Η εκλογή της Κλαούντια Σέινμπαουμ ως πρώτης γυναίκας προέδρου του Μεξικού θεωρήθηκε από πολλούς ως σημείο καμπής για την ανδροκρατούμενη κουλτούρα «ματσίσμο» που διαπερνά τη μεξικανική κοινωνία. Ωστόσο, δεκατρείς μήνες μετά, η ίδια δέχθηκε σεξουαλική παρενόχληση ενώ περπατούσε στον δρόμο.
Ένας άνδρας προσπάθησε να τη φιλήσει και να την αγγίξει στο στήθος, γεγονός που πυροδότησε εθνική συζήτηση για την παρενόχληση, την κακοποίηση και τη βία κατά των γυναικών. Η πρόεδρος αναρωτήθηκε: «Αν αυτό μπορεί να συμβεί στην πρόεδρο, τι θα συμβεί σε όλες τις νεαρές γυναίκες και γενικώς τις γυναίκες σε όλη τη χώρα μας;».
Η αντίδραση πολλών γυναικών ήταν ότι τέτοια περιστατικά είναι η θλιβερή καθημερινότητα. Η μακρά ιστορία του «ματσίσμο» διδάσκει στους άνδρες πως έχουν δικαίωμα ελέγχου πάνω στις γυναίκες, όπως υποστηρίζουν μεξικανές ακτιβίστριες και πολιτικοί. Στην Πόλη του Μεξικού, η αστυνομία δέχεται καταγγελία για σεξουαλική παρενόχληση μόνο αν το θύμα γνωρίζει το όνομα του δράστη, γεγονός που αποθαρρύνει τις γυναίκες από την αναφορά περιστατικών.
Η Ιβέτ Χιχόν, 27 ετών, σε συνέντευξη της στους New York Times θυμάται ότι στα 18 της, στην Κουερναβάκα, ένας άνδρας έβαλε το χέρι του μέσα στην μπλούζα της σε στάση λεωφορείου, αφήνοντάς τη τρομαγμένη και ανήμπορη.
Κατά την ανάληψη των καθηκόντων της, η Σέινμπαουμ υποσχέθηκε να ενισχύσει την ασφάλεια και την ισότητα των γυναικών. Προώθησε συνταξιοδοτικό πρόγραμμα ειδικά για γυναίκες και τροπολογία που απαγορεύει την άνιση αμοιβή μεταξύ φύλων. Ξεκίνησε σχέδια για εθνικό σύστημα φροντίδας παιδιών, ηλικιωμένων και ατόμων με αναπηρία, ώστε να μειωθεί το βάρος των επαγγελμάτων φροντίδας που ασκούνται σχεδόν αποκλειστικά από γυναίκες.
Υπoχρέωσε τα όργανα ασφάλειας και δικαιοσύνης να αναγνωρίζουν τον ρόλο του φύλου στα εγκλήματα και επέβαλε στις πολιτείες να διαθέτουν εξειδικευμένες εισαγγελίες για γυναικοκτονίες — δολοφονίες γυναικών λόγω φύλου, όπως ορίζεται από τον νόμο.
Η επίθεση εναντίον της προέδρου οδήγησε στη θέσπιση νέας εθνικής πρωτοβουλίας κατά της σεξουαλικής κακοποίησης. Αυτή περιλαμβάνει: εναρμόνιση της νομοθεσίας ώστε η σεξουαλική κακοποίηση να θεωρείται έγκλημα σε κάθε πολιτεία, εκπαίδευση δικαστών και εισαγγελέων, δημόσια εκστρατεία ενθάρρυνσης καταγγελιών, και απλοποιημένες διαδικασίες αναφοράς περιστατικών.
Παρά τις πρωτοβουλίες, η αλλαγή νοοτροπίας αποδεικνύεται δύσκολη. Αν και οι γυναικοκτονίες φαίνεται να μειώνονται σε χαμηλό τριετίας (με 513 αναφορές μέχρι τον Σεπτέμβριο), η μη θανατηφόρα βία κατά των γυναικών παραμένει σχεδόν αμετάβλητη. Τον Σεπτέμβριο καταγράφηκαν 45.500 κλήσεις για ενδοοικογενειακή βία, παρόμοιος αριθμός με πέρυσι, ενώ τα εγκλήματα κατά των γυναικών μειώθηκαν μόλις 2%, φτάνοντας τα 23.100.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει η ατιμωρησία. Στους πρώτους εννέα μήνες του έτους, υπήρξαν σχεδόν 219.000 κλήσεις έκτακτης ανάγκης για βία κατά των γυναικών, αλλά μόλις 5.000 επίσημες έρευνες για βία λόγω φύλου. Το 93% όλων των εγκλημάτων πέρυσι είτε δεν αναφέρθηκαν είτε δεν διερευνήθηκαν.
Οι λόγοι που επικαλούνται οι γυναίκες είναι η δυσπιστία προς τις αρχές, ο φόβος τους για τους δράστες και η πεποίθηση πως η προσφυγή στη δικαιοσύνη είναι χάσιμο χρόνου.