Λίγες ημέρες μετά τις επιθέσεις που εξαπέλυσαν ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, η Τεχεράνη έπαιξε το πιο σκληρό διαπραγματευτικό της χαρτί. Έκλεισε τα στενά του Ορμούζ.
Το παρατεταμένο κλείσιμο των στενών του Ορμούζ πυροδοτεί φόβους για μια ενεργειακή κρίση που μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και το σοκ της δεκαετίας του ’70.
Το κλείσιμο της ζωτικής θαλάσσιας αρτηρίας για την παγκόσμια τροφοδοσία ενέργειας έχει σημάνει συναγερμό, με ολοένα και περισσότερες φωνές να προειδοποιούν πως ο κόσμος βαδίζει προς μια κρίση ίσως βαθύτερη ακόμη και από το σοκ του πετρελαίου της δεκαετίας του ’70.
Ο Λαρς Γιένσεν, ειδικός στη ναυτιλία και πρώην διευθυντικό στέλεχος της Maersk, δήλωσε στο BBC ότι οι επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να αποδειχθούν “πολύ πιο εκτεταμένες” από το οικονομικό χάος εκείνης της εποχής.
Οι δηλώσεις του έρχονται να προστεθούν στην προειδοποίηση του επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, ο οποίος νωρίτερα αυτόν τον μήνα έκανε λόγο για “τη μεγαλύτερη απειλή ενεργειακής ασφάλειας στην ιστορία”.
«Είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που ζήσαμε τη δεκαετία του ’70, από τα σοκ στις τιμές του πετρελαίου. Είναι ακόμη μεγαλύτερο και από το σοκ στις τιμές του φυσικού αερίου μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Κι όμως, παρά το ασφυκτικό “μπλόκο” στα στενά του Ορμούζ, που διαταράσσει τη ροή ενέργειας σε παγκόσμια κλίμακα, δεν λείπουν εκείνοι που εκτιμούν πως ο κόσμος σήμερα είναι πιο ανθεκτικός.
Η πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του ’70 ήταν “θεμελιωδώς διαφορετική” από τη σημερινή. Τότε, το σοκ δεν ήταν τυχαίο, αλλά αποτέλεσμα πολιτικής απόφασης.
Τον Οκτώβριο του 1973, οι αραβικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες επέβαλαν εμπάργκο σε κράτη με επικεφαλής τις ΗΠΑ, ως απάντηση στη στήριξή τους προς το Ισραήλ στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Ταυτόχρονα, προχώρησαν σε συντονισμένη μείωση της παραγωγής.
Το αποτέλεσμα ήταν εκρηκτικό. Οι τιμές σχεδόν τετραπλασιάστηκαν μέσα σε λίγους μήνες.
Ακολούθησαν δελτία καυσίμων, ενεργειακή ασφυξία και μια παγκόσμια οικονομική κρίση με βαθιές και μακροχρόνιες συνέπειες. Ο πληθωρισμός εκτοξεύτηκε, οι επιχειρήσεις συρρικνώθηκαν, η ανεργία αυξήθηκε.
Οι κοινωνίες δοκιμάστηκαν: απεργίες, αναταραχές, φτώχεια. Οι ισχυρές οικονομίες του κόσμου, μεταξύ αυτών και των ΗΠΑ, βυθίστηκαν σε ύφεση, ενώ το πολιτικό κόστος υπήρξε βαρύ, με χαρακτηριστική την πτώση της κυβέρνησης Χιθ το 1974.
Και πριν καλά-καλά κοπάσει το πρώτο κύμα, ήρθε το δεύτερο σοκ το 1979, με την Ιρανική Επανάσταση.
Σήμερα, έναν μήνα μετά την έναρξη της σύγκρουσης, τα στενά του Ορμούζ έχουν ουσιαστικά κλείσει.
Η ροή πετρελαίου, φυσικού αερίου και άλλων κρίσιμων πόρων από τα κράτη του Κόλπου έχει διαταραχθεί, δημιουργώντας μια αλυσίδα αβεβαιότητας που διατρέχει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησε να “ξεμπλοκάρει” την κατάσταση με κάθε μέσο, από εκκλήσεις προς συμμάχους για αποστολή πολεμικών πλοίων, έως ευθείες απειλές προς την Τεχεράνη.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν ειδικοί στο BBC, η πραγματική πίεση δεν έχει ακόμη κορυφωθεί.
Το πετρέλαιο που είχε ήδη αποπλεύσει πριν από εβδομάδες εξακολουθεί να φτάνει στα διυλιστήρια. Όμως αυτή η ροή πλησιάζει στο τέλος της.
«Οι ελλείψεις που βλέπουμε τώρα είναι μόνο η αρχή. Ακόμη κι αν τα Στενά άνοιγαν αύριο, η κρίση θα επιδεινωθεί», προειδοποιεί ο Λαρς Γιένσεν.
Και το κόστος δεν θα είναι παροδικό. «Θα βρεθούμε αντιμέτωποι με τεράστιες ενεργειακές επιβαρύνσεις, όχι μόνο όσο διαρκεί η κρίση, αλλά και για έξι έως δώδεκα μήνες μετά».
Σε ό,τι αφορά αυτή τη σύγκριση, οι εκτιμήσεις διίστανται.
Από τη μία, η αγορά ενέργειας σήμερα είναι πιο πολυδιάστατη, λιγότερο εξαρτημένη αποκλειστικά από το πετρέλαιο και καλύτερα εξοπλισμένη με μηχανισμούς άμυνας και αποθεμάτων.
Από την άλλη, το εύρος της διαταραχής είναι τεράστιο. Κι αυτό, διότι περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς επηρεάζεται, ποσοστό πολλαπλάσιο από εκείνο της δεκαετίας του ’70.
Όπως σημειώνουν αναλυτές, αν η κατάσταση δεν εκτονωθεί σύντομα, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι σφοδρές, με εκτίναξη τιμών, νέο κύμα πληθωρισμού και αυξημένο κίνδυνο ύφεσης, ιδιαίτερα για τις οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας.
Η ύπαρξη αποθεμάτων και η ενεργειακή αποδοτικότητα προσφέρουν ένα δίχτυ ασφαλείας που δεν υπήρχε πριν από μισό αιώνα. Όμως, η κλίμακα της διαταραχής είναι τέτοια που μετατρέπει την κρίση σε κάτι πιο “σκληρό”, πιο επίμονο και χωρίς εύκολη διέξοδο στον ορίζοντα.