χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα σε διεθνή πανεπιστήμια, εκθέσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αναλύσεις στον διεθνή Τύπο, για να αποδώσει τον τρόπο με τον οποίο το Ισραήλ εκτοπίζει για δεκαετίες τον παλαιστινιακό λαό, στοχεύοντας στην πλήρη εξόντωση του όπως βλέπουμε σήμερα.
Σήμερα, περισσότεροι από έξι εκατομμύρια Παλαιστίνιοι είναι καταγεγραμμένοι ως πρόσφυγες από την UNRWA, την υπηρεσία του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες. Πολλοί ζουν εδώ και γενιές χωρίς πλήρη πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα στις χώρες όπου κατέφυγαν. Τι κι αν η Δικαιοσύνη τους έδωσε κάποτε την υπόσχεση υπογράφοντας το δίκαιο αίτημα τους; Τα περάσματα είναι ακόμα κλειστά και βαμμένα με αίμα. Το μόνο που έχει αλλάξει, είναι πως η αδικία έφυγε από τη σφαίρα του αοράτου για την πλειοψηφία κι έγινε πλέον αντιληπτή σε όλο τον κόσμο.